ṚgvedaM2 · Sūkta 30
ऋतं देवाय कृण्वते सवित्र इन्द्रायाहिघ्ने न रमन्त आपः । अहरहर्यात्यक्तुरपां कियात्या प्रथमः सर्ग आसाम् ॥१॥
यो वृत्राय सिनमत्राभरिष्यत्प्र तं जनित्री विदुष उवाच । पथो रदन्तीरनु जोषमस्मै दिवेदिवे धुनयो यन्त्यर्थम् ॥२॥
ऊर्ध्वो ह्यस्थादध्यन्तरिक्षेऽधा वृत्राय प्र वधं जभार । मिहं वसान उप हीमदुद्रोत्तिग्मायुधो अजयच्छत्रुमिन्द्रः ॥३॥
बृहस्पते तपुषाश्नेव विध्य वृकद्वरसो असुरस्य वीरान् । यथा जघन्थ धृषता पुरा चिदेवा जहि शत्रुमस्माकमिन्द्र ॥४॥
अव क्षिप दिवो अश्मानमुच्चा येन शत्रुं मन्दसानो निजूर्वाः । तोकस्य सातौ तनयस्य भूरेरस्माँ अर्धं कृणुतादिन्द्र गोनाम् ॥५॥
प्र हि क्रतुं वृहथो यं वनुथो रध्रस्य स्थो यजमानस्य चोदौ । इन्द्रासोमा युवमस्माँ अविष्टमस्मिन्भयस्थे कृणुतमु लोकम् ॥६॥
न मा तमन्न श्रमन्नोत तन्द्रन्न वोचाम मा सुनोतेति सोमम् । यो मे पृणाद्यो ददद्यो निबोधाद्यो मा सुन्वन्तमुप गोभिरायत् ॥७॥
सरस्वति त्वमस्माँ अविड्ढि मरुत्वती धृषती जेषि शत्रून् । त्यं चिच्छर्धन्तं तविषीयमाणमिन्द्रो हन्ति वृषभं शण्डिकानाम् ॥८॥
यो नः सनुत्य उत वा जिघत्नुरभिख्याय तं तिगितेन विध्य । बृहस्पत आयुधैर्जेषि शत्रून्द्रुहे रीषन्तं परि धेहि राजन् ॥९॥
अस्माकेभिः सत्वभिः शूर शूरैर्वीर्या कृधि यानि ते कर्त्वानि । ज्योगभूवन्ननुधूपितासो हत्वी तेषामा भरा नो वसूनि ॥१०॥
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥११॥
ṛtaṃ devāya kṛṇvate savitra indrāyāhighne na ramanta āpaḥ । aharaharyātyakturapāṃ kiyātyā prathamaḥ sarga āsām ॥१॥
yo vṛtrāya sinamatrābhariṣyatpra taṃ janitrī viduṣa uvāca । patho radantīranu joṣamasmai divedive dhunayo yantyartham ॥२॥
ūrdhvo hyasthādadhyantarikṣe'dhā vṛtrāya pra vadhaṃ jabhāra । mihaṃ vasāna upa hīmadudrottigmāyudho ajayacchatrumindraḥ ॥३॥
bṛhaspate tapuṣāśneva vidhya vṛkadvaraso asurasya vīrān । yathā jaghantha dhṛṣatā purā cidevā jahi śatrumasmākamindra ॥४॥
ava kṣipa divo aśmānamuccā yena śatruṃ mandasāno nijūrvāḥ । tokasya sātau tanayasya bhūrerasmām̐ ardhaṃ kṛṇutādindra gonām ॥५॥
pra hi kratuṃ vṛhatho yaṃ vanutho radhrasya stho yajamānasya codau । indrāsomā yuvamasmām̐ aviṣṭamasminbhayasthe kṛṇutamu lokam ॥६॥
na mā tamanna śramannota tandranna vocāma mā sunoteti somam । yo me pṛṇādyo dadadyo nibodhādyo mā sunvantamupa gobhirāyat ॥७॥
sarasvati tvamasmām̐ aviḍḍhi marutvatī dhṛṣatī jeṣi śatrūn । tyaṃ cicchardhantaṃ taviṣīyamāṇamindro hanti vṛṣabhaṃ śaṇḍikānām ॥८॥
yo naḥ sanutya uta vā jighatnurabhikhyāya taṃ tigitena vidhya । bṛhaspata āyudhairjeṣi śatrūndruhe rīṣantaṃ pari dhehi rājan ॥९॥
asmākebhiḥ satvabhiḥ śūra śūrairvīryā kṛdhi yāni te kartvāni । jyogabhūvannanudhūpitāso hatvī teṣāmā bharā no vasūni ॥१०॥
taṃ vaḥ śardhaṃ mārutaṃ sumnayurgiropa bruve namasā daivyaṃ janam । yathā rayiṃ sarvavīraṃ naśāmahā apatyasācaṃ śrutyaṃ divedive ॥११॥
“Hymn to Indra, with Indra-Soma, Sarasvatī, Bṛhaspati and the Maruts, on the flowing streams — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 31
अस्माकं मित्रावरुणावतं रथमादित्यै रुद्रैर्वसुभिः सचाभुवा । प्र यद्वयो न पप्तन्वस्मनस्परि श्रवस्यवो हृषीवन्तो वनर्षदः ॥१॥
अध स्मा न उदवता सजोषसो रथं देवासो अभि विक्षु वाजयुम् । यदाशवः पद्याभिस्तित्रतो रजः पृथिव्याः सानौ जङ्घनन्त पाणिभिः ॥२॥
उत स्य न इन्द्रो विश्वचर्षणिर्दिवः शर्धेन मारुतेन सुक्रतुः । अनु नु स्थात्यवृकाभिरूतिभी रथं महे सनये वाजसातये ॥३॥
उत स्य देवो भुवनस्य सक्षणिस्त्वष्टा ग्नाभिः सजोषा जूजुवद्रथम् । इळा भगो बृहद्दिवोत रोदसी पूषा पुरंधिरश्विनावधा पती ॥४॥
उत त्ये देवी सुभगे मिथूदृशोषासानक्ता जगतामपीजुवा । स्तुषे यद्वां पृथिवि नव्यसा वच स्थातुश्च वयस्त्रिवया उपस्तिरे ॥५॥
उत वः शंसमुशिजामिव श्मस्यहिर्बुध्न्योऽज एकपादुत । त्रित ऋभुक्षाः सविता चनो दधेऽपां नपादाशुहेमा धिया शमि ॥६॥
एता वो वश्म्युद्यता यजत्रा अतक्षन्नायवो नव्यसे सम् । श्रवस्यवो वाजं चकानाः सप्तिर्न रथ्यो अह धीतिमश्याः ॥७॥
asmākaṃ mitrāvaruṇāvataṃ rathamādityai rudrairvasubhiḥ sacābhuvā । pra yadvayo na paptanvasmanaspari śravasyavo hṛṣīvanto vanarṣadaḥ ॥१॥
adha smā na udavatā sajoṣaso rathaṃ devāso abhi vikṣu vājayum । yadāśavaḥ padyābhistitrato rajaḥ pṛthivyāḥ sānau jaṅghananta pāṇibhiḥ ॥२॥
uta sya na indro viśvacarṣaṇirdivaḥ śardhena mārutena sukratuḥ । anu nu sthātyavṛkābhirūtibhī rathaṃ mahe sanaye vājasātaye ॥३॥
uta sya devo bhuvanasya sakṣaṇistvaṣṭā gnābhiḥ sajoṣā jūjuvadratham । iḷā bhago bṛhaddivota rodasī pūṣā puraṃdhiraśvināvadhā patī ॥४॥
uta tye devī subhage mithūdṛśoṣāsānaktā jagatāmapījuvā । stuṣe yadvāṃ pṛthivi navyasā vaca sthātuśca vayastrivayā upastire ॥५॥
uta vaḥ śaṃsamuśijāmiva śmasyahirbudhnyo'ja ekapāduta । trita ṛbhukṣāḥ savitā cano dadhe'pāṃ napādāśuhemā dhiyā śami ॥६॥
etā vo vaśmyudyatā yajatrā atakṣannāyavo navyase sam । śravasyavo vājaṃ cakānāḥ saptirna rathyo aha dhītimaśyāḥ ॥७॥
“Hymn to Varuṇa and Mitra with the Vasus, Rudras and Ādityas, asked to help the car — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 32
अस्य मे द्यावापृथिवी ऋतायतो भूतमवित्री वचसः सिषासतः । ययोरायुः प्रतरं ते इदं पुर उपस्तुते वसूयुर्वां महो दधे ॥१॥
मा नो गुह्या रिप आयोरहन्दभन्मा न आभ्यो रीरधो दुच्छुनाभ्यः । मा नो वि यौः सख्या विद्धि तस्य नः सुम्नायता मनसा तत्त्वेमहे ॥२॥
अहेळता मनसा श्रुष्टिमा वह दुहानां धेनुं पिप्युषीमसश्चतम् । पद्याभिराशुं वचसा च वाजिनं त्वां हिनोमि पुरुहूत विश्वहा ॥३॥
राकामहं सुहवां सुष्टुती हुवे शृणोतु नः सुभगा बोधतु त्मना । सीव्यत्वपः सूच्याच्छिद्यमानया ददातु वीरं शतदायमुक्थ्यम् ॥४॥
यास्ते राके सुमतयः सुपेशसो याभिर्ददासि दाशुषे वसूनि । ताभिर्नो अद्य सुमना उपागहि सहस्रपोषं सुभगे रराणा ॥५॥
सिनीवालि पृथुष्टुके या देवानामसि स्वसा । जुषस्व हव्यमाहुतं प्रजां देवि दिदिड्ढि नः ॥६॥
या सुबाहुः स्वङ्गुरिः सुषूमा बहुसूवरी । तस्यै विश्पत्न्यै हविः सिनीवाल्यै जुहोतन ॥७॥
या गुङ्गूर्या सिनीवाली या राका या सरस्वती । इन्द्राणीमह्व ऊतये वरुणानीं स्वस्तये ॥८॥
asya me dyāvāpṛthivī ṛtāyato bhūtamavitrī vacasaḥ siṣāsataḥ । yayorāyuḥ prataraṃ te idaṃ pura upastute vasūyurvāṃ maho dadhe ॥१॥
mā no guhyā ripa āyorahandabhanmā na ābhyo rīradho ducchunābhyaḥ । mā no vi yauḥ sakhyā viddhi tasya naḥ sumnāyatā manasā tattvemahe ॥२॥
aheḷatā manasā śruṣṭimā vaha duhānāṃ dhenuṃ pipyuṣīmasaścatam । padyābhirāśuṃ vacasā ca vājinaṃ tvāṃ hinomi puruhūta viśvahā ॥३॥
rākāmahaṃ suhavāṃ suṣṭutī huve śṛṇotu naḥ subhagā bodhatu tmanā । sīvyatvapaḥ sūcyācchidyamānayā dadātu vīraṃ śatadāyamukthyam ॥४॥
yāste rāke sumatayaḥ supeśaso yābhirdadāsi dāśuṣe vasūni । tābhirno adya sumanā upāgahi sahasrapoṣaṃ subhage rarāṇā ॥५॥
sinīvāli pṛthuṣṭuke yā devānāmasi svasā । juṣasva havyamāhutaṃ prajāṃ devi didiḍḍhi naḥ ॥६॥
yā subāhuḥ svaṅguriḥ suṣūmā bahusūvarī । tasyai viśpatnyai haviḥ sinīvālyai juhotana ॥७॥
yā guṅgūryā sinīvālī yā rākā yā sarasvatī । indrāṇīmahva ūtaye varuṇānīṃ svastaye ॥८॥
“Hymn to Heaven and Earth with Indra or Tvaṣṭar, Rākā and Sinīvālī — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 33
आ ते पितर्मरुतां सुम्नमेतु मा नः सूर्यस्य संदृशो युयोथाः । अभि नो वीरो अर्वति क्षमेत प्र जायेमहि रुद्र प्रजाभिः ॥१॥
त्वादत्तेभी रुद्र शंतमेभिः शतं हिमा अशीय भेषजेभिः । व्यस्मद्द्वेषो वितरं व्यंहो व्यमीवाश्चातयस्वा विषूचीः ॥२॥
श्रेष्ठो जातस्य रुद्र श्रियासि तवस्तमस्तवसां वज्रबाहो । पर्षि णः पारमंहसः स्वस्ति विश्वा अभीती रपसो युयोधि ॥३॥
मा त्वा रुद्र चुक्रुधामा नमोभिर्मा दुष्टुती वृषभ मा सहूती । उन्नो वीराँ अर्पय भेषजेभिर्भिषक्तमं त्वा भिषजां शृणोमि ॥४॥
हवीमभिर्हवते यो हविर्भिरव स्तोमेभी रुद्रं दिषीय । ऋदूदरः सुहवो मा नो अस्यै बभ्रुः सुशिप्रो रीरधन्मनायै ॥५॥
उन्मा ममन्द वृषभो मरुत्वान्त्वक्षीयसा वयसा नाधमानम् । घृणीव च्छायामरपा अशीया विवासेयं रुद्रस्य सुम्नम् ॥६॥
क्व स्य ते रुद्र मृळयाकुर्हस्तो यो अस्ति भेषजो जलाषः । अपभर्ता रपसो दैव्यस्याभी नु मा वृषभ चक्षमीथाः ॥७॥
प्र बभ्रवे वृषभाय श्वितीचे महो महीं सुष्टुतिमीरयामि । नमस्या कल्मलीकिनं नमोभिर्गृणीमसि त्वेषं रुद्रस्य नाम ॥८॥
स्थिरेभिरङ्गैः पुरुरूप उग्रो बभ्रुः शुक्रेभिः पिपिशे हिरण्यैः । ईशानादस्य भुवनस्य भूरेर्न वा उ योषद्रुद्रादसुर्यम् ॥९॥
अर्हन्बिभर्षि सायकानि धन्वार्हन्निष्कं यजतं विश्वरूपम् । अर्हन्निदं दयसे विश्वमभ्वं न वा ओजीयो रुद्र त्वदस्ति ॥१०॥
स्तुहि श्रुतं गर्तसदं युवानं मृगं न भीममुपहत्नुमुग्रम् । मृळा जरित्रे रुद्र स्तवानोऽन्यं ते अस्मन्नि वपन्तु सेनाः ॥११॥
कुमारश्चित्पितरं वन्दमानं प्रति नानाम रुद्रोपयन्तम् । भूरेर्दातारं सत्पतिं गृणीषे स्तुतस्त्वं भेषजा रास्यस्मे ॥१२॥
या वो भेषजा मरुतः शुचीनि या शंतमा वृषणो या मयोभु । यानि मनुरवृणीता पिता नस्ता शं च योश्च रुद्रस्य वश्मि ॥१३॥
परि णो हेती रुद्रस्य वृज्याः परि त्वेषस्य दुर्मतिर्मही गात् । अव स्थिरा मघवद्भ्यस्तनुष्व मीढ्वस्तोकाय तनयाय मृळ ॥१४॥
एवा बभ्रो वृषभ चेकितान यथा देव न हृणीषे न हंसि । हवनश्रुन्नो रुद्रेह बोधि बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१५॥
ā te pitarmarutāṃ sumnametu mā naḥ sūryasya saṃdṛśo yuyothāḥ । abhi no vīro arvati kṣameta pra jāyemahi rudra prajābhiḥ ॥१॥
tvādattebhī rudra śaṃtamebhiḥ śataṃ himā aśīya bheṣajebhiḥ । vyasmaddveṣo vitaraṃ vyaṃho vyamīvāścātayasvā viṣūcīḥ ॥२॥
śreṣṭho jātasya rudra śriyāsi tavastamastavasāṃ vajrabāho । parṣi ṇaḥ pāramaṃhasaḥ svasti viśvā abhītī rapaso yuyodhi ॥३॥
mā tvā rudra cukrudhāmā namobhirmā duṣṭutī vṛṣabha mā sahūtī । unno vīrām̐ arpaya bheṣajebhirbhiṣaktamaṃ tvā bhiṣajāṃ śṛṇomi ॥४॥
havīmabhirhavate yo havirbhirava stomebhī rudraṃ diṣīya । ṛdūdaraḥ suhavo mā no asyai babhruḥ suśipro rīradhanmanāyai ॥५॥
unmā mamanda vṛṣabho marutvāntvakṣīyasā vayasā nādhamānam । ghṛṇīva cchāyāmarapā aśīyā vivāseyaṃ rudrasya sumnam ॥६॥
kva sya te rudra mṛḷayākurhasto yo asti bheṣajo jalāṣaḥ । apabhartā rapaso daivyasyābhī nu mā vṛṣabha cakṣamīthāḥ ॥७॥
pra babhrave vṛṣabhāya śvitīce maho mahīṃ suṣṭutimīrayāmi । namasyā kalmalīkinaṃ namobhirgṛṇīmasi tveṣaṃ rudrasya nāma ॥८॥
sthirebhiraṅgaiḥ pururūpa ugro babhruḥ śukrebhiḥ pipiśe hiraṇyaiḥ । īśānādasya bhuvanasya bhūrerna vā u yoṣadrudrādasuryam ॥९॥
arhanbibharṣi sāyakāni dhanvārhanniṣkaṃ yajataṃ viśvarūpam । arhannidaṃ dayase viśvamabhvaṃ na vā ojīyo rudra tvadasti ॥१०॥
stuhi śrutaṃ gartasadaṃ yuvānaṃ mṛgaṃ na bhīmamupahatnumugram । mṛḷā jaritre rudra stavāno'nyaṃ te asmanni vapantu senāḥ ॥११॥
kumāraścitpitaraṃ vandamānaṃ prati nānāma rudropayantam । bhūrerdātāraṃ satpatiṃ gṛṇīṣe stutastvaṃ bheṣajā rāsyasme ॥१२॥
yā vo bheṣajā marutaḥ śucīni yā śaṃtamā vṛṣaṇo yā mayobhu । yāni manuravṛṇītā pitā nastā śaṃ ca yośca rudrasya vaśmi ॥१३॥
pari ṇo hetī rudrasya vṛjyāḥ pari tveṣasya durmatirmahī gāt । ava sthirā maghavadbhyastanuṣva mīḍhvastokāya tanayāya mṛḷa ॥१४॥
evā babhro vṛṣabha cekitāna yathā deva na hṛṇīṣe na haṃsi । havanaśrunno rudreha bodhi bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१५॥
“Hymn to Rudra, father of the Maruts, asked to spare the worshippers from his missile — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 34
धारावरा मरुतो धृष्ण्वोजसो मृगा न भीमास्तविषीभिरर्चिनः । अग्नयो न शुशुचाना ऋजीषिणो भृमिं धमन्तो अप गा अवृण्वत ॥१॥
द्यावो न स्तृभिश्चितयन्त खादिनो व्यभ्रिया न द्युतयन्त वृष्टयः । रुद्रो यद्वो मरुतो रुक्मवक्षसो वृषाजनि पृश्न्याः शुक्र ऊधनि ॥२॥
उक्षन्ते अश्वाँ अत्याँ इवाजिषु नदस्य कर्णैस्तुरयन्त आशुभिः । हिरण्यशिप्रा मरुतो दविध्वतः पृक्षं याथ पृषतीभिः समन्यवः ॥३॥
पृक्षे ता विश्वा भुवना ववक्षिरे मित्राय वा सदमा जीरदानवः । पृषदश्वासो अनवभ्रराधस ऋजिप्यासो न वयुनेषु धूर्षदः ॥४॥
इन्धन्वभिर्धेनुभी रप्शदूधभिरध्वस्मभिः पथिभिर्भ्राजदृष्टयः । आ हंसासो न स्वसराणि गन्तन मधोर्मदाय मरुतः समन्यवः ॥५॥
आ नो ब्रह्माणि मरुतः समन्यवो नरां न शंसः सवनानि गन्तन । अश्वामिव पिप्यत धेनुमूधनि कर्ता धियं जरित्रे वाजपेशसम् ॥६॥
तं नो दात मरुतो वाजिनं रथ आपानं ब्रह्म चितयद्दिवेदिवे । इषं स्तोतृभ्यो वृजनेषु कारवे सनिं मेधामरिष्टं दुष्टरं सहः ॥७॥
यद्युञ्जते मरुतो रुक्मवक्षसोऽश्वान्रथेषु भग आ सुदानवः । धेनुर्न शिश्वे स्वसरेषु पिन्वते जनाय रातहविषे महीमिषम् ॥८॥
यो नो मरुतो वृकताति मर्त्यो रिपुर्दधे वसवो रक्षता रिषः । वर्तयत तपुषा चक्रियाभि तमव रुद्रा अशसो हन्तना वधः ॥९॥
चित्रं तद्वो मरुतो याम चेकिते पृश्न्या यदूधरप्यापयो दुहुः । यद्वा निदे नवमानस्य रुद्रियास्त्रितं जराय जुरतामदाभ्याः ॥१०॥
तान्वो महो मरुत एवयाव्नो विष्णोरेषस्य प्रभृथे हवामहे । हिरण्यवर्णान्ककुहान्यतस्रुचो ब्रह्मण्यन्तः शंस्यं राध ईमहे ॥११॥
ते दशग्वाः प्रथमा यज्ञमूहिरे ते नो हिन्वन्तूषसो व्युष्टिषु । उषा न रामीररुणैरपोर्णुते महो ज्योतिषा शुचता गोअर्णसा ॥१२॥
ते क्षोणीभिररुणेभिर्नाञ्जिभी रुद्रा ऋतस्य सदनेषु वावृधुः । निमेघमाना अत्येन पाजसा सुश्चन्द्रं वर्णं दधिरे सुपेशसम् ॥१३॥
ताँ इयानो महि वरूथमूतय उप घेदेना नमसा गृणीमसि । त्रितो न यान्पञ्च होतॄनभिष्टय आववर्तदवराञ्चक्रियावसे ॥१४॥
यया रध्रं पारयथात्यंहो यया निदो मुञ्चथ वन्दितारम् । अर्वाची सा मरुतो या व ऊतिरो षु वाश्रेव सुमतिर्जिगातु ॥१५॥
dhārāvarā maruto dhṛṣṇvojaso mṛgā na bhīmāstaviṣībhirarcinaḥ । agnayo na śuśucānā ṛjīṣiṇo bhṛmiṃ dhamanto apa gā avṛṇvata ॥१॥
dyāvo na stṛbhiścitayanta khādino vyabhriyā na dyutayanta vṛṣṭayaḥ । rudro yadvo maruto rukmavakṣaso vṛṣājani pṛśnyāḥ śukra ūdhani ॥२॥
ukṣante aśvām̐ atyām̐ ivājiṣu nadasya karṇaisturayanta āśubhiḥ । hiraṇyaśiprā maruto davidhvataḥ pṛkṣaṃ yātha pṛṣatībhiḥ samanyavaḥ ॥३॥
pṛkṣe tā viśvā bhuvanā vavakṣire mitrāya vā sadamā jīradānavaḥ । pṛṣadaśvāso anavabhrarādhasa ṛjipyāso na vayuneṣu dhūrṣadaḥ ॥४॥
indhanvabhirdhenubhī rapśadūdhabhiradhvasmabhiḥ pathibhirbhrājadṛṣṭayaḥ । ā haṃsāso na svasarāṇi gantana madhormadāya marutaḥ samanyavaḥ ॥५॥
ā no brahmāṇi marutaḥ samanyavo narāṃ na śaṃsaḥ savanāni gantana । aśvāmiva pipyata dhenumūdhani kartā dhiyaṃ jaritre vājapeśasam ॥६॥
taṃ no dāta maruto vājinaṃ ratha āpānaṃ brahma citayaddivedive । iṣaṃ stotṛbhyo vṛjaneṣu kārave saniṃ medhāmariṣṭaṃ duṣṭaraṃ sahaḥ ॥७॥
yadyuñjate maruto rukmavakṣaso'śvānratheṣu bhaga ā sudānavaḥ । dhenurna śiśve svasareṣu pinvate janāya rātahaviṣe mahīmiṣam ॥८॥
yo no maruto vṛkatāti martyo ripurdadhe vasavo rakṣatā riṣaḥ । vartayata tapuṣā cakriyābhi tamava rudrā aśaso hantanā vadhaḥ ॥९॥
citraṃ tadvo maruto yāma cekite pṛśnyā yadūdharapyāpayo duhuḥ । yadvā nide navamānasya rudriyāstritaṃ jarāya juratāmadābhyāḥ ॥१०॥
tānvo maho maruta evayāvno viṣṇoreṣasya prabhṛthe havāmahe । hiraṇyavarṇānkakuhānyatasruco brahmaṇyantaḥ śaṃsyaṃ rādha īmahe ॥११॥
te daśagvāḥ prathamā yajñamūhire te no hinvantūṣaso vyuṣṭiṣu । uṣā na rāmīraruṇairaporṇute maho jyotiṣā śucatā goarṇasā ॥१२॥
te kṣoṇībhiraruṇebhirnāñjibhī rudrā ṛtasya sadaneṣu vāvṛdhuḥ । nimeghamānā atyena pājasā suścandraṃ varṇaṃ dadhire supeśasam ॥१३॥
tām̐ iyāno mahi varūthamūtaya upa ghedenā namasā gṛṇīmasi । trito na yānpañca hotṝnabhiṣṭaya āvavartadavarāñcakriyāvase ॥१४॥
yayā radhraṃ pārayathātyaṃho yayā nido muñcatha vanditāram । arvācī sā maruto yā va ūtiro ṣu vāśreva sumatirjigātu ॥१५॥
“Hymn to the Maruts of resistless might, who love the rain — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 35
उपेमसृक्षि वाजयुर्वचस्यां चनो दधीत नाद्यो गिरो मे । अपां नपादाशुहेमा कुवित्स सुपेशसस्करति जोषिषद्धि ॥१॥
इमं स्वस्मै हृद आ सुतष्टं मन्त्रं वोचेम कुविदस्य वेदत् । अपां नपादसुर्यस्य मह्ना विश्वान्यर्यो भुवना जजान ॥२॥
समन्या यन्त्युप यन्त्यन्याः समानमूर्वं नद्यः पृणन्ति । तमू शुचिं शुचयो दीदिवांसमपां नपातं परि तस्थुरापः ॥३॥
तमस्मेरा युवतयो युवानं मर्मृज्यमानाः परि यन्त्यापः । स शुक्रेभिः शिक्वभी रेवदस्मे दीदायानिध्मो घृतनिर्णिगप्सु ॥४॥
अस्मै तिस्रो अव्यथ्याय नारीर्देवाय देवीर्दिधिषन्त्यन्नम् । कृता इवोप हि प्रसर्स्रे अप्सु स पीयूषं धयति पूर्वसूनाम् ॥५॥
अश्वस्यात्र जनिमास्य च स्वर्द्रुहो रिषः सम्पृचः पाहि सूरीन् । आमासु पूर्षु परो अप्रमृष्यं नारातयो वि नशन्नानृतानि ॥६॥
स्व आ दमे सुदुघा यस्य धेनुः स्वधां पीपाय सुभ्वन्नमत्ति । सो अपां नपादूर्जयन्नप्स्वन्तर्वसुदेयाय विधते वि भाति ॥७॥
यो अप्स्वा शुचिना दैव्येन ऋतावाजस्र उर्विया विभाति । वया इदन्या भुवनान्यस्य प्र जायन्ते वीरुधश्च प्रजाभिः ॥८॥
अपां नपादा ह्यस्थादुपस्थं जिह्मानामूर्ध्वो विद्युतं वसानः । तस्य ज्येष्ठं महिमानं वहन्तीर्हिरण्यवर्णाः परि यन्ति यह्वीः ॥९॥
हिरण्यरूपः स हिरण्यसंदृगपां नपात्सेदु हिरण्यवर्णः । हिरण्ययात्परि योनेर्निषद्या हिरण्यदा ददत्यन्नमस्मै ॥१०॥
तदस्यानीकमुत चारु नामापीच्यं वर्धते नप्तुरपाम् । यमिन्धते युवतयः समित्था हिरण्यवर्णं घृतमन्नमस्य ॥११॥
अस्मै बहूनामवमाय सख्ये यज्ञैर्विधेम नमसा हविर्भिः । सं सानु मार्ज्मि दिधिषामि बिल्मैर्दधाम्यन्नैः परि वन्द ऋग्भिः ॥१२॥
स ईं वृषाजनयत्तासु गर्भं स ईं शिशुर्धयति तं रिहन्ति । सो अपां नपादनभिम्लातवर्णोऽन्यस्येवेह तन्वा विवेष ॥१३॥
अस्मिन्पदे परमे तस्थिवांसमध्वस्मभिर्विश्वहा दीदिवांसम् । आपो नप्त्रे घृतमन्नं वहन्तीः स्वयमत्कैः परि दीयन्ति यह्वीः ॥१४॥
अयांसमग्ने सुक्षितिं जनायायांसमु मघवद्भ्यः सुवृक्तिम् । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१५॥
upemasṛkṣi vājayurvacasyāṃ cano dadhīta nādyo giro me । apāṃ napādāśuhemā kuvitsa supeśasaskarati joṣiṣaddhi ॥१॥
imaṃ svasmai hṛda ā sutaṣṭaṃ mantraṃ vocema kuvidasya vedat । apāṃ napādasuryasya mahnā viśvānyaryo bhuvanā jajāna ॥२॥
samanyā yantyupa yantyanyāḥ samānamūrvaṃ nadyaḥ pṛṇanti । tamū śuciṃ śucayo dīdivāṃsamapāṃ napātaṃ pari tasthurāpaḥ ॥३॥
tamasmerā yuvatayo yuvānaṃ marmṛjyamānāḥ pari yantyāpaḥ । sa śukrebhiḥ śikvabhī revadasme dīdāyānidhmo ghṛtanirṇigapsu ॥४॥
asmai tisro avyathyāya nārīrdevāya devīrdidhiṣantyannam । kṛtā ivopa hi prasarsre apsu sa pīyūṣaṃ dhayati pūrvasūnām ॥५॥
aśvasyātra janimāsya ca svardruho riṣaḥ sampṛcaḥ pāhi sūrīn । āmāsu pūrṣu paro apramṛṣyaṃ nārātayo vi naśannānṛtāni ॥६॥
sva ā dame sudughā yasya dhenuḥ svadhāṃ pīpāya subhvannamatti । so apāṃ napādūrjayannapsvantarvasudeyāya vidhate vi bhāti ॥७॥
yo apsvā śucinā daivyena ṛtāvājasra urviyā vibhāti । vayā idanyā bhuvanānyasya pra jāyante vīrudhaśca prajābhiḥ ॥८॥
apāṃ napādā hyasthādupasthaṃ jihmānāmūrdhvo vidyutaṃ vasānaḥ । tasya jyeṣṭhaṃ mahimānaṃ vahantīrhiraṇyavarṇāḥ pari yanti yahvīḥ ॥९॥
hiraṇyarūpaḥ sa hiraṇyasaṃdṛgapāṃ napātsedu hiraṇyavarṇaḥ । hiraṇyayātpari yonerniṣadyā hiraṇyadā dadatyannamasmai ॥१०॥
tadasyānīkamuta cāru nāmāpīcyaṃ vardhate napturapām । yamindhate yuvatayaḥ samitthā hiraṇyavarṇaṃ ghṛtamannamasya ॥११॥
asmai bahūnāmavamāya sakhye yajñairvidhema namasā havirbhiḥ । saṃ sānu mārjmi didhiṣāmi bilmairdadhāmyannaiḥ pari vanda ṛgbhiḥ ॥१२॥
sa īṃ vṛṣājanayattāsu garbhaṃ sa īṃ śiśurdhayati taṃ rihanti । so apāṃ napādanabhimlātavarṇo'nyasyeveha tanvā viveṣa ॥१३॥
asminpade parame tasthivāṃsamadhvasmabhirviśvahā dīdivāṃsam । āpo naptre ghṛtamannaṃ vahantīḥ svayamatkaiḥ pari dīyanti yahvīḥ ॥१४॥
ayāṃsamagne sukṣitiṃ janāyāyāṃsamu maghavadbhyaḥ suvṛktim । viśvaṃ tadbhadraṃ yadavanti devā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१५॥
“Hymn to Apāṃ Napāt, the Floods' Child, asked to accept the songs — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 36
तुभ्यं हिन्वानो वसिष्ट गा अपोऽधुक्षन्सीमविभिरद्रिभिर्नरः । पिबेन्द्र स्वाहा प्रहुतं वषट्कृतं होत्रादा सोमं प्रथमो य ईशिषे ॥१॥
यज्ञैः सम्मिश्लाः पृषतीभिरृष्टिभिर्यामञ्छुभ्रासो अञ्जिषु प्रिया उत । आसद्या बर्हिर्भरतस्य सूनवः पोत्रादा सोमं पिबता दिवो नरः ॥२॥
अमेव नः सुहवा आ हि गन्तन नि बर्हिषि सदतना रणिष्टन । अथा मन्दस्व जुजुषाणो अन्धसस्त्वष्टर्देवेभिर्जनिभिः सुमद्गणः ॥३॥
आ वक्षि देवाँ इह विप्र यक्षि चोशन्होतर्नि षदा योनिषु त्रिषु । प्रति वीहि प्रस्थितं सोम्यं मधु पिबाग्नीध्रात्तव भागस्य तृप्णुहि ॥४॥
एष स्य ते तन्वो नृम्णवर्धनः सह ओजः प्रदिवि बाह्वोर्हितः । तुभ्यं सुतो मघवन्तुभ्यमाभृतस्त्वमस्य ब्राह्मणादा तृपत्पिब ॥५॥
जुषेथां यज्ञं बोधतं हवस्य मे सत्तो होता निविदः पूर्व्या अनु । अच्छा राजाना नम एत्यावृतं प्रशास्त्रादा पिबतं सोम्यं मधु ॥६॥
tubhyaṃ hinvāno vasiṣṭa gā apo'dhukṣansīmavibhiradribhirnaraḥ । pibendra svāhā prahutaṃ vaṣaṭkṛtaṃ hotrādā somaṃ prathamo ya īśiṣe ॥१॥
yajñaiḥ sammiślāḥ pṛṣatībhirṛṣṭibhiryāmañchubhrāso añjiṣu priyā uta । āsadyā barhirbharatasya sūnavaḥ potrādā somaṃ pibatā divo naraḥ ॥२॥
ameva naḥ suhavā ā hi gantana ni barhiṣi sadatanā raṇiṣṭana । athā mandasva jujuṣāṇo andhasastvaṣṭardevebhirjanibhiḥ sumadgaṇaḥ ॥३॥
ā vakṣi devām̐ iha vipra yakṣi cośanhotarni ṣadā yoniṣu triṣu । prati vīhi prasthitaṃ somyaṃ madhu pibāgnīdhrāttava bhāgasya tṛpṇuhi ॥४॥
eṣa sya te tanvo nṛmṇavardhanaḥ saha ojaḥ pradivi bāhvorhitaḥ । tubhyaṃ suto maghavantubhyamābhṛtastvamasya brāhmaṇādā tṛpatpiba ॥५॥
juṣethāṃ yajñaṃ bodhataṃ havasya me satto hotā nividaḥ pūrvyā anu । acchā rājānā nama etyāvṛtaṃ praśāstrādā pibataṃ somyaṃ madhu ॥६॥
“Hymn to the seasonal gods — Indra, the Maruts, Tvaṣṭar, Agni and Mitra-Varuṇa — with the Hotar's cup — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 37
मन्दस्व होत्रादनु जोषमन्धसोऽध्वर्यवः स पूर्णां वष्ट्यासिचम् । तस्मा एतं भरत तद्वशो ददिर्होत्रात्सोमं द्रविणोदः पिब ऋतुभिः ॥१॥
यमु पूर्वमहुवे तमिदं हुवे सेदु हव्यो ददिर्यो नाम पत्यते । अध्वर्युभिः प्रस्थितं सोम्यं मधु पोत्रात्सोमं द्रविणोदः पिब ऋतुभिः ॥२॥
मेद्यन्तु ते वह्नयो येभिरीयसेऽरिषण्यन्वीळयस्वा वनस्पते । आयूया धृष्णो अभिगूर्या त्वं नेष्ट्रात्सोमं द्रविणोदः पिब ऋतुभिः ॥३॥
अपाद्धोत्रादुत पोत्रादमत्तोत नेष्ट्रादजुषत प्रयो हितम् । तुरीयं पात्रममृक्तममर्त्यं द्रविणोदाः पिबतु द्राविणोदसः ॥४॥
अर्वाञ्चमद्य यय्यं नृवाहणं रथं युञ्जाथामिह वां विमोचनम् । पृङ्क्तं हवींषि मधुना हि कं गतमथा सोमं पिबतं वाजिनीवसू ॥५॥
जोष्यग्ने समिधं जोष्याहुतिं जोषि ब्रह्म जन्यं जोषि सुष्टुतिम् । विश्वेभिर्विश्वाँ ऋतुना वसो मह उशन्देवाँ उशतः पायया हविः ॥६॥
mandasva hotrādanu joṣamandhaso'dhvaryavaḥ sa pūrṇāṃ vaṣṭyāsicam । tasmā etaṃ bharata tadvaśo dadirhotrātsomaṃ draviṇodaḥ piba ṛtubhiḥ ॥१॥
yamu pūrvamahuve tamidaṃ huve sedu havyo dadiryo nāma patyate । adhvaryubhiḥ prasthitaṃ somyaṃ madhu potrātsomaṃ draviṇodaḥ piba ṛtubhiḥ ॥२॥
medyantu te vahnayo yebhirīyase'riṣaṇyanvīḷayasvā vanaspate । āyūyā dhṛṣṇo abhigūryā tvaṃ neṣṭrātsomaṃ draviṇodaḥ piba ṛtubhiḥ ॥३॥
apāddhotrāduta potrādamattota neṣṭrādajuṣata prayo hitam । turīyaṃ pātramamṛktamamartyaṃ draviṇodāḥ pibatu drāviṇodasaḥ ॥४॥
arvāñcamadya yayyaṃ nṛvāhaṇaṃ rathaṃ yuñjāthāmiha vāṃ vimocanam । pṛṅktaṃ havīṃṣi madhunā hi kaṃ gatamathā somaṃ pibataṃ vājinīvasū ॥५॥
joṣyagne samidhaṃ joṣyāhutiṃ joṣi brahma janyaṃ joṣi suṣṭutim । viśvebhirviśvām̐ ṛtunā vaso maha uśandevām̐ uśataḥ pāyayā haviḥ ॥६॥
“Hymn to the seasonal gods, with Draviṇodā, the Aśvins and Agni — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 38
उदु ष्य देवः सविता सवाय शश्वत्तमं तदपा वह्निरस्थात् । नूनं देवेभ्यो वि हि धाति रत्नमथाभजद्वीतिहोत्रं स्वस्तौ ॥१॥
विश्वस्य हि श्रुष्टये देव ऊर्ध्वः प्र बाहवा पृथुपाणिः सिसर्ति । आपश्चिदस्य व्रत आ निमृग्रा अयं चिद्वातो रमते परिज्मन् ॥२॥
आशुभिश्चिद्यान्वि मुचाति नूनमरीरमदतमानं चिदेतोः । अह्यर्षूणां चिन्न्ययाँ अविष्यामनु व्रतं सवितुर्मोक्यागात् ॥३॥
पुनः समव्यद्विततं वयन्ती मध्या कर्तोर्न्यधाच्छक्म धीरः । उत्संहायास्थाद्व्यृतूँरदर्धररमतिः सविता देव आगात् ॥४॥
नानौकांसि दुर्यो विश्वमायुर्वि तिष्ठते प्रभवः शोको अग्नेः । ज्येष्ठं माता सूनवे भागमाधादन्वस्य केतमिषितं सवित्रा ॥५॥
समाववर्ति विष्ठितो जिगीषुर्विश्वेषां कामश्चरताममाभूत् । शश्वाँ अपो विकृतं हित्व्यागादनु व्रतं सवितुर्दैव्यस्य ॥६॥
त्वया हितमप्यमप्सु भागं धन्वान्वा मृगयसो वि तस्थुः । वनानि विभ्यो नकिरस्य तानि व्रता देवस्य सवितुर्मिनन्ति ॥७॥
याद्राध्यं वरुणो योनिमप्यमनिशितं निमिषि जर्भुराणः । विश्वो मार्ताण्डो व्रजमा पशुर्गात्स्थशो जन्मानि सविता व्याकः ॥८॥
न यस्येन्द्रो वरुणो न मित्रो व्रतमर्यमा न मिनन्ति रुद्रः । नारातयस्तमिदं स्वस्ति हुवे देवं सवितारं नमोभिः ॥९॥
भगं धियं वाजयन्तः पुरंधिं नराशंसो ग्नास्पतिर्नो अव्याः । आये वामस्य संगथे रयीणां प्रिया देवस्य सवितुः स्याम ॥१०॥
अस्मभ्यं तद्दिवो अद्भ्यः पृथिव्यास्त्वया दत्तं काम्यं राध आ गात् । शं यत्स्तोतृभ्य आपये भवात्युरुशंसाय सवितर्जरित्रे ॥११॥
udu ṣya devaḥ savitā savāya śaśvattamaṃ tadapā vahnirasthāt । nūnaṃ devebhyo vi hi dhāti ratnamathābhajadvītihotraṃ svastau ॥१॥
viśvasya hi śruṣṭaye deva ūrdhvaḥ pra bāhavā pṛthupāṇiḥ sisarti । āpaścidasya vrata ā nimṛgrā ayaṃ cidvāto ramate parijman ॥२॥
āśubhiścidyānvi mucāti nūnamarīramadatamānaṃ cidetoḥ । ahyarṣūṇāṃ cinnyayām̐ aviṣyāmanu vrataṃ saviturmokyāgāt ॥३॥
punaḥ samavyadvitataṃ vayantī madhyā kartornyadhācchakma dhīraḥ । utsaṃhāyāsthādvyṛtūm̐radardhararamatiḥ savitā deva āgāt ॥४॥
nānaukāṃsi duryo viśvamāyurvi tiṣṭhate prabhavaḥ śoko agneḥ । jyeṣṭhaṃ mātā sūnave bhāgamādhādanvasya ketamiṣitaṃ savitrā ॥५॥
samāvavarti viṣṭhito jigīṣurviśveṣāṃ kāmaścaratāmamābhūt । śaśvām̐ apo vikṛtaṃ hitvyāgādanu vrataṃ saviturdaivyasya ॥६॥
tvayā hitamapyamapsu bhāgaṃ dhanvānvā mṛgayaso vi tasthuḥ । vanāni vibhyo nakirasya tāni vratā devasya saviturminanti ॥७॥
yādrādhyaṃ varuṇo yonimapyamaniśitaṃ nimiṣi jarbhurāṇaḥ । viśvo mārtāṇḍo vrajamā paśurgātsthaśo janmāni savitā vyākaḥ ॥८॥
na yasyendro varuṇo na mitro vratamaryamā na minanti rudraḥ । nārātayastamidaṃ svasti huve devaṃ savitāraṃ namobhiḥ ॥९॥
bhagaṃ dhiyaṃ vājayantaḥ puraṃdhiṃ narāśaṃso gnāspatirno avyāḥ । āye vāmasya saṃgathe rayīṇāṃ priyā devasya savituḥ syāma ॥१०॥
asmabhyaṃ taddivo adbhyaḥ pṛthivyāstvayā dattaṃ kāmyaṃ rādha ā gāt । śaṃ yatstotṛbhya āpaye bhavātyuruśaṃsāya savitarjaritre ॥११॥
“Hymn to Savitṛ, risen to quicken, the priest who neglects not his constant duty — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 39
ग्रावाणेव तदिदर्थं जरेथे गृध्रेव वृक्षं निधिमन्तमच्छ । ब्रह्माणेव विदथ उक्थशासा दूतेव हव्या जन्या पुरुत्रा ॥१॥
प्रातर्यावाणा रथ्येव वीराजेव यमा वरमा सचेथे । मेने इव तन्वा शुम्भमाने दम्पतीव क्रतुविदा जनेषु ॥२॥
शृङ्गेव नः प्रथमा गन्तमर्वाक्छफाविव जर्भुराणा तरोभिः । चक्रवाकेव प्रति वस्तोरुस्रार्वाञ्चा यातं रथ्येव शक्रा ॥३॥
नावेव नः पारयतं युगेव नभ्येव न उपधीव प्रधीव । श्वानेव नो अरिषण्या तनूनां खृगलेव विस्रसः पातमस्मान् ॥४॥
वातेवाजुर्या नद्येव रीतिरक्षी इव चक्षुषा यातमर्वाक् । हस्ताविव तन्वे शम्भविष्ठा पादेव नो नयतं वस्यो अच्छ ॥५॥
ओष्ठाविव मध्वास्ने वदन्ता स्तनाविव पिप्यतं जीवसे नः । नासेव नस्तन्वो रक्षितारा कर्णाविव सुश्रुता भूतमस्मे ॥६॥
हस्तेव शक्तिमभि संददी नः क्षामेव नः समजतं रजांसि । इमा गिरो अश्विना युष्मयन्तीः क्ष्णोत्रेणेव स्वधितिं सं शिशीतम् ॥७॥
एतानि वामश्विना वर्धनानि ब्रह्म स्तोमं गृत्समदासो अक्रन् । तानि नरा जुजुषाणोप यातं बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥८॥
grāvāṇeva tadidarthaṃ jarethe gṛdhreva vṛkṣaṃ nidhimantamaccha । brahmāṇeva vidatha ukthaśāsā dūteva havyā janyā purutrā ॥१॥
prātaryāvāṇā rathyeva vīrājeva yamā varamā sacethe । mene iva tanvā śumbhamāne dampatīva kratuvidā janeṣu ॥२॥
śṛṅgeva naḥ prathamā gantamarvākchaphāviva jarbhurāṇā tarobhiḥ । cakravākeva prati vastorusrārvāñcā yātaṃ rathyeva śakrā ॥३॥
nāveva naḥ pārayataṃ yugeva nabhyeva na upadhīva pradhīva । śvāneva no ariṣaṇyā tanūnāṃ khṛgaleva visrasaḥ pātamasmān ॥४॥
vātevājuryā nadyeva rītirakṣī iva cakṣuṣā yātamarvāk । hastāviva tanve śambhaviṣṭhā pādeva no nayataṃ vasyo accha ॥५॥
oṣṭhāviva madhvāsne vadantā stanāviva pipyataṃ jīvase naḥ । nāseva nastanvo rakṣitārā karṇāviva suśrutā bhūtamasme ॥६॥
hasteva śaktimabhi saṃdadī naḥ kṣāmeva naḥ samajataṃ rajāṃsi । imā giro aśvinā yuṣmayantīḥ kṣṇotreṇeva svadhitiṃ saṃ śiśītam ॥७॥
etāni vāmaśvinā vardhanāni brahma stomaṃ gṛtsamadāso akran । tāni narā jujuṣāṇopa yātaṃ bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥८॥
“Hymn to the Aśvins, called like two press-stones to the tree of treasure — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 40
सोमापूषणा जनना रयीणां जनना दिवो जनना पृथिव्याः । जातौ विश्वस्य भुवनस्य गोपौ देवा अकृण्वन्नमृतस्य नाभिम् ॥१॥
इमौ देवौ जायमानौ जुषन्तेमौ तमांसि गूहतामजुष्टा । आभ्यामिन्द्रः पक्वमामास्वन्तः सोमापूषभ्यां जनदुस्रियासु ॥२॥
सोमापूषणा रजसो विमानं सप्तचक्रं रथमविश्वमिन्वम् । विषूवृतं मनसा युज्यमानं तं जिन्वथो वृषणा पञ्चरश्मिम् ॥३॥
दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे । तावस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षुं रायस्पोषं वि ष्यतां नाभिमस्मे ॥४॥
विश्वान्यन्यो भुवना जजान विश्वमन्यो अभिचक्षाण एति । सोमापूषणाववतं धियं मे युवाभ्यां विश्वाः पृतना जयेम ॥५॥
धियं पूषा जिन्वतु विश्वमिन्वो रयिं सोमो रयिपतिर्दधातु । अवतु देव्यदितिरनर्वा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥६॥
somāpūṣaṇā jananā rayīṇāṃ jananā divo jananā pṛthivyāḥ । jātau viśvasya bhuvanasya gopau devā akṛṇvannamṛtasya nābhim ॥१॥
imau devau jāyamānau juṣantemau tamāṃsi gūhatāmajuṣṭā । ābhyāmindraḥ pakvamāmāsvantaḥ somāpūṣabhyāṃ janadusriyāsu ॥२॥
somāpūṣaṇā rajaso vimānaṃ saptacakraṃ rathamaviśvaminvam । viṣūvṛtaṃ manasā yujyamānaṃ taṃ jinvatho vṛṣaṇā pañcaraśmim ॥३॥
divyanyaḥ sadanaṃ cakra uccā pṛthivyāmanyo adhyantarikṣe । tāvasmabhyaṃ puruvāraṃ purukṣuṃ rāyaspoṣaṃ vi ṣyatāṃ nābhimasme ॥४॥
viśvānyanyo bhuvanā jajāna viśvamanyo abhicakṣāṇa eti । somāpūṣaṇāvavataṃ dhiyaṃ me yuvābhyāṃ viśvāḥ pṛtanā jayema ॥५॥
dhiyaṃ pūṣā jinvatu viśvaminvo rayiṃ somo rayipatirdadhātu । avatu devyaditiranarvā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥६॥
“Hymn to Soma and Pūṣan, parents of all riches, earth and high heaven — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 41
वायो ये ते सहस्रिणो रथासस्तेभिरा गहि । नियुत्वान्सोमपीतये ॥१॥
नियुत्वान्वायवा गह्ययं शुक्रो अयामि ते । गन्तासि सुन्वतो गृहम् ॥२॥
शुक्रस्याद्य गवाशिर इन्द्रवायू नियुत्वतः । आ यातं पिबतं नरा ॥३॥
अयं वां मित्रावरुणा सुतः सोम ऋतावृधा । ममेदिह श्रुतं हवम् ॥४॥
राजानावनभिद्रुहा ध्रुवे सदस्युत्तमे । सहस्रस्थूण आसाते ॥५॥
ता सम्राजा घृतासुती आदित्या दानुनस्पती । सचेते अनवह्वरम् ॥६॥
गोमदू षु नासत्याश्वावद्यातमश्विना । वर्ती रुद्रा नृपाय्यम् ॥७॥
न यत्परो नान्तर आदधर्षद्वृषण्वसू । दुःशंसो मर्त्यो रिपुः ॥८॥
ता न आ वोळ्हमश्विना रयिं पिशङ्गसंदृशम् । धिष्ण्या वरिवोविदम् ॥९॥
इन्द्रो अङ्ग महद्भयमभी षदप चुच्यवत् । स हि स्थिरो विचर्षणिः ॥१०॥
इन्द्रश्च मृळयाति नो न नः पश्चादघं नशत् । भद्रं भवाति नः पुरः ॥११॥
इन्द्र आशाभ्यस्परि सर्वाभ्यो अभयं करत् । जेता शत्रून्विचर्षणिः ॥१२॥
विश्वे देवास आ गत शृणुता म इमं हवम् । एदं बर्हिर्नि षीदत ॥१३॥
तीव्रो वो मधुमाँ अयं शुनहोत्रेषु मत्सरः । एतं पिबत काम्यम् ॥१४॥
इन्द्रज्येष्ठा मरुद्गणा देवासः पूषरातयः । विश्वे मम श्रुता हवम् ॥१५॥
अम्बितमे नदीतमे देवितमे सरस्वति । अप्रशस्ता इव स्मसि प्रशस्तिमम्ब नस्कृधि ॥१६॥
त्वे विश्वा सरस्वति श्रितायूंषि देव्याम् । शुनहोत्रेषु मत्स्व प्रजां देवि दिदिड्ढि नः ॥१७॥
इमा ब्रह्म सरस्वति जुषस्व वाजिनीवति । या ते मन्म गृत्समदा ऋतावरि प्रिया देवेषु जुह्वति ॥१८॥
प्रेतां यज्ञस्य शम्भुवा युवामिदा वृणीमहे । अग्निं च हव्यवाहनम् ॥१९॥
द्यावा नः पृथिवी इमं सिध्रमद्य दिविस्पृशम् । यज्ञं देवेषु यच्छताम् ॥२०॥
आ वामुपस्थमद्रुहा देवाः सीदन्तु यज्ञियाः । इहाद्य सोमपीतये ॥२१॥
vāyo ye te sahasriṇo rathāsastebhirā gahi । niyutvānsomapītaye ॥१॥
niyutvānvāyavā gahyayaṃ śukro ayāmi te । gantāsi sunvato gṛham ॥२॥
śukrasyādya gavāśira indravāyū niyutvataḥ । ā yātaṃ pibataṃ narā ॥३॥
ayaṃ vāṃ mitrāvaruṇā sutaḥ soma ṛtāvṛdhā । mamediha śrutaṃ havam ॥४॥
rājānāvanabhidruhā dhruve sadasyuttame । sahasrasthūṇa āsāte ॥५॥
tā samrājā ghṛtāsutī ādityā dānunaspatī । sacete anavahvaram ॥६॥
gomadū ṣu nāsatyāśvāvadyātamaśvinā । vartī rudrā nṛpāyyam ॥७॥
na yatparo nāntara ādadharṣadvṛṣaṇvasū । duḥśaṃso martyo ripuḥ ॥८॥
tā na ā voḷhamaśvinā rayiṃ piśaṅgasaṃdṛśam । dhiṣṇyā varivovidam ॥९॥
indro aṅga mahadbhayamabhī ṣadapa cucyavat । sa hi sthiro vicarṣaṇiḥ ॥१०॥
indraśca mṛḷayāti no na naḥ paścādaghaṃ naśat । bhadraṃ bhavāti naḥ puraḥ ॥११॥
indra āśābhyaspari sarvābhyo abhayaṃ karat । jetā śatrūnvicarṣaṇiḥ ॥१२॥
viśve devāsa ā gata śṛṇutā ma imaṃ havam । edaṃ barhirni ṣīdata ॥१३॥
tīvro vo madhumām̐ ayaṃ śunahotreṣu matsaraḥ । etaṃ pibata kāmyam ॥१४॥
indrajyeṣṭhā marudgaṇā devāsaḥ pūṣarātayaḥ । viśve mama śrutā havam ॥१५॥
ambitame nadītame devitame sarasvati । apraśastā iva smasi praśastimamba naskṛdhi ॥१६॥
tve viśvā sarasvati śritāyūṃṣi devyām । śunahotreṣu matsva prajāṃ devi didiḍḍhi naḥ ॥१७॥
imā brahma sarasvati juṣasva vājinīvati । yā te manma gṛtsamadā ṛtāvari priyā deveṣu juhvati ॥१८॥
pretāṃ yajñasya śambhuvā yuvāmidā vṛṇīmahe । agniṃ ca havyavāhanam ॥१९॥
dyāvā naḥ pṛthivī imaṃ sidhramadya divispṛśam । yajñaṃ deveṣu yacchatām ॥२०॥
ā vāmupasthamadruhā devāḥ sīdantu yajñiyāḥ । ihādya somapītaye ॥२१॥
“Composite hymn to Vāyu, Indra-Vāyu, Mitra-Varuṇa, the Aśvins, Indra, the Viśvedevas, Sarasvatī and Heaven and Earth — 21 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 42
कनिक्रदज्जनुषं प्रब्रुवाण इयर्ति वाचमरितेव नावम् । सुमङ्गलश्च शकुने भवासि मा त्वा का चिदभिभा विश्व्या विदत् ॥१॥
मा त्वा श्येन उद्वधीन्मा सुपर्णो मा त्वा विददिषुमान्वीरो अस्ता । पित्र्यामनु प्रदिशं कनिक्रदत्सुमङ्गलो भद्रवादी वदेह ॥२॥
अव क्रन्द दक्षिणतो गृहाणां सुमङ्गलो भद्रवादी शकुन्ते । मा न स्तेन ईशत माघशंसो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥३॥
kanikradajjanuṣaṃ prabruvāṇa iyarti vācamariteva nāvam । sumaṅgalaśca śakune bhavāsi mā tvā kā cidabhibhā viśvyā vidat ॥१॥
mā tvā śyena udvadhīnmā suparṇo mā tvā vidadiṣumānvīro astā । pitryāmanu pradiśaṃ kanikradatsumaṅgalo bhadravādī vadeha ॥२॥
ava kranda dakṣiṇato gṛhāṇāṃ sumaṅgalo bhadravādī śakunte । mā na stena īśata māghaśaṃso bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥३॥
“Hymn to the auspicious Bird (the falcon, Indra in quail form), telling its race aloud — 3 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 43
प्रदक्षिणिदभि गृणन्ति कारवो वयो वदन्त ऋतुथा शकुन्तयः । उभे वाचौ वदति सामगा इव गायत्रं च त्रैष्टुभं चानु राजति ॥१॥
उद्गातेव शकुने साम गायसि ब्रह्मपुत्र इव सवनेषु शंससि । वृषेव वाजी शिशुमतीरपीत्या सर्वतो नः शकुने भद्रमा वद विश्वतो नः शकुने पुण्यमा वद ॥२॥
आवदँस्त्वं शकुने भद्रमा वद तूष्णीमासीनः सुमतिं चिकिद्धि नः । यदुत्पतन्वदसि कर्करिर्यथा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥३॥
pradakṣiṇidabhi gṛṇanti kāravo vayo vadanta ṛtuthā śakuntayaḥ । ubhe vācau vadati sāmagā iva gāyatraṃ ca traiṣṭubhaṃ cānu rājati ॥१॥
udgāteva śakune sāma gāyasi brahmaputra iva savaneṣu śaṃsasi । vṛṣeva vājī śiśumatīrapītyā sarvato naḥ śakune bhadramā vada viśvato naḥ śakune puṇyamā vada ॥२॥
āvadam̐stvaṃ śakune bhadramā vada tūṣṇīmāsīnaḥ sumatiṃ cikiddhi naḥ । yadutpatanvadasi karkariryathā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥३॥
“Hymn to the winged birds that chant in due season, like a Sāma-chanter — 3 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 1
सोमस्य मा तवसं वक्ष्यग्ने वह्निं चकर्थ विदथे यजध्यै । देवाँ अच्छा दीद्यद्युञ्जे अद्रिं शमाये अग्ने तन्वं जुषस्व ॥१॥
प्राञ्चं यज्ञं चकृम वर्धतां गीः समिद्भिरग्निं नमसा दुवस्यन् । दिवः शशासुर्विदथा कवीनां गृत्साय चित्तवसे गातुमीषुः ॥२॥
मयो दधे मेधिरः पूतदक्षो दिवः सुबन्धुर्जनुषा पृथिव्याः । अविन्दन्नु दर्शतमप्स्वन्तर्देवासो अग्निमपसि स्वसॄणाम् ॥३॥
अवर्धयन्सुभगं सप्त यह्वीः श्वेतं जज्ञानमरुषं महित्वा । शिशुं न जातमभ्यारुरश्वा देवासो अग्निं जनिमन्वपुष्यन् ॥४॥
शुक्रेभिरङ्गै रज आततन्वान्क्रतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः । शोचिर्वसानः पर्यायुरपां श्रियो मिमीते बृहतीरनूनाः ॥५॥
वव्राजा सीमनदतीरदब्धा दिवो यह्वीरवसाना अनग्नाः । सना अत्र युवतयः सयोनीरेकं गर्भं दधिरे सप्त वाणीः ॥६॥
स्तीर्णा अस्य संहतो विश्वरूपा घृतस्य योनौ स्रवथे मधूनाम् । अस्थुरत्र धेनवः पिन्वमाना मही दस्मस्य मातरा समीची ॥७॥
बभ्राणः सूनो सहसो व्यद्यौद्दधानः शुक्रा रभसा वपूंषि । श्चोतन्ति धारा मधुनो घृतस्य वृषा यत्र वावृधे काव्येन ॥८॥
पितुश्चिदूधर्जनुषा विवेद व्यस्य धारा असृजद्वि धेनाः । गुहा चरन्तं सखिभिः शिवेभिर्दिवो यह्वीभिर्न गुहा बभूव ॥९॥
पितुश्च गर्भं जनितुश्च बभ्रे पूर्वीरेको अधयत्पीप्यानाः । वृष्णे सपत्नी शुचये सबन्धू उभे अस्मै मनुष्ये नि पाहि ॥१०॥
उरौ महाँ अनिबाधे ववर्धापो अग्निं यशसः सं हि पूर्वीः । ऋतस्य योनावशयद्दमूना जामीनामग्निरपसि स्वसॄणाम् ॥११॥
अक्रो न बभ्रिः समिथे महीनां दिदृक्षेयः सूनवे भाऋजीकः । उदुस्रिया जनिता यो जजानापां गर्भो नृतमो यह्वो अग्निः ॥१२॥
अपां गर्भं दर्शतमोषधीनां वना जजान सुभगा विरूपम् । देवासश्चिन्मनसा सं हि जग्मुः पनिष्ठं जातं तवसं दुवस्यन् ॥१३॥
बृहन्त इद्भानवो भाऋजीकमग्निं सचन्त विद्युतो न शुक्राः । गुहेव वृद्धं सदसि स्वे अन्तरपार ऊर्वे अमृतं दुहानाः ॥१४॥
ईळे च त्वा यजमानो हविर्भिरीळे सखित्वं सुमतिं निकामः । देवैरवो मिमीहि सं जरित्रे रक्षा च नो दम्येभिरनीकैः ॥१५॥
उपक्षेतारस्तव सुप्रणीतेऽग्ने विश्वानि धन्या दधानाः । सुरेतसा श्रवसा तुञ्जमाना अभि ष्याम पृतनायूँरदेवान् ॥१६॥
आ देवानामभवः केतुरग्ने मन्द्रो विश्वानि काव्यानि विद्वान् । प्रति मर्ताँ अवासयो दमूना अनु देवान्रथिरो यासि साधन् ॥१७॥
नि दुरोणे अमृतो मर्त्यानां राजा ससाद विदथानि साधन् । घृतप्रतीक उर्विया व्यद्यौदग्निर्विश्वानि काव्यानि विद्वान् ॥१८॥
आ नो गहि सख्येभिः शिवेभिर्महान्महीभिरूतिभिः सरण्यन् । अस्मे रयिं बहुलं संतरुत्रं सुवाचं भागं यशसं कृधी नः ॥१९॥
एता ते अग्ने जनिमा सनानि प्र पूर्व्याय नूतनानि वोचम् । महान्ति वृष्णे सवना कृतेमा जन्मञ्जन्मन्निहितो जातवेदाः ॥२०॥
जन्मञ्जन्मन्निहितो जातवेदा विश्वामित्रेभिरिध्यते अजस्रः । तस्य वयं सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ॥२१॥
इमं यज्ञं सहसावन्त्वं नो देवत्रा धेहि सुक्रतो रराणः । प्र यंसि होतर्बृहतीरिषो नोऽग्ने महि द्रविणमा यजस्व ॥२२॥
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥२३॥
somasya mā tavasaṃ vakṣyagne vahniṃ cakartha vidathe yajadhyai । devām̐ acchā dīdyadyuñje adriṃ śamāye agne tanvaṃ juṣasva ॥१॥
prāñcaṃ yajñaṃ cakṛma vardhatāṃ gīḥ samidbhiragniṃ namasā duvasyan । divaḥ śaśāsurvidathā kavīnāṃ gṛtsāya cittavase gātumīṣuḥ ॥२॥
mayo dadhe medhiraḥ pūtadakṣo divaḥ subandhurjanuṣā pṛthivyāḥ । avindannu darśatamapsvantardevāso agnimapasi svasṝṇām ॥३॥
avardhayansubhagaṃ sapta yahvīḥ śvetaṃ jajñānamaruṣaṃ mahitvā । śiśuṃ na jātamabhyāruraśvā devāso agniṃ janimanvapuṣyan ॥४॥
śukrebhiraṅgai raja ātatanvānkratuṃ punānaḥ kavibhiḥ pavitraiḥ । śocirvasānaḥ paryāyurapāṃ śriyo mimīte bṛhatīranūnāḥ ॥५॥
vavrājā sīmanadatīradabdhā divo yahvīravasānā anagnāḥ । sanā atra yuvatayaḥ sayonīrekaṃ garbhaṃ dadhire sapta vāṇīḥ ॥६॥
stīrṇā asya saṃhato viśvarūpā ghṛtasya yonau sravathe madhūnām । asthuratra dhenavaḥ pinvamānā mahī dasmasya mātarā samīcī ॥७॥
babhrāṇaḥ sūno sahaso vyadyauddadhānaḥ śukrā rabhasā vapūṃṣi । ścotanti dhārā madhuno ghṛtasya vṛṣā yatra vāvṛdhe kāvyena ॥८॥
pituścidūdharjanuṣā viveda vyasya dhārā asṛjadvi dhenāḥ । guhā carantaṃ sakhibhiḥ śivebhirdivo yahvībhirna guhā babhūva ॥९॥
pituśca garbhaṃ janituśca babhre pūrvīreko adhayatpīpyānāḥ । vṛṣṇe sapatnī śucaye sabandhū ubhe asmai manuṣye ni pāhi ॥१०॥
urau mahām̐ anibādhe vavardhāpo agniṃ yaśasaḥ saṃ hi pūrvīḥ । ṛtasya yonāvaśayaddamūnā jāmīnāmagnirapasi svasṝṇām ॥११॥
akro na babhriḥ samithe mahīnāṃ didṛkṣeyaḥ sūnave bhāṛjīkaḥ । udusriyā janitā yo jajānāpāṃ garbho nṛtamo yahvo agniḥ ॥१२॥
apāṃ garbhaṃ darśatamoṣadhīnāṃ vanā jajāna subhagā virūpam । devāsaścinmanasā saṃ hi jagmuḥ paniṣṭhaṃ jātaṃ tavasaṃ duvasyan ॥१३॥
bṛhanta idbhānavo bhāṛjīkamagniṃ sacanta vidyuto na śukrāḥ । guheva vṛddhaṃ sadasi sve antarapāra ūrve amṛtaṃ duhānāḥ ॥१४॥
īḷe ca tvā yajamāno havirbhirīḷe sakhitvaṃ sumatiṃ nikāmaḥ । devairavo mimīhi saṃ jaritre rakṣā ca no damyebhiranīkaiḥ ॥१५॥
upakṣetārastava supraṇīte'gne viśvāni dhanyā dadhānāḥ । suretasā śravasā tuñjamānā abhi ṣyāma pṛtanāyūm̐radevān ॥१६॥
ā devānāmabhavaḥ keturagne mandro viśvāni kāvyāni vidvān । prati martām̐ avāsayo damūnā anu devānrathiro yāsi sādhan ॥१७॥
ni duroṇe amṛto martyānāṃ rājā sasāda vidathāni sādhan । ghṛtapratīka urviyā vyadyaudagnirviśvāni kāvyāni vidvān ॥१८॥
ā no gahi sakhyebhiḥ śivebhirmahānmahībhirūtibhiḥ saraṇyan । asme rayiṃ bahulaṃ saṃtarutraṃ suvācaṃ bhāgaṃ yaśasaṃ kṛdhī naḥ ॥१९॥
etā te agne janimā sanāni pra pūrvyāya nūtanāni vocam । mahānti vṛṣṇe savanā kṛtemā janmañjanmannihito jātavedāḥ ॥२०॥
janmañjanmannihito jātavedā viśvāmitrebhiridhyate ajasraḥ । tasya vayaṃ sumatau yajñiyasyāpi bhadre saumanase syāma ॥२१॥
imaṃ yajñaṃ sahasāvantvaṃ no devatrā dhehi sukrato rarāṇaḥ । pra yaṃsi hotarbṛhatīriṣo no'gne mahi draviṇamā yajasva ॥२२॥
iḷāmagne purudaṃsaṃ saniṃ goḥ śaśvattamaṃ havamānāya sādha । syānnaḥ sūnustanayo vijāvāgne sā te sumatirbhūtvasme ॥२३॥
“Hymn to Agni, who makes the singer the Soma's priest to worship in assembly — 23 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 2
वैश्वानराय धिषणामृतावृधे घृतं न पूतमग्नये जनामसि । द्विता होतारं मनुषश्च वाघतो धिया रथं न कुलिशः समृण्वति ॥१॥
स रोचयज्जनुषा रोदसी उभे स मात्रोरभवत्पुत्र ईड्यः । हव्यवाळग्निरजरश्चनोहितो दूळभो विशामतिथिर्विभावसुः ॥२॥
क्रत्वा दक्षस्य तरुषो विधर्मणि देवासो अग्निं जनयन्त चित्तिभिः । रुरुचानं भानुना ज्योतिषा महामत्यं न वाजं सनिष्यन्नुप ब्रुवे ॥३॥
आ मन्द्रस्य सनिष्यन्तो वरेण्यं वृणीमहे अह्रयं वाजमृग्मियम् । रातिं भृगूणामुशिजं कविक्रतुमग्निं राजन्तं दिव्येन शोचिषा ॥४॥
अग्निं सुम्नाय दधिरे पुरो जना वाजश्रवसमिह वृक्तबर्हिषः । यतस्रुचः सुरुचं विश्वदेव्यं रुद्रं यज्ञानां साधदिष्टिमपसाम् ॥५॥
पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ॥६॥
आ रोदसी अपृणदा स्वर्महज्जातं यदेनमपसो अधारयन् । सो अध्वराय परि णीयते कविरत्यो न वाजसातये चनोहितः ॥७॥
नमस्यत हव्यदातिं स्वध्वरं दुवस्यत दम्यं जातवेदसम् । रथीरृतस्य बृहतो विचर्षणिरग्निर्देवानामभवत्पुरोहितः ॥८॥
तिस्रो यह्वस्य समिधः परिज्मनोऽग्नेरपुनन्नुशिजो अमृत्यवः । तासामेकामदधुर्मर्त्ये भुजमु लोकमु द्वे उप जामिमीयतुः ॥९॥
विशां कविं विश्पतिं मानुषीरिषः सं सीमकृण्वन्स्वधितिं न तेजसे । स उद्वतो निवतो याति वेविषत्स गर्भमेषु भुवनेषु दीधरत् ॥१०॥
स जिन्वते जठरेषु प्रजज्ञिवान्वृषा चित्रेषु नानदन्न सिंहः । वैश्वानरः पृथुपाजा अमर्त्यो वसु रत्ना दयमानो वि दाशुषे ॥११॥
वैश्वानरः प्रत्नथा नाकमारुहद्दिवस्पृष्ठं भन्दमानः सुमन्मभिः । स पूर्ववज्जनयञ्जन्तवे धनं समानमज्मं पर्येति जागृविः ॥१२॥
ऋतावानं यज्ञियं विप्रमुक्थ्यमा यं दधे मातरिश्वा दिवि क्षयम् । तं चित्रयामं हरिकेशमीमहे सुदीतिमग्निं सुविताय नव्यसे ॥१३॥
शुचिं न यामन्निषिरं स्वर्दृशं केतुं दिवो रोचनस्थामुषर्बुधम् । अग्निं मूर्धानं दिवो अप्रतिष्कुतं तमीमहे नमसा वाजिनं बृहत् ॥१४॥
मन्द्रं होतारं शुचिमद्वयाविनं दमूनसमुक्थ्यं विश्वचर्षणिम् । रथं न चित्रं वपुषाय दर्शतं मनुर्हितं सदमिद्राय ईमहे ॥१५॥
vaiśvānarāya dhiṣaṇāmṛtāvṛdhe ghṛtaṃ na pūtamagnaye janāmasi । dvitā hotāraṃ manuṣaśca vāghato dhiyā rathaṃ na kuliśaḥ samṛṇvati ॥१॥
sa rocayajjanuṣā rodasī ubhe sa mātrorabhavatputra īḍyaḥ । havyavāḷagnirajaraścanohito dūḷabho viśāmatithirvibhāvasuḥ ॥२॥
kratvā dakṣasya taruṣo vidharmaṇi devāso agniṃ janayanta cittibhiḥ । rurucānaṃ bhānunā jyotiṣā mahāmatyaṃ na vājaṃ saniṣyannupa bruve ॥३॥
ā mandrasya saniṣyanto vareṇyaṃ vṛṇīmahe ahrayaṃ vājamṛgmiyam । rātiṃ bhṛgūṇāmuśijaṃ kavikratumagniṃ rājantaṃ divyena śociṣā ॥४॥
agniṃ sumnāya dadhire puro janā vājaśravasamiha vṛktabarhiṣaḥ । yatasrucaḥ surucaṃ viśvadevyaṃ rudraṃ yajñānāṃ sādhadiṣṭimapasām ॥५॥
pāvakaśoce tava hi kṣayaṃ pari hotaryajñeṣu vṛktabarhiṣo naraḥ । agne duva icchamānāsa āpyamupāsate draviṇaṃ dhehi tebhyaḥ ॥६॥
ā rodasī apṛṇadā svarmahajjātaṃ yadenamapaso adhārayan । so adhvarāya pari ṇīyate kaviratyo na vājasātaye canohitaḥ ॥७॥
namasyata havyadātiṃ svadhvaraṃ duvasyata damyaṃ jātavedasam । rathīrṛtasya bṛhato vicarṣaṇiragnirdevānāmabhavatpurohitaḥ ॥८॥
tisro yahvasya samidhaḥ parijmano'gnerapunannuśijo amṛtyavaḥ । tāsāmekāmadadhurmartye bhujamu lokamu dve upa jāmimīyatuḥ ॥९॥
viśāṃ kaviṃ viśpatiṃ mānuṣīriṣaḥ saṃ sīmakṛṇvansvadhitiṃ na tejase । sa udvato nivato yāti veviṣatsa garbhameṣu bhuvaneṣu dīdharat ॥१०॥
sa jinvate jaṭhareṣu prajajñivānvṛṣā citreṣu nānadanna siṃhaḥ । vaiśvānaraḥ pṛthupājā amartyo vasu ratnā dayamāno vi dāśuṣe ॥११॥
vaiśvānaraḥ pratnathā nākamāruhaddivaspṛṣṭhaṃ bhandamānaḥ sumanmabhiḥ । sa pūrvavajjanayañjantave dhanaṃ samānamajmaṃ paryeti jāgṛviḥ ॥१२॥
ṛtāvānaṃ yajñiyaṃ vipramukthyamā yaṃ dadhe mātariśvā divi kṣayam । taṃ citrayāmaṃ harikeśamīmahe sudītimagniṃ suvitāya navyase ॥१३॥
śuciṃ na yāmanniṣiraṃ svardṛśaṃ ketuṃ divo rocanasthāmuṣarbudham । agniṃ mūrdhānaṃ divo apratiṣkutaṃ tamīmahe namasā vājinaṃ bṛhat ॥१४॥
mandraṃ hotāraṃ śucimadvayāvinaṃ damūnasamukthyaṃ viśvacarṣaṇim । rathaṃ na citraṃ vapuṣāya darśataṃ manurhitaṃ sadamidrāya īmahe ॥१५॥
“Hymn to Agni Vaiśvānara, who strengthens Holy Law, presented praise like pure oil — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 3
वैश्वानराय पृथुपाजसे विपो रत्ना विधन्त धरुणेषु गातवे । अग्निर्हि देवाँ अमृतो दुवस्यत्यथा धर्माणि सनता न दूदुषत् ॥१॥
अन्तर्दूतो रोदसी दस्म ईयते होता निषत्तो मनुषः पुरोहितः । क्षयं बृहन्तं परि भूषति द्युभिर्देवेभिरग्निरिषितो धियावसुः ॥२॥
केतुं यज्ञानां विदथस्य साधनं विप्रासो अग्निं महयन्त चित्तिभिः । अपांसि यस्मिन्नधि संदधुर्गिरस्तस्मिन्सुम्नानि यजमान आ चके ॥३॥
पिता यज्ञानामसुरो विपश्चितां विमानमग्निर्वयुनं च वाघताम् । आ विवेश रोदसी भूरिवर्पसा पुरुप्रियो भन्दते धामभिः कविः ॥४॥
चन्द्रमग्निं चन्द्ररथं हरिव्रतं वैश्वानरमप्सुषदं स्वर्विदम् । विगाहं तूर्णिं तविषीभिरावृतं भूर्णिं देवास इह सुश्रियं दधुः ॥५॥
अग्निर्देवेभिर्मनुषश्च जन्तुभिस्तन्वानो यज्ञं पुरुपेशसं धिया । रथीरन्तरीयते साधदिष्टिभिर्जीरो दमूना अभिशस्तिचातनः ॥६॥
अग्ने जरस्व स्वपत्य आयुन्यूर्जा पिन्वस्व समिषो दिदीहि नः । वयांसि जिन्व बृहतश्च जागृव उशिग्देवानामसि सुक्रतुर्विपाम् ॥७॥
विश्पतिं यह्वमतिथिं नरः सदा यन्तारं धीनामुशिजं च वाघताम् । अध्वराणां चेतनं जातवेदसं प्र शंसन्ति नमसा जूतिभिर्वृधे ॥८॥
विभावा देवः सुरणः परि क्षितीरग्निर्बभूव शवसा सुमद्रथः । तस्य व्रतानि भूरिपोषिणो वयमुप भूषेम दम आ सुवृक्तिभिः ॥९॥
वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना ॥१०॥
वैश्वानरस्य दंसनाभ्यो बृहदरिणादेकः स्वपस्यया कविः । उभा पितरा महयन्नजायताग्निर्द्यावापृथिवी भूरिरेतसा ॥११॥
vaiśvānarāya pṛthupājase vipo ratnā vidhanta dharuṇeṣu gātave । agnirhi devām̐ amṛto duvasyatyathā dharmāṇi sanatā na dūduṣat ॥१॥
antardūto rodasī dasma īyate hotā niṣatto manuṣaḥ purohitaḥ । kṣayaṃ bṛhantaṃ pari bhūṣati dyubhirdevebhiragniriṣito dhiyāvasuḥ ॥२॥
ketuṃ yajñānāṃ vidathasya sādhanaṃ viprāso agniṃ mahayanta cittibhiḥ । apāṃsi yasminnadhi saṃdadhurgirastasminsumnāni yajamāna ā cake ॥३॥
pitā yajñānāmasuro vipaścitāṃ vimānamagnirvayunaṃ ca vāghatām । ā viveśa rodasī bhūrivarpasā purupriyo bhandate dhāmabhiḥ kaviḥ ॥४॥
candramagniṃ candrarathaṃ harivrataṃ vaiśvānaramapsuṣadaṃ svarvidam । vigāhaṃ tūrṇiṃ taviṣībhirāvṛtaṃ bhūrṇiṃ devāsa iha suśriyaṃ dadhuḥ ॥५॥
agnirdevebhirmanuṣaśca jantubhistanvāno yajñaṃ purupeśasaṃ dhiyā । rathīrantarīyate sādhadiṣṭibhirjīro damūnā abhiśasticātanaḥ ॥६॥
agne jarasva svapatya āyunyūrjā pinvasva samiṣo didīhi naḥ । vayāṃsi jinva bṛhataśca jāgṛva uśigdevānāmasi sukraturvipām ॥७॥
viśpatiṃ yahvamatithiṃ naraḥ sadā yantāraṃ dhīnāmuśijaṃ ca vāghatām । adhvarāṇāṃ cetanaṃ jātavedasaṃ pra śaṃsanti namasā jūtibhirvṛdhe ॥८॥
vibhāvā devaḥ suraṇaḥ pari kṣitīragnirbabhūva śavasā sumadrathaḥ । tasya vratāni bhūripoṣiṇo vayamupa bhūṣema dama ā suvṛktibhiḥ ॥९॥
vaiśvānara tava dhāmānyā cake yebhiḥ svarvidabhavo vicakṣaṇa । jāta āpṛṇo bhuvanāni rodasī agne tā viśvā paribhūrasi tmanā ॥१०॥
vaiśvānarasya daṃsanābhyo bṛhadariṇādekaḥ svapasyayā kaviḥ । ubhā pitarā mahayannajāyatāgnirdyāvāpṛthivī bhūriretasā ॥११॥
“Hymn to Agni Vaiśvānara, who shines afar and serves the gods — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 4
समित्समित्सुमना बोध्यस्मे शुचाशुचा सुमतिं रासि वस्वः । आ देव देवान्यजथाय वक्षि सखा सखीन्सुमना यक्ष्यग्ने ॥१॥
यं देवासस्त्रिरहन्नायजन्ते दिवेदिवे वरुणो मित्रो अग्निः । सेमं यज्ञं मधुमन्तं कृधी नस्तनूनपाद्घृतयोनिं विधन्तम् ॥२॥
प्र दीधितिर्विश्ववारा जिगाति होतारमिळः प्रथमं यजध्यै । अच्छा नमोभिर्वृषभं वन्दध्यै स देवान्यक्षदिषितो यजीयान् ॥३॥
ऊर्ध्वो वां गातुरध्वरे अकार्यूर्ध्वा शोचींषि प्रस्थिता रजांसि । दिवो वा नाभा न्यसादि होता स्तृणीमहि देवव्यचा वि बर्हिः ॥४॥
सप्त होत्राणि मनसा वृणाना इन्वन्तो विश्वं प्रति यन्नृतेन । नृपेशसो विदथेषु प्र जाता अभीमं यज्ञं वि चरन्त पूर्वीः ॥५॥
आ भन्दमाने उषसा उपाके उत स्मयेते तन्वा विरूपे । यथा नो मित्रो वरुणो जुजोषदिन्द्रो मरुत्वाँ उत वा महोभिः ॥६॥
दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः ॥७॥
आ भारती भारतीभिः सजोषा इळा देवैर्मनुष्येभिरग्निः । सरस्वती सारस्वतेभिरर्वाक्तिस्रो देवीर्बर्हिरेदं सदन्तु ॥८॥
तन्नस्तुरीपमध पोषयित्नु देव त्वष्टर्वि रराणः स्यस्व । यतो वीरः कर्मण्यः सुदक्षो युक्तग्रावा जायते देवकामः ॥९॥
वनस्पतेऽव सृजोप देवानग्निर्हविः शमिता सूदयाति । सेदु होता सत्यतरो यजाति यथा देवानां जनिमानि वेद ॥१०॥
आ याह्यग्ने समिधानो अर्वाङिन्द्रेण देवैः सरथं तुरेभिः । बर्हिर्न आस्तामदितिः सुपुत्रा स्वाहा देवा अमृता मादयन्ताम् ॥११॥
samitsamitsumanā bodhyasme śucāśucā sumatiṃ rāsi vasvaḥ । ā deva devānyajathāya vakṣi sakhā sakhīnsumanā yakṣyagne ॥१॥
yaṃ devāsastrirahannāyajante divedive varuṇo mitro agniḥ । semaṃ yajñaṃ madhumantaṃ kṛdhī nastanūnapādghṛtayoniṃ vidhantam ॥२॥
pra dīdhitirviśvavārā jigāti hotāramiḷaḥ prathamaṃ yajadhyai । acchā namobhirvṛṣabhaṃ vandadhyai sa devānyakṣadiṣito yajīyān ॥३॥
ūrdhvo vāṃ gāturadhvare akāryūrdhvā śocīṃṣi prasthitā rajāṃsi । divo vā nābhā nyasādi hotā stṛṇīmahi devavyacā vi barhiḥ ॥४॥
sapta hotrāṇi manasā vṛṇānā invanto viśvaṃ prati yannṛtena । nṛpeśaso vidatheṣu pra jātā abhīmaṃ yajñaṃ vi caranta pūrvīḥ ॥५॥
ā bhandamāne uṣasā upāke uta smayete tanvā virūpe । yathā no mitro varuṇo jujoṣadindro marutvām̐ uta vā mahobhiḥ ॥६॥
daivyā hotārā prathamā nyṛñje sapta pṛkṣāsaḥ svadhayā madanti । ṛtaṃ śaṃsanta ṛtamitta āhuranu vrataṃ vratapā dīdhyānāḥ ॥७॥
ā bhāratī bhāratībhiḥ sajoṣā iḷā devairmanuṣyebhiragniḥ । sarasvatī sārasvatebhirarvāktisro devīrbarhiredaṃ sadantu ॥८॥
tannasturīpamadha poṣayitnu deva tvaṣṭarvi rarāṇaḥ syasva । yato vīraḥ karmaṇyaḥ sudakṣo yuktagrāvā jāyate devakāmaḥ ॥९॥
vanaspate'va sṛjopa devānagnirhaviḥ śamitā sūdayāti । sedu hotā satyataro yajāti yathā devānāṃ janimāni veda ॥१०॥
ā yāhyagne samidhāno arvāṅindreṇa devaiḥ sarathaṃ turebhiḥ । barhirna āstāmaditiḥ suputrā svāhā devā amṛtā mādayantām ॥११॥
“Āprī hymn: Agni, asked to be friendly with each kindled log and bring the gods — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 5
प्रत्यग्निरुषसश्चेकितानोऽबोधि विप्रः पदवीः कवीनाम्। पृथुपाजा देवयद्भिः समिद्धोऽप द्वारा तमसो वह्निरावः ॥१॥
प्रेद्वग्निर्वावृधे स्तोमेभिर्गीर्भिः स्तोतॄणां नमस्य उक्थैः। पूर्वीर्ऋतस्य संदृशश्चकानः सं दूतो अद्यौदुषसो विरोके ॥२॥
अधाय्यग्निर्मानुषीषु विक्ष्वपां गर्भो मित्र ऋतेन साधन्। आ हर्यतो यजतः सान्वस्थादभूदु विप्रो हव्यो मतीनाम् ॥३॥
मित्रो अग्निर्भवति यत्समिद्धो मित्रो होता वरुणो जातवेदाः। मित्रो अध्वर्युरिषिरो दमूना मित्रः सिन्धूनामुत पर्वतानाम् ॥४॥
पाति प्रियं रिपो अग्रं पदं वेः पाति यह्वश्चरणं सूर्यस्य। पाति नाभा सप्तशीर्षाणमग्निः पाति देवानामुपमादमृष्वः ॥५॥
ऋभुश्चक्र ईड्यं चारु नाम विश्वानि देवो वयुनानि विद्वान्। ससस्य चर्म घृतवत्पदं वेस्तदिदग्नी रक्षत्यप्रयुच्छन् ॥६॥
आ योनिमग्निर्घृतवन्तमस्थात्पृथुप्रगाणमुशन्तमुशानः। दीद्यानः शुचिर्ऋष्वः पावकः पुनःपुनर्मातरा नव्यसी कः ॥७॥
सद्यो जात ओषधीभिर्ववक्षे यदी वर्धन्ति प्रस्वो घृतेन। आप इव प्रवता शुम्भमाना उरुष्यदग्निः पित्रोरुपस्थे ॥८॥
उदु ष्टुतः समिधा यह्वो अद्यौद्वर्ष्मन्दिवो अधि नाभा पृथिव्याः। मित्रो अग्निरीड्यो मातरिश्वा दूतो वक्षद्यजथाय देवान् ॥९॥
उदस्तम्भीत्समिधा नाकमृष्वोऽग्निर्भवन्नुत्तमो रोचनानाम्। यदी भृगुभ्यः परि मातरिश्वा गुहा सन्तं हव्यवाहं समीधे ॥१०॥
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध। स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥११॥
pratyagniruṣasaścekitāno'bodhi vipraḥ padavīḥ kavīnām। pṛthupājā devayadbhiḥ samiddho'pa dvārā tamaso vahnirāvaḥ ॥१॥
predvagnirvāvṛdhe stomebhirgīrbhiḥ stotṝṇāṃ namasya ukthaiḥ। pūrvīrṛtasya saṃdṛśaścakānaḥ saṃ dūto adyauduṣaso viroke ॥२॥
adhāyyagnirmānuṣīṣu vikṣvapāṃ garbho mitra ṛtena sādhan। ā haryato yajataḥ sānvasthādabhūdu vipro havyo matīnām ॥३॥
mitro agnirbhavati yatsamiddho mitro hotā varuṇo jātavedāḥ। mitro adhvaryuriṣiro damūnā mitraḥ sindhūnāmuta parvatānām ॥४॥
pāti priyaṃ ripo agraṃ padaṃ veḥ pāti yahvaścaraṇaṃ sūryasya। pāti nābhā saptaśīrṣāṇamagniḥ pāti devānāmupamādamṛṣvaḥ ॥५॥
ṛbhuścakra īḍyaṃ cāru nāma viśvāni devo vayunāni vidvān। sasasya carma ghṛtavatpadaṃ vestadidagnī rakṣatyaprayucchan ॥६॥
ā yonimagnirghṛtavantamasthātpṛthupragāṇamuśantamuśānaḥ। dīdyānaḥ śucirṛṣvaḥ pāvakaḥ punaḥpunarmātarā navyasī kaḥ ॥७॥
sadyo jāta oṣadhībhirvavakṣe yadī vardhanti prasvo ghṛtena। āpa iva pravatā śumbhamānā uruṣyadagniḥ pitrorupasthe ॥८॥
udu ṣṭutaḥ samidhā yahvo adyaudvarṣmandivo adhi nābhā pṛthivyāḥ। mitro agnirīḍyo mātariśvā dūto vakṣadyajathāya devān ॥९॥
udastambhītsamidhā nākamṛṣvo'gnirbhavannuttamo rocanānām। yadī bhṛgubhyaḥ pari mātariśvā guhā santaṃ havyavāhaṃ samīdhe ॥१०॥
iḷāmagne purudaṃsaṃ saniṃ goḥ śaśvattamaṃ havamānāya sādha। syānnaḥ sūnustanayo vijāvāgne sā te sumatirbhūtvasme ॥११॥
“Hymn to Agni, wakened against the Dawns, the holy singer who precedes the sages — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 6
प्र कारवो मनना वच्यमाना देवद्रीचीं नयत देवयन्तः । दक्षिणावाड्वाजिनी प्राच्येति हविर्भरन्त्यग्नये घृताची ॥१॥
आ रोदसी अपृणा जायमान उत प्र रिक्था अध नु प्रयज्यो । दिवश्चिदग्ने महिना पृथिव्या वच्यन्तां ते वह्नयः सप्तजिह्वाः ॥२॥
द्यौश्च त्वा पृथिवी यज्ञियासो नि होतारं सादयन्ते दमाय । यदी विशो मानुषीर्देवयन्तीः प्रयस्वतीरीळते शुक्रमर्चिः ॥३॥
महान्सधस्थे ध्रुव आ निषत्तोऽन्तर्द्यावा माहिने हर्यमाणः । आस्क्रे सपत्नी अजरे अमृक्ते सबर्दुघे उरुगायस्य धेनू ॥४॥
व्रता ते अग्ने महतो महानि तव क्रत्वा रोदसी आ ततन्थ । त्वं दूतो अभवो जायमानस्त्वं नेता वृषभ चर्षणीनाम् ॥५॥
ऋतस्य वा केशिना योग्याभिर्घृतस्नुवा रोहिता धुरि धिष्व । अथा वह देवान्देव विश्वान्स्वध्वरा कृणुहि जातवेदः ॥६॥
दिवश्चिदा ते रुचयन्त रोका उषो विभातीरनु भासि पूर्वीः । अपो यदग्न उशधग्वनेषु होतुर्मन्द्रस्य पनयन्त देवाः ॥७॥
उरौ वा ये अन्तरिक्षे मदन्ति दिवो वा ये रोचने सन्ति देवाः । ऊमा वा ये सुहवासो यजत्रा आयेमिरे रथ्यो अग्ने अश्वाः ॥८॥
ऐभिरग्ने सरथं याह्यर्वाङ्नानारथं वा विभवो ह्यश्वाः । पत्नीवतस्त्रिंशतं त्रीँश्च देवाननुष्वधमा वह मादयस्व ॥९॥
स होता यस्य रोदसी चिदुर्वी यज्ञंयज्ञमभि वृधे गृणीतः । प्राची अध्वरेव तस्थतुः सुमेके ऋतावरी ऋतजातस्य सत्ये ॥१०॥
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥११॥
pra kāravo mananā vacyamānā devadrīcīṃ nayata devayantaḥ । dakṣiṇāvāḍvājinī prācyeti havirbharantyagnaye ghṛtācī ॥१॥
ā rodasī apṛṇā jāyamāna uta pra rikthā adha nu prayajyo । divaścidagne mahinā pṛthivyā vacyantāṃ te vahnayaḥ saptajihvāḥ ॥२॥
dyauśca tvā pṛthivī yajñiyāso ni hotāraṃ sādayante damāya । yadī viśo mānuṣīrdevayantīḥ prayasvatīrīḷate śukramarciḥ ॥३॥
mahānsadhasthe dhruva ā niṣatto'ntardyāvā māhine haryamāṇaḥ । āskre sapatnī ajare amṛkte sabardughe urugāyasya dhenū ॥४॥
vratā te agne mahato mahāni tava kratvā rodasī ā tatantha । tvaṃ dūto abhavo jāyamānastvaṃ netā vṛṣabha carṣaṇīnām ॥५॥
ṛtasya vā keśinā yogyābhirghṛtasnuvā rohitā dhuri dhiṣva । athā vaha devāndeva viśvānsvadhvarā kṛṇuhi jātavedaḥ ॥६॥
divaścidā te rucayanta rokā uṣo vibhātīranu bhāsi pūrvīḥ । apo yadagna uśadhagvaneṣu hoturmandrasya panayanta devāḥ ॥७॥
urau vā ye antarikṣe madanti divo vā ye rocane santi devāḥ । ūmā vā ye suhavāso yajatrā āyemire rathyo agne aśvāḥ ॥८॥
aibhiragne sarathaṃ yāhyarvāṅnānārathaṃ vā vibhavo hyaśvāḥ । patnīvatastriṃśataṃ trīm̐śca devānanuṣvadhamā vaha mādayasva ॥९॥
sa hotā yasya rodasī cidurvī yajñaṃyajñamabhi vṛdhe gṛṇītaḥ । prācī adhvareva tasthatuḥ sumeke ṛtāvarī ṛtajātasya satye ॥१०॥
iḷāmagne purudaṃsaṃ saniṃ goḥ śaśvattamaṃ havamānāya sādha । syānnaḥ sūnustanayo vijāvāgne sā te sumatirbhūtvasme ॥११॥
“Hymn to Agni, to whom the singers bring the god-approaching ladle — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 7
प्र य आरुः शितिपृष्ठस्य धासेरा मातरा विविशुः सप्त वाणीः । परिक्षिता पितरा सं चरेते प्र सर्स्राते दीर्घमायुः प्रयक्षे ॥१॥
दिवक्षसो धेनवो वृष्णो अश्वा देवीरा तस्थौ मधुमद्वहन्तीः । ऋतस्य त्वा सदसि क्षेमयन्तं पर्येका चरति वर्तनिं गौः ॥२॥
आ सीमरोहत्सुयमा भवन्तीः पतिश्चिकित्वान्रयिविद्रयीणाम् । प्र नीलपृष्ठो अतसस्य धासेस्ता अवासयत्पुरुधप्रतीकः ॥३॥
महि त्वाष्ट्रमूर्जयन्तीरजुर्यं स्तभूयमानं वहतो वहन्ति । व्यङ्गेभिर्दिद्युतानः सधस्थ एकामिव रोदसी आ विवेश ॥४॥
जानन्ति वृष्णो अरुषस्य शेवमुत ब्रध्नस्य शासने रणन्ति । दिवोरुचः सुरुचो रोचमाना इळा येषां गण्या माहिना गीः ॥५॥
उतो पितृभ्यां प्रविदानु घोषं महो महद्भ्यामनयन्त शूषम् । उक्षा ह यत्र परि धानमक्तोरनु स्वं धाम जरितुर्ववक्ष ॥६॥
अध्वर्युभिः पञ्चभिः सप्त विप्राः प्रियं रक्षन्ते निहितं पदं वेः । प्राञ्चो मदन्त्युक्षणो अजुर्या देवा देवानामनु हि व्रता गुः ॥७॥
दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः ॥८॥
वृषायन्ते महे अत्याय पूर्वीर्वृष्णे चित्राय रश्मयः सुयामाः । देव होतर्मन्द्रतरश्चिकित्वान्महो देवान्रोदसी एह वक्षि ॥९॥
पृक्षप्रयजो द्रविणः सुवाचः सुकेतव उषसो रेवदूषुः । उतो चिदग्ने महिना पृथिव्याः कृतं चिदेनः सं महे दशस्य ॥१०॥
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥११॥
pra ya āruḥ śitipṛṣṭhasya dhāserā mātarā viviśuḥ sapta vāṇīḥ । parikṣitā pitarā saṃ carete pra sarsrāte dīrghamāyuḥ prayakṣe ॥१॥
divakṣaso dhenavo vṛṣṇo aśvā devīrā tasthau madhumadvahantīḥ । ṛtasya tvā sadasi kṣemayantaṃ paryekā carati vartaniṃ gauḥ ॥२॥
ā sīmarohatsuyamā bhavantīḥ patiścikitvānrayividrayīṇām । pra nīlapṛṣṭho atasasya dhāsestā avāsayatpurudhapratīkaḥ ॥३॥
mahi tvāṣṭramūrjayantīrajuryaṃ stabhūyamānaṃ vahato vahanti । vyaṅgebhirdidyutānaḥ sadhastha ekāmiva rodasī ā viveśa ॥४॥
jānanti vṛṣṇo aruṣasya śevamuta bradhnasya śāsane raṇanti । divorucaḥ suruco rocamānā iḷā yeṣāṃ gaṇyā māhinā gīḥ ॥५॥
uto pitṛbhyāṃ pravidānu ghoṣaṃ maho mahadbhyāmanayanta śūṣam । ukṣā ha yatra pari dhānamaktoranu svaṃ dhāma jariturvavakṣa ॥६॥
adhvaryubhiḥ pañcabhiḥ sapta viprāḥ priyaṃ rakṣante nihitaṃ padaṃ veḥ । prāñco madantyukṣaṇo ajuryā devā devānāmanu hi vratā guḥ ॥७॥
daivyā hotārā prathamā nyṛñje sapta pṛkṣāsaḥ svadhayā madanti । ṛtaṃ śaṃsanta ṛtamitta āhuranu vrataṃ vratapā dīdhyānāḥ ॥८॥
vṛṣāyante mahe atyāya pūrvīrvṛṣṇe citrāya raśmayaḥ suyāmāḥ । deva hotarmandrataraścikitvānmaho devānrodasī eha vakṣi ॥९॥
pṛkṣaprayajo draviṇaḥ suvācaḥ suketava uṣaso revadūṣuḥ । uto cidagne mahinā pṛthivyāḥ kṛtaṃ cidenaḥ saṃ mahe daśasya ॥१०॥
iḷāmagne purudaṃsaṃ saniṃ goḥ śaśvattamaṃ havamānāya sādha । syānnaḥ sūnustanayo vijāvāgne sā te sumatirbhūtvasme ॥११॥
“Hymn to Agni, whose seven tones rise between the pair of Mothers — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 8
अञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्तो वनस्पते मधुना दैव्येन । यदूर्ध्वस्तिष्ठा द्रविणेह धत्ताद्यद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थे ॥१॥
समिद्धस्य श्रयमाणः पुरस्ताद्ब्रह्म वन्वानो अजरं सुवीरम् । आरे अस्मदमतिं बाधमान उच्छ्रयस्व महते सौभगाय ॥२॥
उच्छ्रयस्व वनस्पते वर्ष्मन्पृथिव्या अधि । सुमिती मीयमानो वर्चो धा यज्ञवाहसे ॥३॥
युवा सुवासाः परिवीत आगात्स उ श्रेयान्भवति जायमानः । तं धीरासः कवय उन्नयन्ति स्वाध्यो मनसा देवयन्तः ॥४॥
जातो जायते सुदिनत्वे अह्नां समर्य आ विदथे वर्धमानः । पुनन्ति धीरा अपसो मनीषा देवया विप्र उदियर्ति वाचम् ॥५॥
यान्वो नरो देवयन्तो निमिम्युर्वनस्पते स्वधितिर्वा ततक्ष । ते देवासः स्वरवस्तस्थिवांसः प्रजावदस्मे दिधिषन्तु रत्नम् ॥६॥
ये वृक्णासो अधि क्षमि निमितासो यतस्रुचः । ते नो व्यन्तु वार्यं देवत्रा क्षेत्रसाधसः ॥७॥
आदित्या रुद्रा वसवः सुनीथा द्यावाक्षामा पृथिवी अन्तरिक्षम् । सजोषसो यज्ञमवन्तु देवा ऊर्ध्वं कृण्वन्त्वध्वरस्य केतुम् ॥८॥
हंसा इव श्रेणिशो यतानाः शुक्रा वसानाः स्वरवो न आगुः । उन्नीयमानाः कविभिः पुरस्ताद्देवा देवानामपि यन्ति पाथः ॥९॥
शृङ्गाणीवेच्छृङ्गिणां सं ददृश्रे चषालवन्तः स्वरवः पृथिव्याम् । वाघद्भिर्वा विहवे श्रोषमाणा अस्माँ अवन्तु पृतनाज्येषु ॥१०॥
वनस्पते शतवल्शो वि रोह सहस्रवल्शा वि वयं रुहेम । यं त्वामयं स्वधितिस्तेजमानः प्रणिनाय महते सौभगाय ॥११॥
añjanti tvāmadhvare devayanto vanaspate madhunā daivyena । yadūrdhvastiṣṭhā draviṇeha dhattādyadvā kṣayo māturasyā upasthe ॥१॥
samiddhasya śrayamāṇaḥ purastādbrahma vanvāno ajaraṃ suvīram । āre asmadamatiṃ bādhamāna ucchrayasva mahate saubhagāya ॥२॥
ucchrayasva vanaspate varṣmanpṛthivyā adhi । sumitī mīyamāno varco dhā yajñavāhase ॥३॥
yuvā suvāsāḥ parivīta āgātsa u śreyānbhavati jāyamānaḥ । taṃ dhīrāsaḥ kavaya unnayanti svādhyo manasā devayantaḥ ॥४॥
jāto jāyate sudinatve ahnāṃ samarya ā vidathe vardhamānaḥ । punanti dhīrā apaso manīṣā devayā vipra udiyarti vācam ॥५॥
yānvo naro devayanto nimimyurvanaspate svadhitirvā tatakṣa । te devāsaḥ svaravastasthivāṃsaḥ prajāvadasme didhiṣantu ratnam ॥६॥
ye vṛkṇāso adhi kṣami nimitāso yatasrucaḥ । te no vyantu vāryaṃ devatrā kṣetrasādhasaḥ ॥७॥
ādityā rudrā vasavaḥ sunīthā dyāvākṣāmā pṛthivī antarikṣam । sajoṣaso yajñamavantu devā ūrdhvaṃ kṛṇvantvadhvarasya ketum ॥८॥
haṃsā iva śreṇiśo yatānāḥ śukrā vasānāḥ svaravo na āguḥ । unnīyamānāḥ kavibhiḥ purastāddevā devānāmapi yanti pāthaḥ ॥९॥
śṛṅgāṇīvecchṛṅgiṇāṃ saṃ dadṛśre caṣālavantaḥ svaravaḥ pṛthivyām । vāghadbhirvā vihave śroṣamāṇā asmām̐ avantu pṛtanājyeṣu ॥१०॥
vanaspate śatavalśo vi roha sahasravalśā vi vayaṃ ruhema । yaṃ tvāmayaṃ svadhitistejamānaḥ praṇināya mahate saubhagāya ॥११॥
“Hymn to the sacrificial Post, anointed with heavenly meath — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 9
सखायस्त्वा ववृमहे देवं मर्तास ऊतये । अपां नपातं सुभगं सुदीदितिं सुप्रतूर्तिमनेहसम् ॥१॥
कायमानो वना त्वं यन्मातॄरजगन्नपः । न तत्ते अग्ने प्रमृषे निवर्तनं यद्दूरे सन्निहाभवः ॥२॥
अति तृष्टं ववक्षिथाथैव सुमना असि । प्रप्रान्ये यन्ति पर्यन्य आसते येषां सख्ये असि श्रितः ॥३॥
ईयिवांसमति स्रिधः शश्वतीरति सश्चतः । अन्वीमविन्दन्निचिरासो अद्रुहोऽप्सु सिंहमिव श्रितम् ॥४॥
ससृवांसमिव त्मनाग्निमित्था तिरोहितम् । ऐनं नयन्मातरिश्वा परावतो देवेभ्यो मथितं परि ॥५॥
तं त्वा मर्ता अगृभ्णत देवेभ्यो हव्यवाहन । विश्वान्यद्यज्ञाँ अभिपासि मानुष तव क्रत्वा यविष्ठ्य ॥६॥
तद्भद्रं तव दंसना पाकाय चिच्छदयति । त्वां यदग्ने पशवः समासते समिद्धमपिशर्वरे ॥७॥
आ जुहोता स्वध्वरं शीरं पावकशोचिषम् । आशुं दूतमजिरं प्रत्नमीड्यं श्रुष्टी देवं सपर्यत ॥८॥
त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्निं त्रिंशच्च देवा नव चासपर्यन् । औक्षन्घृतैरस्तृणन्बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्त ॥९॥
sakhāyastvā vavṛmahe devaṃ martāsa ūtaye । apāṃ napātaṃ subhagaṃ sudīditiṃ supratūrtimanehasam ॥१॥
kāyamāno vanā tvaṃ yanmātṝrajagannapaḥ । na tatte agne pramṛṣe nivartanaṃ yaddūre sannihābhavaḥ ॥२॥
ati tṛṣṭaṃ vavakṣithāthaiva sumanā asi । praprānye yanti paryanya āsate yeṣāṃ sakhye asi śritaḥ ॥३॥
īyivāṃsamati sridhaḥ śaśvatīrati saścataḥ । anvīmavindannicirāso adruho'psu siṃhamiva śritam ॥४॥
sasṛvāṃsamiva tmanāgnimitthā tirohitam । ainaṃ nayanmātariśvā parāvato devebhyo mathitaṃ pari ॥५॥
taṃ tvā martā agṛbhṇata devebhyo havyavāhana । viśvānyadyajñām̐ abhipāsi mānuṣa tava kratvā yaviṣṭhya ॥६॥
tadbhadraṃ tava daṃsanā pākāya cicchadayati । tvāṃ yadagne paśavaḥ samāsate samiddhamapiśarvare ॥७॥
ā juhotā svadhvaraṃ śīraṃ pāvakaśociṣam । āśuṃ dūtamajiraṃ pratnamīḍyaṃ śruṣṭī devaṃ saparyata ॥८॥
trīṇi śatā trī sahasrāṇyagniṃ triṃśacca devā nava cāsaparyan । aukṣanghṛtairastṛṇanbarhirasmā ādiddhotāraṃ nyasādayanta ॥९॥
“Hymn to Agni, the Waters' Child, chosen by mortals as their help — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 10
त्वामग्ने मनीषिणः सम्राजं चर्षणीनाम् । देवं मर्तास इन्धते समध्वरे ॥१॥
त्वां यज्ञेष्वृत्विजमग्ने होतारमीळते । गोपा ऋतस्य दीदिहि स्वे दमे ॥२॥
स घा यस्ते ददाशति समिधा जातवेदसे । सो अग्ने धत्ते सुवीर्यं स पुष्यति ॥३॥
स केतुरध्वराणामग्निर्देवेभिरा गमत् । अञ्जानः सप्त होतृभिर्हविष्मते ॥४॥
प्र होत्रे पूर्व्यं वचोऽग्नये भरता बृहत् । विपां ज्योतींषि बिभ्रते न वेधसे ॥५॥
अग्निं वर्धन्तु नो गिरो यतो जायत उक्थ्यः । महे वाजाय द्रविणाय दर्शतः ॥६॥
अग्ने यजिष्ठो अध्वरे देवान्देवयते यज । होता मन्द्रो वि राजस्यति स्रिधः ॥७॥
स नः पावक दीदिहि द्युमदस्मे सुवीर्यम् । भवा स्तोतृभ्यो अन्तमः स्वस्तये ॥८॥
तं त्वा विप्रा विपन्यवो जागृवांसः समिन्धते । हव्यवाहममर्त्यं सहोवृधम् ॥९॥
tvāmagne manīṣiṇaḥ samrājaṃ carṣaṇīnām । devaṃ martāsa indhate samadhvare ॥१॥
tvāṃ yajñeṣvṛtvijamagne hotāramīḷate । gopā ṛtasya dīdihi sve dame ॥२॥
sa ghā yaste dadāśati samidhā jātavedase । so agne dhatte suvīryaṃ sa puṣyati ॥३॥
sa keturadhvarāṇāmagnirdevebhirā gamat । añjānaḥ sapta hotṛbhirhaviṣmate ॥४॥
pra hotre pūrvyaṃ vaco'gnaye bharatā bṛhat । vipāṃ jyotīṃṣi bibhrate na vedhase ॥५॥
agniṃ vardhantu no giro yato jāyata ukthyaḥ । mahe vājāya draviṇāya darśataḥ ॥६॥
agne yajiṣṭho adhvare devāndevayate yaja । hotā mandro vi rājasyati sridhaḥ ॥७॥
sa naḥ pāvaka dīdihi dyumadasme suvīryam । bhavā stotṛbhyo antamaḥ svastaye ॥८॥
taṃ tvā viprā vipanyavo jāgṛvāṃsaḥ samindhate । havyavāhamamartyaṃ sahovṛdham ॥९॥
“Hymn to Agni, the imperial lord of all mankind, kindled with understanding — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 11
अग्निर्होता पुरोहितोऽध्वरस्य विचर्षणिः । स वेद यज्ञमानुषक् ॥१॥
स हव्यवाळमर्त्य उशिग्दूतश्चनोहितः । अग्निर्धिया समृण्वति ॥२॥
अग्निर्धिया स चेतति केतुर्यज्ञस्य पूर्व्यः । अर्थं ह्यस्य तरणि ॥३॥
अग्निं सूनुं सनश्रुतं सहसो जातवेदसम् । वह्निं देवा अकृण्वत ॥४॥
अदाभ्यः पुरएता विशामग्निर्मानुषीणाम् । तूर्णी रथः सदा नवः ॥५॥
साह्वान्विश्वा अभियुजः क्रतुर्देवानाममृक्तः । अग्निस्तुविश्रवस्तमः ॥६॥
अभि प्रयांसि वाहसा दाश्वाँ अश्नोति मर्त्यः । क्षयं पावकशोचिषः ॥७॥
परि विश्वानि सुधिताग्नेरश्याम मन्मभिः । विप्रासो जातवेदसः ॥८॥
अग्ने विश्वानि वार्या वाजेषु सनिषामहे । त्वे देवास एरिरे ॥९॥
agnirhotā purohito'dhvarasya vicarṣaṇiḥ । sa veda yajñamānuṣak ॥१॥
sa havyavāḷamartya uśigdūtaścanohitaḥ । agnirdhiyā samṛṇvati ॥२॥
agnirdhiyā sa cetati keturyajñasya pūrvyaḥ । arthaṃ hyasya taraṇi ॥३॥
agniṃ sūnuṃ sanaśrutaṃ sahaso jātavedasam । vahniṃ devā akṛṇvata ॥४॥
adābhyaḥ puraetā viśāmagnirmānuṣīṇām । tūrṇī rathaḥ sadā navaḥ ॥५॥
sāhvānviśvā abhiyujaḥ kraturdevānāmamṛktaḥ । agnistuviśravastamaḥ ॥६॥
abhi prayāṃsi vāhasā dāśvām̐ aśnoti martyaḥ । kṣayaṃ pāvakaśociṣaḥ ॥७॥
pari viśvāni sudhitāgneraśyāma manmabhiḥ । viprāso jātavedasaḥ ॥८॥
agne viśvāni vāryā vājeṣu saniṣāmahe । tve devāsa erire ॥९॥
“Hymn to Agni, priest and great high priest of sacrifice, swift in act — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 12
इन्द्राग्नी आ गतं सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम् । अस्य पातं धियेषिता ॥१॥
इन्द्राग्नी जरितुः सचा यज्ञो जिगाति चेतनः । अया पातमिमं सुतम् ॥२॥
इन्द्रमग्निं कविच्छदा यज्ञस्य जूत्या वृणे । ता सोमस्येह तृम्पताम् ॥३॥
तोशा वृत्रहणा हुवे सजित्वानापराजिता । इन्द्राग्नी वाजसातमा ॥४॥
प्र वामर्चन्त्युक्थिनो नीथाविदो जरितारः । इन्द्राग्नी इष आ वृणे ॥५॥
इन्द्राग्नी नवतिं पुरो दासपत्नीरधूनुतम् । साकमेकेन कर्मणा ॥६॥
इन्द्राग्नी अपसस्पर्युप प्र यन्ति धीतयः । ऋतस्य पथ्या अनु ॥७॥
इन्द्राग्नी तविषाणि वां सधस्थानि प्रयांसि च । युवोरप्तूर्यं हितम् ॥८॥
इन्द्राग्नी रोचना दिवः परि वाजेषु भूषथः । तद्वां चेति प्र वीर्यम् ॥९॥
indrāgnī ā gataṃ sutaṃ gīrbhirnabho vareṇyam । asya pātaṃ dhiyeṣitā ॥१॥
indrāgnī jarituḥ sacā yajño jigāti cetanaḥ । ayā pātamimaṃ sutam ॥२॥
indramagniṃ kavicchadā yajñasya jūtyā vṛṇe । tā somasyeha tṛmpatām ॥३॥
tośā vṛtrahaṇā huve sajitvānāparājitā । indrāgnī vājasātamā ॥४॥
pra vāmarcantyukthino nīthāvido jaritāraḥ । indrāgnī iṣa ā vṛṇe ॥५॥
indrāgnī navatiṃ puro dāsapatnīradhūnutam । sākamekena karmaṇā ॥६॥
indrāgnī apasasparyupa pra yanti dhītayaḥ । ṛtasya pathyā anu ॥७॥
indrāgnī taviṣāṇi vāṃ sadhasthāni prayāṃsi ca । yuvoraptūryaṃ hitam ॥८॥
indrāgnī rocanā divaḥ pari vājeṣu bhūṣathaḥ । tadvāṃ ceti pra vīryam ॥९॥
“Hymn to Indra and Agni, moved by the hymn to come and drink the juice — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 13
प्र वो देवायाग्नये बर्हिष्ठमर्चास्मै । गमद्देवेभिरा स नो यजिष्ठो बर्हिरा सदत् ॥१॥
ऋतावा यस्य रोदसी दक्षं सचन्त ऊतयः । हविष्मन्तस्तमीळते तं सनिष्यन्तोऽवसे ॥२॥
स यन्ता विप्र एषां स यज्ञानामथा हि षः । अग्निं तं वो दुवस्यत दाता यो वनिता मघम् ॥३॥
स नः शर्माणि वीतयेऽग्निर्यच्छतु शंतमा । यतो नः प्रुष्णवद्वसु दिवि क्षितिभ्यो अप्स्वा ॥४॥
दीदिवांसमपूर्व्यं वस्वीभिरस्य धीतिभिः । ऋक्वाणो अग्निमिन्धते होतारं विश्पतिं विशाम् ॥५॥
उत नो ब्रह्मन्नविष उक्थेषु देवहूतमः । शं नः शोचा मरुद्वृधोऽग्ने सहस्रसातमः ॥६॥
नू नो रास्व सहस्रवत्तोकवत्पुष्टिमद्वसु । द्युमदग्ने सुवीर्यं वर्षिष्ठमनुपक्षितम् ॥७॥
pra vo devāyāgnaye barhiṣṭhamarcāsmai । gamaddevebhirā sa no yajiṣṭho barhirā sadat ॥१॥
ṛtāvā yasya rodasī dakṣaṃ sacanta ūtayaḥ । haviṣmantastamīḷate taṃ saniṣyanto'vase ॥२॥
sa yantā vipra eṣāṃ sa yajñānāmathā hi ṣaḥ । agniṃ taṃ vo duvasyata dātā yo vanitā magham ॥३॥
sa naḥ śarmāṇi vītaye'gniryacchatu śaṃtamā । yato naḥ pruṣṇavadvasu divi kṣitibhyo apsvā ॥४॥
dīdivāṃsamapūrvyaṃ vasvībhirasya dhītibhiḥ । ṛkvāṇo agnimindhate hotāraṃ viśpatiṃ viśām ॥५॥
uta no brahmannaviṣa uktheṣu devahūtamaḥ । śaṃ naḥ śocā marudvṛdho'gne sahasrasātamaḥ ॥६॥
nū no rāsva sahasravattokavatpuṣṭimadvasu । dyumadagne suvīryaṃ varṣiṣṭhamanupakṣitam ॥७॥
“Hymn to Agni, this god of yours, sung aloud with utmost power — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 14
आ होता मन्द्रो विदथान्यस्थात्सत्यो यज्वा कवितमः स वेधाः । विद्युद्रथः सहसस्पुत्रो अग्निः शोचिष्केशः पृथिव्यां पाजो अश्रेत् ॥१॥
अयामि ते नमउक्तिं जुषस्व ऋतावस्तुभ्यं चेतते सहस्वः । विद्वाँ आ वक्षि विदुषो नि षत्सि मध्य आ बर्हिरूतये यजत्र ॥२॥
द्रवतां त उषसा वाजयन्ती अग्ने वातस्य पथ्याभिरच्छ । यत्सीमञ्जन्ति पूर्व्यं हविर्भिरा वन्धुरेव तस्थतुर्दुरोणे ॥३॥
मित्रश्च तुभ्यं वरुणः सहस्वोऽग्ने विश्वे मरुतः सुम्नमर्चन् । यच्छोचिषा सहसस्पुत्र तिष्ठा अभि क्षितीः प्रथयन्सूर्यो नॄन् ॥४॥
वयं ते अद्य ररिमा हि काममुत्तानहस्ता नमसोपसद्य । यजिष्ठेन मनसा यक्षि देवानस्रेधता मन्मना विप्रो अग्ने ॥५॥
त्वद्धि पुत्र सहसो वि पूर्वीर्देवस्य यन्त्यूतयो वि वाजाः । त्वं देहि सहस्रिणं रयिं नोऽद्रोघेण वचसा सत्यमग्ने ॥६॥
तुभ्यं दक्ष कविक्रतो यानीमा देव मर्तासो अध्वरे अकर्म । त्वं विश्वस्य सुरथस्य बोधि सर्वं तदग्ने अमृत स्वदेह ॥७॥
ā hotā mandro vidathānyasthātsatyo yajvā kavitamaḥ sa vedhāḥ । vidyudrathaḥ sahasasputro agniḥ śociṣkeśaḥ pṛthivyāṃ pājo aśret ॥१॥
ayāmi te namauktiṃ juṣasva ṛtāvastubhyaṃ cetate sahasvaḥ । vidvām̐ ā vakṣi viduṣo ni ṣatsi madhya ā barhirūtaye yajatra ॥२॥
dravatāṃ ta uṣasā vājayantī agne vātasya pathyābhiraccha । yatsīmañjanti pūrvyaṃ havirbhirā vandhureva tasthaturduroṇe ॥३॥
mitraśca tubhyaṃ varuṇaḥ sahasvo'gne viśve marutaḥ sumnamarcan । yacchociṣā sahasasputra tiṣṭhā abhi kṣitīḥ prathayansūryo nṝn ॥४॥
vayaṃ te adya rarimā hi kāmamuttānahastā namasopasadya । yajiṣṭhena manasā yakṣi devānasredhatā manmanā vipro agne ॥५॥
tvaddhi putra sahaso vi pūrvīrdevasya yantyūtayo vi vājāḥ । tvaṃ dehi sahasriṇaṃ rayiṃ no'drogheṇa vacasā satyamagne ॥६॥
tubhyaṃ dakṣa kavikrato yānīmā deva martāso adhvare akarma । tvaṃ viśvasya surathasya bodhi sarvaṃ tadagne amṛta svadeha ॥७॥
“Hymn to Agni, the pleasant priest come into the synod, Son of Strength — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 15
वि पाजसा पृथुना शोशुचानो बाधस्व द्विषो रक्षसो अमीवाः । सुशर्मणो बृहतः शर्मणि स्यामग्नेरहं सुहवस्य प्रणीतौ ॥१॥
त्वं नो अस्या उषसो व्युष्टौ त्वं सूर उदिते बोधि गोपाः । जन्मेव नित्यं तनयं जुषस्व स्तोमं मे अग्ने तन्वा सुजात ॥२॥
त्वं नृचक्षा वृषभानु पूर्वीः कृष्णास्वग्ने अरुषो वि भाहि । वसो नेषि च पर्षि चात्यंहः कृधी नो राय उशिजो यविष्ठ ॥३॥
अषाळ्हो अग्ने वृषभो दिदीहि पुरो विश्वाः सौभगा संजिगीवान् । यज्ञस्य नेता प्रथमस्य पायोर्जातवेदो बृहतः सुप्रणीते ॥४॥
अच्छिद्रा शर्म जरितः पुरूणि देवाँ अच्छा दीद्यानः सुमेधाः । रथो न सस्निरभि वक्षि वाजमग्ने त्वं रोदसी नः सुमेके ॥५॥
प्र पीपय वृषभ जिन्व वाजानग्ने त्वं रोदसी नः सुदोघे । देवेभिर्देव सुरुचा रुचानो मा नो मर्तस्य दुर्मतिः परि ष्ठात् ॥६॥
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥७॥
vi pājasā pṛthunā śośucāno bādhasva dviṣo rakṣaso amīvāḥ । suśarmaṇo bṛhataḥ śarmaṇi syāmagnerahaṃ suhavasya praṇītau ॥१॥
tvaṃ no asyā uṣaso vyuṣṭau tvaṃ sūra udite bodhi gopāḥ । janmeva nityaṃ tanayaṃ juṣasva stomaṃ me agne tanvā sujāta ॥२॥
tvaṃ nṛcakṣā vṛṣabhānu pūrvīḥ kṛṣṇāsvagne aruṣo vi bhāhi । vaso neṣi ca parṣi cātyaṃhaḥ kṛdhī no rāya uśijo yaviṣṭha ॥३॥
aṣāḷho agne vṛṣabho didīhi puro viśvāḥ saubhagā saṃjigīvān । yajñasya netā prathamasya pāyorjātavedo bṛhataḥ supraṇīte ॥४॥
acchidrā śarma jaritaḥ purūṇi devām̐ acchā dīdyānaḥ sumedhāḥ । ratho na sasnirabhi vakṣi vājamagne tvaṃ rodasī naḥ sumeke ॥५॥
pra pīpaya vṛṣabha jinva vājānagne tvaṃ rodasī naḥ sudoghe । devebhirdeva surucā rucāno mā no martasya durmatiḥ pari ṣṭhāt ॥६॥
iḷāmagne purudaṃsaṃ saniṃ goḥ śaśvattamaṃ havamānāya sādha । syānnaḥ sūnustanayo vijāvāgne sā te sumatirbhūtvasme ॥७॥
“Hymn to Agni, asked with wide-extending lustre to dispel the terrors of the fiends — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 16
अयमग्निः सुवीर्यस्येशे महः सौभगस्य । राय ईशे स्वपत्यस्य गोमत ईशे वृत्रहथानाम् ॥१॥
इमं नरो मरुतः सश्चता वृधं यस्मिन्रायः शेवृधासः । अभि ये सन्ति पृतनासु दूढ्यो विश्वाहा शत्रुमादभुः ॥२॥
स त्वं नो रायः शिशीहि मीढ्वो अग्ने सुवीर्यस्य । तुविद्युम्न वर्षिष्ठस्य प्रजावतोऽनमीवस्य शुष्मिणः ॥३॥
चक्रिर्यो विश्वा भुवनाभि सासहिश्चक्रिर्देवेष्वा दुवः । आ देवेषु यतत आ सुवीर्य आ शंस उत नृणाम् ॥४॥
मा नो अग्नेऽमतये मावीरतायै रीरधः । मागोतायै सहसस्पुत्र मा निदेऽप द्वेषांस्या कृधि ॥५॥
शग्धि वाजस्य सुभग प्रजावतोऽग्ने बृहतो अध्वरे । सं राया भूयसा सृज मयोभुना तुविद्युम्न यशस्वता ॥६॥
ayamagniḥ suvīryasyeśe mahaḥ saubhagasya । rāya īśe svapatyasya gomata īśe vṛtrahathānām ॥१॥
imaṃ naro marutaḥ saścatā vṛdhaṃ yasminrāyaḥ śevṛdhāsaḥ । abhi ye santi pṛtanāsu dūḍhyo viśvāhā śatrumādabhuḥ ॥२॥
sa tvaṃ no rāyaḥ śiśīhi mīḍhvo agne suvīryasya । tuvidyumna varṣiṣṭhasya prajāvato'namīvasya śuṣmiṇaḥ ॥३॥
cakriryo viśvā bhuvanābhi sāsahiścakrirdeveṣvā duvaḥ । ā deveṣu yatata ā suvīrya ā śaṃsa uta nṛṇām ॥४॥
mā no agne'mataye māvīratāyai rīradhaḥ । māgotāyai sahasasputra mā nide'pa dveṣāṃsyā kṛdhi ॥५॥
śagdhi vājasya subhaga prajāvato'gne bṛhato adhvare । saṃ rāyā bhūyasā sṛja mayobhunā tuvidyumna yaśasvatā ॥६॥
“Hymn to Agni, lord of great felicity, hero strength and wealth in herds of kine — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 17
समिध्यमानः प्रथमानु धर्मा समक्तुभिरज्यते विश्ववारः । शोचिष्केशो घृतनिर्णिक्पावकः सुयज्ञो अग्निर्यजथाय देवान् ॥१॥
यथायजो होत्रमग्ने पृथिव्या यथा दिवो जातवेदश्चिकित्वान् । एवानेन हविषा यक्षि देवान्मनुष्वद्यज्ञं प्र तिरेममद्य ॥२॥
त्रीण्यायूंषि तव जातवेदस्तिस्र आजानीरुषसस्ते अग्ने । ताभिर्देवानामवो यक्षि विद्वानथा भव यजमानाय शं योः ॥३॥
अग्निं सुदीतिं सुदृशं गृणन्तो नमस्यामस्त्वेड्यं जातवेदः । त्वां दूतमरतिं हव्यवाहं देवा अकृण्वन्नमृतस्य नाभिम् ॥४॥
यस्त्वद्धोता पूर्वो अग्ने यजीयान्द्विता च सत्ता स्वधया च शम्भुः । तस्यानु धर्म प्र यजा चिकित्वोऽथ नो धा अध्वरं देववीतौ ॥५॥
samidhyamānaḥ prathamānu dharmā samaktubhirajyate viśvavāraḥ । śociṣkeśo ghṛtanirṇikpāvakaḥ suyajño agniryajathāya devān ॥१॥
yathāyajo hotramagne pṛthivyā yathā divo jātavedaścikitvān । evānena haviṣā yakṣi devānmanuṣvadyajñaṃ pra tiremamadya ॥२॥
trīṇyāyūṃṣi tava jātavedastisra ājānīruṣasaste agne । tābhirdevānāmavo yakṣi vidvānathā bhava yajamānāya śaṃ yoḥ ॥३॥
agniṃ sudītiṃ sudṛśaṃ gṛṇanto namasyāmastveḍyaṃ jātavedaḥ । tvāṃ dūtamaratiṃ havyavāhaṃ devā akṛṇvannamṛtasya nābhim ॥४॥
yastvaddhotā pūrvo agne yajīyāndvitā ca sattā svadhayā ca śambhuḥ । tasyānu dharma pra yajā cikitvo'tha no dhā adhvaraṃ devavītau ॥५॥
“Hymn to Agni, duly enkindled after ancient custom, balmed with unguents — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM3 · Sūkta 18
भवा नो अग्ने सुमना उपेतौ सखेव सख्ये पितरेव साधुः । पुरुद्रुहो हि क्षितयो जनानां प्रति प्रतीचीर्दहतादरातीः ॥१॥
तपो ष्वग्ने अन्तराँ अमित्रान्तपा शंसमररुषः परस्य । तपो वसो चिकितानो अचित्तान्वि ते तिष्ठन्तामजरा अयासः ॥२॥
इध्मेनाग्न इच्छमानो घृतेन जुहोमि हव्यं तरसे बलाय । यावदीशे ब्रह्मणा वन्दमान इमां धियं शतसेयाय देवीम् ॥३॥
उच्छोचिषा सहसस्पुत्र स्तुतो बृहद्वयः शशमानेषु धेहि । रेवदग्ने विश्वामित्रेषु शं योर्मर्मृज्मा ते तन्वं भूरि कृत्वः ॥४॥
कृधि रत्नं सुसनितर्धनानां स घेदग्ने भवसि यत्समिद्धः । स्तोतुर्दुरोणे सुभगस्य रेवत्सृप्रा करस्ना दधिषे वपूंषि ॥५॥
bhavā no agne sumanā upetau sakheva sakhye pitareva sādhuḥ । purudruho hi kṣitayo janānāṃ prati pratīcīrdahatādarātīḥ ॥१॥
tapo ṣvagne antarām̐ amitrāntapā śaṃsamararuṣaḥ parasya । tapo vaso cikitāno acittānvi te tiṣṭhantāmajarā ayāsaḥ ॥२॥
idhmenāgna icchamāno ghṛtena juhomi havyaṃ tarase balāya । yāvadīśe brahmaṇā vandamāna imāṃ dhiyaṃ śataseyāya devīm ॥३॥
ucchociṣā sahasasputra stuto bṛhadvayaḥ śaśamāneṣu dhehi । revadagne viśvāmitreṣu śaṃ yormarmṛjmā te tanvaṃ bhūri kṛtvaḥ ॥४॥
kṛdhi ratnaṃ susanitardhanānāṃ sa ghedagne bhavasi yatsamiddhaḥ । stoturduroṇe subhagasya revatsṛprā karasnā dadhiṣe vapūṃṣi ॥५॥
“Hymn to Agni, asked to be kind as a friend, father and mother — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
Major Upaniṣads1.1
ॐ ईशा वास्यमिदँ सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम् ॥
ॐ īśā vāsyamidm̐ sarvṃ yatkiñca jagatyāṃ jagat | tena tyaktena bhuñjīthā mā gr̥dhḥ kasyasviddhanam ||
“All this world, whatsoever moves on earth, is indwelt by the Lord. Enjoy through renunciation; covet no one's wealth.”
Taittirīya Upaniṣad1.1
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
ॐ śṃ no mitrḥ śṃ varuṇḥ | śṃ no bhavatvaryamā | śṃ na indro br̥haspatiḥ | śṃ no viṣṇururukramḥ | namo brahmaṇe | namaste vāyo | tvameva pratyakṣṃ brahmāsi | tvāmeva pratyakṣṃ brahma vadiṣyāmi | r̥tṃ vadiṣyāmi | satyṃ vadiṣyāmi | tanmāmavatu | tadvaktāramavatu | avatu mām | avatu vaktāram | ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
“The peace-chant: may Mitra, Varuṇa, Aryaman, Indra, Bṛhaspati and Viṣṇu grant us weal; homage to Brahman and to Vāyu, the visible Brahman. 'I shall speak thee as the visible Brahman; I shall speak right and truth; may that protect me and the teacher.' Om, peace, peace, peace.”
Major Upaniṣads1.2
कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतँ समाः । एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे ॥
kurvanneveha karmāṇi jijīviṣecchatm̐ samāḥ | evṃ tvayi nānyatheto'sti na karma lipyate nare ||
“Doing deeds here, one should wish to live a hundred years. For thee there is no other course; so action does not cling to a man.”
Taittirīya Upaniṣad1.2
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥
ॐ śīkṣāṃ vyākhyāsyāmḥ | varṇḥ svarḥ | mātrā balam | sāma santānḥ | ityuktḥ śīkṣādhyāyḥ ||
“'We shall expound phonetics: sound, accent, measure, force, articulation, and continuity — so is the chapter on pronunciation declared.'”
Major Upaniṣads1.3
असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः । ताँस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥
asuryā nāma te lokā andhena tamasā''vr̥tāḥ | tām̐ste pretyābhigacchanti ye ke cātmahano janāḥ ||
“Sunless are those worlds, covered in blind darkness; to them after death go all who destroy the Self.”
Taittirīya Upaniṣad1.3
सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः संहिताया उपनिषदं व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकरणेषु । अधिलोकमधिज्यौतिषमधिविद्यमधिप्रजमध्यात्मम् । ता महासँहिता इत्याचक्षते । अथाधिलोकम् । पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौरुत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः ॥ वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् । अथाधिज्यौतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैद्युतः सन्धानम् । इत्यधिज्यौतिषम् । अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् ॥ अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनँसन्धानम् । इत्यधिविद्यम् । अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पितोत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननँसन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥ अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः पूर्वरूपम् । उत्तरा हनुरुत्तररूपम् । वाक्सन्धिः । जिह्वासन्धानम् । इत्यध्यात्मम् । इतीमा महासँहिताः । य एवमेता महासँहिता व्याख्याता वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः ब्रह्मवर्चसेनान्नाद्येन सुवर्ग्येण लोकेन ॥
saha nau yaśḥ | saha nau brahmavarcasam | athātḥ sṃhitāyā upaniṣadṃ vyākhyāsyāmḥ | pañcasvadhikaraṇeṣu | adhilokamadhijyautiṣamadhividyamadhiprajamadhyātmam | tā mahāsm̐hitā ityācakṣate | athādhilokam | pr̥thivī pūrvarūpam | dyauruttararūpam | ākāśḥ sandhiḥ || vāyuḥ sandhānam | ityadhilokam | athādhijyautiṣam | agniḥ pūrvarūpam | āditya uttararūpam | āpḥ sandhiḥ | vaidyutḥ sandhānam | ityadhijyautiṣam | athādhividyam | ācāryḥ pūrvarūpam || antevāsyuttararūpam | vidyā sandhiḥ | pravacanm̐sandhānam | ityadhividyam | athādhiprajam | mātā pūrvarūpam | pitottararūpam | prajā sandhiḥ | prajananm̐sandhānam | ityadhiprajam || athādhyātmam | adharā hanuḥ pūrvarūpam | uttarā hanuruttararūpam | vāksandhiḥ | jihvāsandhānam | ityadhyātmam | itīmā mahāsm̐hitāḥ | ya evametā mahāsm̐hitā vyākhyātā veda | sandhīyate prajayā paśubhiḥ brahmavarcasenānnādyena suvargyeṇa lokena ||
“'May glory and Vedic lustre come to us both.' Then the lore of combination (saṃhitā) in five spheres — world, lights, knowledge, progeny, self — each with first form, second form, juncture and junction; these are the great combinations. Who knows them thus is joined with offspring, cattle, Vedic lustre, food and the heavenly world.”
Major Upaniṣads1.4
अनेजदेकं मनसो जवीयो नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत् । तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठत्तस्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति ॥
anejadekṃ manaso javīyo nainaddevā āpnuvanpūrvamarṣat | taddhāvato'nyānatyeti tiṣṭhattasminnapo mātariśvā dadhāti ||
“Unmoving, the One outruns the mind; the gods could not reach it as it sped ahead. Standing still, it overtakes the runners; in it Mātariśvan (the wind) sustains the waters.”
Taittirīya Upaniṣad1.4
यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्संबभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरि विश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय ॥ आवहन्ती वितन्वाना कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासाँसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा । आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ॥ यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा । तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाहं त्वयि मृजे स्वाहा । यथाऽऽपः प्रवतायन्ति यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व ॥
yaśchandasāmr̥ṣabho viśvarūpḥ | chandobhyo'dhyamr̥tātsṃbabhūva | sa mendro medhayā spr̥ṇotu | amr̥tasya deva dhāraṇo bhūyāsam | śarīrṃ me vicarṣaṇam | jihvā me madhumattamā | karṇābhyāṃ bhūri viśruvam | brahmaṇḥ kośo'si medhayā pihitḥ | śrutṃ me gopāya || āvahantī vitanvānā kurvāṇā'cīramātmanḥ | vāsām̐si mama gāvaśca | annapāne ca sarvadā | tato me śriyamāvaha | lomaśāṃ paśubhiḥ saha svāhā | āmāyantu brahmacāriṇḥ svāhā | vimāyantu brahmacāriṇḥ svāhā | pramāyantu brahmacāriṇḥ svāhā | damāyantu brahmacāriṇḥ svāhā | śamāyantu brahmacāriṇḥ svāhā || yaśo jane'sāni svāhā | śreyān vasyaso'sāni svāhā | tṃ tvā bhaga praviśāni svāhā | sa mā bhaga praviśa svāhā | tasmin sahasraśākhe | nibhagāhṃ tvayi mr̥je svāhā | yathā''pḥ pravatāyanti yathā māsā aharjaram | evṃ māṃ brahmacāriṇḥ dhātarāyantu sarvatḥ svāhā | prativeśo'si pra mā bhāhi pra mā padyasva ||
“The bull of metres, all-formed, born from the immortal Vedas — may Indra strengthen me with wisdom through him. Prayers for a discerning body, sweet speech, keen hearing, guarded learning, and for wealth with students flocking like waters running down and months toward the year; 'thou art my refuge — shine forth to me.'”
Major Upaniṣads1.5
तदेजति तन्नैजति तद्दूरे तद्वन्तिके । तदन्तरस्य सर्वस्य तदु सर्वस्यास्य बाह्यतः ॥
tadejati tannaijati taddūre tadvantike | tadantarasya sarvasya tadu sarvasyāsya bāhyatḥ ||
“It moves and it moves not; it is far and it is near; it is within all this and outside all this.”
Taittirīya Upaniṣad1.5
भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्रो व्याहृतयः । तासामुह स्मैतां चतुर्थीं माहाचमस्यः प्रवेदयते । मह इति । तद् ब्रह्म । स आत्मा । अङ्गान्यन्या देवताः । भूरिति वा अयं लोकः । भुव इत्यन्तरिक्षम् । सुवरित्यसौ लोकः ॥ मह इत्यादित्यः । आदित्येन वाव सर्वे लोक महीयन्ते । भूरिति वा अग्निः । भुव इति वायुः । सुवरित्यादित्यः । मह इति चन्द्रमाः । चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतीँषि महीयन्ते । भूरिति वा ऋचः । भुव इति सामानि । सुवरिति यजूँषि ॥ मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते । भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुवरिति व्यानः । मह इत्यन्नम् । अन्नेन वाव सर्वे प्राण महीयन्ते । ता वा एताश्चतस्रश्चतुर्धा । चतस्रश्चतस्रो व्याहृतयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥
bhūrbhuvḥ suvariti vā etāstisro vyāhr̥tayḥ | tāsāmuha smaitāṃ caturthīṃ māhācamasyḥ pravedayate | maha iti | tad brahma | sa ātmā | aṅgānyanyā devatāḥ | bhūriti vā ayṃ lokḥ | bhuva ityantarikṣam | suvarityasau lokḥ || maha ityādityḥ | ādityena vāva sarve loka mahīyante | bhūriti vā agniḥ | bhuva iti vāyuḥ | suvarityādityḥ | maha iti candramāḥ | candramasā vāva sarvāṇi jyotīm̐ṣi mahīyante | bhūriti vā r̥cḥ | bhuva iti sāmāni | suvariti yajūm̐ṣi || maha iti brahma | brahmaṇā vāva sarve vedā mahīyante | bhūriti vai prāṇḥ | bhuva ityapānḥ | suvariti vyānḥ | maha ityannam | annena vāva sarve prāṇa mahīyante | tā vā etāścatasraścaturdhā | catasraścatasro vyāhr̥tayḥ | tā yo veda | sa veda brahma | sarve'smai devā balimāvahanti ||
“Bhūr, Bhuvar, Suvar are the three sacred utterances; Māhācamasya revealed a fourth, Mahas — that is Brahman, that is the Self, the other deities its limbs. Each utterance is fourfold across worlds, gods, Vedas and breaths; who knows them knows Brahman, and all gods bring him offerings.”
Major Upaniṣads1.6
यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥
yastu sarvāṇi bhūtānyātmanyevānupaśyati | sarvabhūteṣu cātmānṃ tato na vijugupsate ||
“Who sees all beings in the Self itself, and the Self in all beings, feels no revulsion thereafter.”
Taittirīya Upaniṣad1.6
स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यत्रासौ केशान्तो विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले । भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ ॥ सुवरित्यादित्ये । मह इति ब्रह्मणि । आप्नोति स्वाराज्यम् । आप्नोति मनसस्पतिम् । वाक्पतिश्चक्षुष्पतिः । श्रोत्रपतिर्विज्ञानपतिः । एतत्ततो भवति । आकाशशरीरं ब्रह्म । सत्यात्म प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् । इति प्राचीनयोग्योपास्स्व ॥
sa ya eṣo'ntarhr̥daya ākāśḥ | tasminnayṃ puruṣo manomayḥ | amr̥to hiraṇmayḥ | antareṇa tāluke | ya eṣa stana ivāvalambate | sendrayoniḥ | yatrāsau keśānto vivartate | vyapohya śīrṣakapāle | bhūrityagnau pratitiṣṭhati | bhuva iti vāyau || suvarityāditye | maha iti brahmaṇi | āpnoti svārājyam | āpnoti manasaspatim | vākpatiścakṣuṣpatiḥ | śrotrapatirvijñānapatiḥ | etattato bhavati | ākāśaśarīrṃ brahma | satyātma prāṇārāmṃ mana ānandam | śāntisamr̥ddhamamr̥tam | iti prācīnayogyopāssva ||
“In the heart's space stands the mind-made, immortal, golden Person, reached through the palate and the parting of the hair. Abiding in fire, wind, sun and Brahman through the utterances, he attains self-rule and lordship of mind, speech, sight, hearing and knowledge — Brahman whose body is space, whose self is truth, delighting in breath, blissful in mind, rich in peace, immortal. Worship thus, as taught of old.”
Major Upaniṣads1.7
यस्मिन्सर्वाणि भूतान्यात्मैवाभूद्विजानतः । तत्र को मोहः कः शोक एकत्वमनुपश्यतः ॥
yasminsarvāṇi bhūtānyātmaivābhūdvijānatḥ | tatra ko mohḥ kḥ śoka ekatvamanupaśyatḥ ||
“When, for the knower, all beings have become the Self itself, what delusion or sorrow can there be for one who sees oneness?”
Taittirīya Upaniṣad1.7
पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्म माँसँ स्नावास्थि मज्जा । एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदँ सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तँ स्पृणोतीति ॥
pr̥thivyantarikṣṃ dyaurdiśo'vāntaradiśāḥ | agnirvāyurādityaścandramā nakṣatrāṇi | āpa oṣadhayo vanaspataya ākāśa ātmā | ityadhibhūtam | athādhyātmam | prāṇo vyāno'pāna udānḥ samānḥ | cakṣuḥ śrotrṃ mano vāk tvak | carma mām̐sm̐ snāvāsthi majjā | etadadhividhāya r̥ṣiravocat | pāṅktṃ vā idm̐ sarvam | pāṅktenaiva pāṅktm̐ spr̥ṇotīti ||
“Earth, sky, heaven, quarters; fire, wind, sun, moon, stars; waters, plants, trees, space, self — the outer fivefolds; and within: five breaths, five senses, skin, flesh, sinew, bone, marrow. Ordering this, the seer declared: all this is fivefold, and by the fivefold the fivefold is strengthened.”
Major Upaniṣads1.8
स पर्यगाच्छुक्रमकायमव्रणमस्नाविरँ शुद्धमपापविद्धम् । कविर्मनीषी परिभूः स्वयम्भूर्याथातथ्यतोऽर्थान् व्यदधाच्छाश्वतीभ्यः समाभ्यः ॥
sa paryagācchukramakāyamavraṇamasnāvirm̐ śuddhamapāpaviddham | kavirmanīṣī paribhūḥ svayambhūryāthātathyato'rthān vyadadhācchāśvatībhyḥ samābhyḥ ||
“He pervades all — radiant, bodiless, unwounded, pure, untouched by evil; the seer, the thinker, the all-surpassing, self-existent, who ordained all ends for the eternal years.”
Taittirīya Upaniṣad1.8
ओमिति ब्रह्म । ओमितीदँसर्वम् । ओमित्येतदनुकृतिर्हस्म वा अप्यो श्रावयेत्याश्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति । ओँशोमिति शस्त्राणि शँसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्रह्मा प्रसौति । ओमित्यग्निहोत्रमनुजानाति । ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नाह ब्रह्मोपाप्नवानीति ब्रह्मैवोपाप्नोति ॥
omiti brahma | omitīdm̐sarvam | omityetadanukr̥tirhasma vā apyo śrāvayetyāśrāvayanti | omiti sāmāni gāyanti | om̐śomiti śastrāṇi śm̐santi | omityadhvaryuḥ pratigarṃ pratigr̥ṇāti | omiti brahmā prasauti | omityagnihotramanujānāti | omiti brāhmaṇḥ pravakṣyannāha brahmopāpnavānīti brahmaivopāpnoti ||
“Om is Brahman; Om is all this. Om is assent — priests chant it in rites, songs and recitations, and the sacrificer approves with Om. The Brahmin about to recite says Om, 'may I attain Brahman' — and attains Brahman indeed.”
Major Upaniṣads1.9
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते । ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायाँ रताः ॥
andhṃ tamḥ praviśanti ye'vidyāmupāsate | tato bhūya iva te tamo ya u vidyāyām̐ ratāḥ ||
“Into blind darkness enter those who worship ignorance; into still greater darkness, those devoted to (mere) knowledge.”
Taittirīya Upaniṣad1.9
ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजातिश्च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद्धि तपः ॥
r̥tṃ ca svādhyāyapravacane ca | satyṃ ca svādhyāyapravacane ca | tapaśca svādhyāyapravacane ca | damaśca svādhyāyapravacane ca | śamaśca svādhyāyapravacane ca | agnayaśca svādhyāyapravacane ca | agnihotrṃ ca svādhyāyapravacane ca | atithayaśca svādhyāyapravacane ca | mānuṣṃ ca svādhyāyapravacane ca | prajā ca svādhyāyapravacane ca | prajanaśca svādhyāyapravacane ca | prajātiśca svādhyāyapravacane ca | satyamiti satyavacā rāthītarḥ | tapa iti taponityḥ pauruśiṣṭiḥ | svādhyāyapravacane eveti nāko maudgalyḥ | taddhi tapastaddhi tapḥ ||
“Right, truth, austerity, restraint, calm, fires, fire-offering, guests, common duty, offspring, begetting and nurture — each along with study and teaching. Rāthītara holds by truth, Pauruśiṣṭi by austerity, Nāka Maudgalya by study and teaching alone — for that is austerity indeed.”