ṚgvedaM1 · Sūkta 171
प्रति व एना नमसाहमेमि सूक्तेन भिक्षे सुमतिं तुराणाम् । रराणता मरुतो वेद्याभिर्नि हेळो धत्त वि मुचध्वमश्वान् ॥१॥
एष व स्तोमो मरुतो नमस्वान्हृदा तष्टो मनसा धायि देवाः । उपेमा यात मनसा जुषाणा यूयं हि ष्ठा नमस इद्वृधासः ॥२॥
स्तुतासो नो मरुतो मृळयन्तूत स्तुतो मघवा शम्भविष्ठः । ऊर्ध्वा नः सन्तु कोम्या वनान्यहानि विश्वा मरुतो जिगीषा ॥३॥
अस्मादहं तविषादीषमाण इन्द्राद्भिया मरुतो रेजमानः । युष्मभ्यं हव्या निशितान्यासन्तान्यारे चकृमा मृळता नः ॥४॥
येन मानासश्चितयन्त उस्रा व्युष्टिषु शवसा शश्वतीनाम् । स नो मरुद्भिर्वृषभ श्रवो धा उग्र उग्रेभि स्थविरः सहोदाः ॥५॥
त्वं पाहीन्द्र सहीयसो नॄन्भवा मरुद्भिरवयातहेळाः । सुप्रकेतेभिः सासहिर्दधानो विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥६॥
prati va enā namasāhamemi sūktena bhikṣe sumatiṃ turāṇām । rarāṇatā maruto vedyābhirni heḷo dhatta vi mucadhvamaśvān ॥१॥
eṣa va stomo maruto namasvānhṛdā taṣṭo manasā dhāyi devāḥ । upemā yāta manasā juṣāṇā yūyaṃ hi ṣṭhā namasa idvṛdhāsaḥ ॥२॥
stutāso no maruto mṛḷayantūta stuto maghavā śambhaviṣṭhaḥ । ūrdhvā naḥ santu komyā vanānyahāni viśvā maruto jigīṣā ॥३॥
asmādahaṃ taviṣādīṣamāṇa indrādbhiyā maruto rejamānaḥ । yuṣmabhyaṃ havyā niśitānyāsantānyāre cakṛmā mṛḷatā naḥ ॥४॥
yena mānāsaścitayanta usrā vyuṣṭiṣu śavasā śaśvatīnām । sa no marudbhirvṛṣabha śravo dhā ugra ugrebhi sthaviraḥ sahodāḥ ॥५॥
tvaṃ pāhīndra sahīyaso nṝnbhavā marudbhiravayātaheḷāḥ । supraketebhiḥ sāsahirdadhāno vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥६॥
“Hymn to the Maruts and to Indra with the Maruts, craving the favour of the Strong Ones — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 172
चित्रो वोऽस्तु यामश्चित्र ऊती सुदानवः । मरुतो अहिभानवः ॥१॥
आरे सा वः सुदानवो मरुत ऋञ्जती शरुः । आरे अश्मा यमस्यथ ॥२॥
तृणस्कन्दस्य नु विशः परि वृङ्क्त सुदानवः । ऊर्ध्वान्नः कर्त जीवसे ॥३॥
citro vo'stu yāmaścitra ūtī sudānavaḥ । maruto ahibhānavaḥ ॥१॥
āre sā vaḥ sudānavo maruta ṛñjatī śaruḥ । āre aśmā yamasyatha ॥२॥
tṛṇaskandasya nu viśaḥ pari vṛṅkta sudānavaḥ । ūrdhvānnaḥ karta jīvase ॥३॥
“Hymn to the Maruts, asked to make their coming wonderful with help — 3 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 173
गायत्साम नभन्यं यथा वेरर्चाम तद्वावृधानं स्वर्वत् । गावो धेनवो बर्हिष्यदब्धा आ यत्सद्मानं दिव्यं विवासान् ॥१॥
अर्चद्वृषा वृषभिः स्वेदुहव्यैर्मृगो नाश्नो अति यज्जुगुर्यात् । प्र मन्दयुर्मनां गूर्त होता भरते मर्यो मिथुना यजत्रः ॥२॥
नक्षद्धोता परि सद्म मिता यन्भरद्गर्भमा शरदः पृथिव्याः । क्रन्ददश्वो नयमानो रुवद्गौरन्तर्दूतो न रोदसी चरद्वाक् ॥३॥
ता कर्माषतरास्मै प्र च्यौत्नानि देवयन्तो भरन्ते । जुजोषदिन्द्रो दस्मवर्चा नासत्येव सुग्म्यो रथेष्ठाः ॥४॥
तमु ष्टुहीन्द्रं यो ह सत्वा यः शूरो मघवा यो रथेष्ठाः । प्रतीचश्चिद्योधीयान्वृषण्वान्ववव्रुषश्चित्तमसो विहन्ता ॥५॥
प्र यदित्था महिना नृभ्यो अस्त्यरं रोदसी कक्ष्ये नास्मै । सं विव्य इन्द्रो वृजनं न भूमा भर्ति स्वधावाँ ओपशमिव द्याम् ॥६॥
समत्सु त्वा शूर सतामुराणं प्रपथिन्तमं परितंसयध्यै । सजोषस इन्द्रं मदे क्षोणीः सूरिं चिद्ये अनुमदन्ति वाजैः ॥७॥
एवा हि ते शं सवना समुद्र आपो यत्त आसु मदन्ति देवीः । विश्वा ते अनु जोष्या भूद्गौः सूरीँश्चिद्यदि धिषा वेषि जनान् ॥८॥
असाम यथा सुषखाय एन स्वभिष्टयो नरां न शंसैः । असद्यथा न इन्द्रो वन्दनेष्ठास्तुरो न कर्म नयमान उक्था ॥९॥
विष्पर्धसो नरां न शंसैरस्माकासदिन्द्रो वज्रहस्तः । मित्रायुवो न पूर्पतिं सुशिष्टौ मध्यायुव उप शिक्षन्ति यज्ञैः ॥१०॥
यज्ञो हि ष्मेन्द्रं कश्चिदृन्धञ्जुहुराणश्चिन्मनसा परियन् । तीर्थे नाच्छा तातृषाणमोको दीर्घो न सिध्रमा कृणोत्यध्वा ॥११॥
मो षू ण इन्द्रात्र पृत्सु देवैरस्ति हि ष्मा ते शुष्मिन्नवयाः । महश्चिद्यस्य मीळ्हुषो यव्या हविष्मतो मरुतो वन्दते गीः ॥१२॥
एष स्तोम इन्द्र तुभ्यमस्मे एतेन गातुं हरिवो विदो नः । आ नो ववृत्याः सुविताय देव विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥१३॥
gāyatsāma nabhanyaṃ yathā verarcāma tadvāvṛdhānaṃ svarvat । gāvo dhenavo barhiṣyadabdhā ā yatsadmānaṃ divyaṃ vivāsān ॥१॥
arcadvṛṣā vṛṣabhiḥ sveduhavyairmṛgo nāśno ati yajjuguryāt । pra mandayurmanāṃ gūrta hotā bharate maryo mithunā yajatraḥ ॥२॥
nakṣaddhotā pari sadma mitā yanbharadgarbhamā śaradaḥ pṛthivyāḥ । krandadaśvo nayamāno ruvadgaurantardūto na rodasī caradvāk ॥३॥
tā karmāṣatarāsmai pra cyautnāni devayanto bharante । jujoṣadindro dasmavarcā nāsatyeva sugmyo ratheṣṭhāḥ ॥४॥
tamu ṣṭuhīndraṃ yo ha satvā yaḥ śūro maghavā yo ratheṣṭhāḥ । pratīcaścidyodhīyānvṛṣaṇvānvavavruṣaścittamaso vihantā ॥५॥
pra yaditthā mahinā nṛbhyo astyaraṃ rodasī kakṣye nāsmai । saṃ vivya indro vṛjanaṃ na bhūmā bharti svadhāvām̐ opaśamiva dyām ॥६॥
samatsu tvā śūra satāmurāṇaṃ prapathintamaṃ paritaṃsayadhyai । sajoṣasa indraṃ made kṣoṇīḥ sūriṃ cidye anumadanti vājaiḥ ॥७॥
evā hi te śaṃ savanā samudra āpo yatta āsu madanti devīḥ । viśvā te anu joṣyā bhūdgauḥ sūrīm̐ścidyadi dhiṣā veṣi janān ॥८॥
asāma yathā suṣakhāya ena svabhiṣṭayo narāṃ na śaṃsaiḥ । asadyathā na indro vandaneṣṭhāsturo na karma nayamāna ukthā ॥९॥
viṣpardhaso narāṃ na śaṃsairasmākāsadindro vajrahastaḥ । mitrāyuvo na pūrpatiṃ suśiṣṭau madhyāyuva upa śikṣanti yajñaiḥ ॥१०॥
yajño hi ṣmendraṃ kaścidṛndhañjuhurāṇaścinmanasā pariyan । tīrthe nācchā tātṛṣāṇamoko dīrgho na sidhramā kṛṇotyadhvā ॥११॥
mo ṣū ṇa indrātra pṛtsu devairasti hi ṣmā te śuṣminnavayāḥ । mahaścidyasya mīḷhuṣo yavyā haviṣmato maruto vandate gīḥ ॥१२॥
eṣa stoma indra tubhyamasme etena gātuṃ harivo vido naḥ । ā no vavṛtyāḥ suvitāya deva vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥१३॥
“Hymn to Indra, who lets the praise-song burst forth bird-like — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 174
त्वं राजेन्द्र ये च देवा रक्षा नॄन्पाह्यसुर त्वमस्मान् । त्वं सत्पतिर्मघवा नस्तरुत्रस्त्वं सत्यो वसवानः सहोदाः ॥१॥
दनो विश इन्द्र मृध्रवाचः सप्त यत्पुरः शर्म शारदीर्दर्त् । ऋणोरपो अनवद्यार्णा यूने वृत्रं पुरुकुत्साय रन्धीः ॥२॥
अजा वृत इन्द्र शूरपत्नीर्द्यां च येभिः पुरुहूत नूनम् । रक्षो अग्निमशुषं तूर्वयाणं सिंहो न दमे अपांसि वस्तोः ॥३॥
शेषन्नु त इन्द्र सस्मिन्योनौ प्रशस्तये पवीरवस्य मह्ना । सृजदर्णांस्यव यद्युधा गास्तिष्ठद्धरी धृषता मृष्ट वाजान् ॥४॥
वह कुत्समिन्द्र यस्मिञ्चाकन्स्यूमन्यू ऋज्रा वातस्याश्वा । प्र सूरश्चक्रं वृहतादभीकेऽभि स्पृधो यासिषद्वज्रबाहुः ॥५॥
जघन्वाँ इन्द्र मित्रेरूञ्चोदप्रवृद्धो हरिवो अदाशून् । प्र ये पश्यन्नर्यमणं सचायोस्त्वया शूर्ता वहमाना अपत्यम् ॥६॥
रपत्कविरिन्द्रार्कसातौ क्षां दासायोपबर्हणीं कः । करत्तिस्रो मघवा दानुचित्रा नि दुर्योणे कुयवाचं मृधि श्रेत् ॥७॥
सना ता त इन्द्र नव्या आगुः सहो नभोऽविरणाय पूर्वीः । भिनत्पुरो न भिदो अदेवीर्ननमो वधरदेवस्य पीयोः ॥८॥
त्वं धुनिरिन्द्र धुनिमतीरृणोरपः सीरा न स्रवन्तीः । प्र यत्समुद्रमति शूर पर्षि पारया तुर्वशं यदुं स्वस्ति ॥९॥
त्वमस्माकमिन्द्र विश्वध स्या अवृकतमो नरां नृपाता । स नो विश्वासां स्पृधां सहोदा विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥१०॥
tvaṃ rājendra ye ca devā rakṣā nṝnpāhyasura tvamasmān । tvaṃ satpatirmaghavā nastarutrastvaṃ satyo vasavānaḥ sahodāḥ ॥१॥
dano viśa indra mṛdhravācaḥ sapta yatpuraḥ śarma śāradīrdart । ṛṇorapo anavadyārṇā yūne vṛtraṃ purukutsāya randhīḥ ॥२॥
ajā vṛta indra śūrapatnīrdyāṃ ca yebhiḥ puruhūta nūnam । rakṣo agnimaśuṣaṃ tūrvayāṇaṃ siṃho na dame apāṃsi vastoḥ ॥३॥
śeṣannu ta indra sasminyonau praśastaye pavīravasya mahnā । sṛjadarṇāṃsyava yadyudhā gāstiṣṭhaddharī dhṛṣatā mṛṣṭa vājān ॥४॥
vaha kutsamindra yasmiñcākansyūmanyū ṛjrā vātasyāśvā । pra sūraścakraṃ vṛhatādabhīke'bhi spṛdho yāsiṣadvajrabāhuḥ ॥५॥
jaghanvām̐ indra mitrerūñcodapravṛddho harivo adāśūn । pra ye paśyannaryamaṇaṃ sacāyostvayā śūrtā vahamānā apatyam ॥६॥
rapatkavirindrārkasātau kṣāṃ dāsāyopabarhaṇīṃ kaḥ । karattisro maghavā dānucitrā ni duryoṇe kuyavācaṃ mṛdhi śret ॥७॥
sanā tā ta indra navyā āguḥ saho nabho'viraṇāya pūrvīḥ । bhinatpuro na bhido adevīrnanamo vadharadevasya pīyoḥ ॥८॥
tvaṃ dhunirindra dhunimatīrṛṇorapaḥ sīrā na sravantīḥ । pra yatsamudramati śūra parṣi pārayā turvaśaṃ yaduṃ svasti ॥९॥
tvamasmākamindra viśvadha syā avṛkatamo narāṃ nṛpātā । sa no viśvāsāṃ spṛdhāṃ sahodā vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥१०॥
“Hymn to Indra, king of all the gods, asked to protect and preserve the men — 10 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 175
मत्स्यपायि ते महः पात्रस्येव हरिवो मत्सरो मदः । वृषा ते वृष्ण इन्दुर्वाजी सहस्रसातमः ॥१॥
आ नस्ते गन्तु मत्सरो वृषा मदो वरेण्यः । सहावाँ इन्द्र सानसिः पृतनाषाळमर्त्यः ॥२॥
त्वं हि शूरः सनिता चोदयो मनुषो रथम् । सहावान्दस्युमव्रतमोषः पात्रं न शोचिषा ॥३॥
मुषाय सूर्यं कवे चक्रमीशान ओजसा । वह शुष्णाय वधं कुत्सं वातस्याश्वैः ॥४॥
शुष्मिन्तमो हि ते मदो द्युम्निन्तम उत क्रतुः । वृत्रघ्ना वरिवोविदा मंसीष्ठा अश्वसातमः ॥५॥
यथा पूर्वेभ्यो जरितृभ्य इन्द्र मय इवापो न तृष्यते बभूथ । तामनु त्वा निविदं जोहवीमि विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥६॥
matsyapāyi te mahaḥ pātrasyeva harivo matsaro madaḥ । vṛṣā te vṛṣṇa indurvājī sahasrasātamaḥ ॥१॥
ā naste gantu matsaro vṛṣā mado vareṇyaḥ । sahāvām̐ indra sānasiḥ pṛtanāṣāḷamartyaḥ ॥२॥
tvaṃ hi śūraḥ sanitā codayo manuṣo ratham । sahāvāndasyumavratamoṣaḥ pātraṃ na śociṣā ॥३॥
muṣāya sūryaṃ kave cakramīśāna ojasā । vaha śuṣṇāya vadhaṃ kutsaṃ vātasyāśvaiḥ ॥४॥
śuṣmintamo hi te mado dyumnintama uta kratuḥ । vṛtraghnā varivovidā maṃsīṣṭhā aśvasātamaḥ ॥५॥
yathā pūrvebhyo jaritṛbhya indra maya ivāpo na tṛṣyate babhūtha । tāmanu tvā nividaṃ johavīmi vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥६॥
“Hymn to Indra, whose glory has been quaffed like the enlivening mead — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 176
मत्सि नो वस्यइष्टय इन्द्रमिन्दो वृषा विश । ऋघायमाण इन्वसि शत्रुमन्ति न विन्दसि ॥१॥
तस्मिन्ना वेशया गिरो य एकश्चर्षणीनाम् । अनु स्वधा यमुप्यते यवं न चर्कृषद्वृषा ॥२॥
यस्य विश्वानि हस्तयोः पञ्च क्षितीनां वसु । स्पाशयस्व यो अस्मध्रुग्दिव्येवाशनिर्जहि ॥३॥
असुन्वन्तं समं जहि दूणाशं यो न ते मयः । अस्मभ्यमस्य वेदनं दद्धि सूरिश्चिदोहते ॥४॥
आवो यस्य द्विबर्हसोऽर्केषु सानुषगसत् । आजाविन्द्रस्येन्दो प्रावो वाजेषु वाजिनम् ॥५॥
यथा पूर्वेभ्यो जरितृभ्य इन्द्र मय इवापो न तृष्यते बभूथ । तामनु त्वा निविदं जोहवीमि विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥६॥
matsi no vasyaiṣṭaya indramindo vṛṣā viśa । ṛghāyamāṇa invasi śatrumanti na vindasi ॥१॥
tasminnā veśayā giro ya ekaścarṣaṇīnām । anu svadhā yamupyate yavaṃ na carkṛṣadvṛṣā ॥२॥
yasya viśvāni hastayoḥ pañca kṣitīnāṃ vasu । spāśayasva yo asmadhrugdivyevāśanirjahi ॥३॥
asunvantaṃ samaṃ jahi dūṇāśaṃ yo na te mayaḥ । asmabhyamasya vedanaṃ daddhi sūriścidohate ॥४॥
āvo yasya dvibarhaso'rkeṣu sānuṣagasat । ājāvindrasyendo prāvo vājeṣu vājinam ॥५॥
yathā pūrvebhyo jaritṛbhya indra maya ivāpo na tṛṣyate babhūtha । tāmanu tvā nividaṃ johavīmi vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥६॥
“Hymn to Indra, cheered with Soma draughts to win bliss — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 177
आ चर्षणिप्रा वृषभो जनानां राजा कृष्टीनां पुरुहूत इन्द्रः । स्तुतः श्रवस्यन्नवसोप मद्रिग्युक्त्वा हरी वृषणा याह्यर्वाङ् ॥१॥
ये ते वृषणो वृषभास इन्द्र ब्रह्मयुजो वृषरथासो अत्याः । ताँ आ तिष्ठ तेभिरा याह्यर्वाङ्हवामहे त्वा सुत इन्द्र सोमे ॥२॥
आ तिष्ठ रथं वृषणं वृषा ते सुतः सोमः परिषिक्ता मधूनि । युक्त्वा वृषभ्यां वृषभ क्षितीनां हरिभ्यां याहि प्रवतोप मद्रिक् ॥३॥
अयं यज्ञो देवया अयं मियेध इमा ब्रह्माण्ययमिन्द्र सोमः । स्तीर्णं बर्हिरा तु शक्र प्र याहि पिबा निषद्य वि मुचा हरी इह ॥४॥
ओ सुष्टुत इन्द्र याह्यर्वाङुप ब्रह्माणि मान्यस्य कारोः । विद्याम वस्तोरवसा गृणन्तो विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥५॥
ā carṣaṇiprā vṛṣabho janānāṃ rājā kṛṣṭīnāṃ puruhūta indraḥ । stutaḥ śravasyannavasopa madrigyuktvā harī vṛṣaṇā yāhyarvāṅ ॥१॥
ye te vṛṣaṇo vṛṣabhāsa indra brahmayujo vṛṣarathāso atyāḥ । tām̐ ā tiṣṭha tebhirā yāhyarvāṅhavāmahe tvā suta indra some ॥२॥
ā tiṣṭha rathaṃ vṛṣaṇaṃ vṛṣā te sutaḥ somaḥ pariṣiktā madhūni । yuktvā vṛṣabhyāṃ vṛṣabha kṣitīnāṃ haribhyāṃ yāhi pravatopa madrik ॥३॥
ayaṃ yajño devayā ayaṃ miyedha imā brahmāṇyayamindra somaḥ । stīrṇaṃ barhirā tu śakra pra yāhi pibā niṣadya vi mucā harī iha ॥४॥
o suṣṭuta indra yāhyarvāṅupa brahmāṇi mānyasya kāroḥ । vidyāma vastoravasā gṛṇanto vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥५॥
“Hymn to Indra, the bull of men and king of the races, called to succour — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 178
यद्ध स्या त इन्द्र श्रुष्टिरस्ति यया बभूथ जरितृभ्य ऊती । मा नः कामं महयन्तमा धग्विश्वा ते अश्यां पर्याप आयोः ॥१॥
न घा राजेन्द्र आ दभन्नो या नु स्वसारा कृणवन्त योनौ । आपश्चिदस्मै सुतुका अवेषन्गमन्न इन्द्रः सख्या वयश्च ॥२॥
जेता नृभिरिन्द्रः पृत्सु शूरः श्रोता हवं नाधमानस्य कारोः । प्रभर्ता रथं दाशुष उपाक उद्यन्ता गिरो यदि च त्मना भूत् ॥३॥
एवा नृभिरिन्द्रः सुश्रवस्या प्रखादः पृक्षो अभि मित्रिणो भूत् । समर्य इष स्तवते विवाचि सत्राकरो यजमानस्य शंसः ॥४॥
त्वया वयं मघवन्निन्द्र शत्रूनभि ष्याम महतो मन्यमानान् । त्वं त्राता त्वमु नो वृधे भूर्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥५॥
yaddha syā ta indra śruṣṭirasti yayā babhūtha jaritṛbhya ūtī । mā naḥ kāmaṃ mahayantamā dhagviśvā te aśyāṃ paryāpa āyoḥ ॥१॥
na ghā rājendra ā dabhanno yā nu svasārā kṛṇavanta yonau । āpaścidasmai sutukā aveṣangamanna indraḥ sakhyā vayaśca ॥२॥
jetā nṛbhirindraḥ pṛtsu śūraḥ śrotā havaṃ nādhamānasya kāroḥ । prabhartā rathaṃ dāśuṣa upāka udyantā giro yadi ca tmanā bhūt ॥३॥
evā nṛbhirindraḥ suśravasyā prakhādaḥ pṛkṣo abhi mitriṇo bhūt । samarya iṣa stavate vivāci satrākaro yajamānasya śaṃsaḥ ॥४॥
tvayā vayaṃ maghavannindra śatrūnabhi ṣyāma mahato manyamānān । tvaṃ trātā tvamu no vṛdhe bhūrvidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥५॥
“Hymn to Indra, asked not to blast the wish that would exalt him — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 179
पूर्वीरहं शरदः शश्रमाणा दोषा वस्तोरुषसो जरयन्तीः । मिनाति श्रियं जरिमा तनूनामप्यू नु पत्नीर्वृषणो जगम्युः ॥१॥
ये चिद्धि पूर्व ऋतसाप आसन्साकं देवेभिरवदन्नृतानि । ते चिदवासुर्नह्यन्तमापुः समू नु पत्नीर्वृषभिर्जगम्युः ॥२॥
न मृषा श्रान्तं यदवन्ति देवा विश्वा इत्स्पृधो अभ्यश्नवाव । जयावेदत्र शतनीथमाजिं यत्सम्यञ्चा मिथुनावभ्यजाव ॥३॥
नदस्य मा रुधतः काम आगन्नित आजातो अमुतः कुतश्चित् । लोपामुद्रा वृषणं नी रिणाति धीरमधीरा धयति श्वसन्तम् ॥४॥
इमं नु सोममन्तितो हृत्सु पीतमुप ब्रुवे । यत्सीमागश्चकृमा तत्सु मृळतु पुलुकामो हि मर्त्यः ॥५॥
अगस्त्यः खनमानः खनित्रैः प्रजामपत्यं बलमिच्छमानः । उभौ वर्णावृषिरुग्रः पुपोष सत्या देवेष्वाशिषो जगाम ॥६॥
pūrvīrahaṃ śaradaḥ śaśramāṇā doṣā vastoruṣaso jarayantīḥ । mināti śriyaṃ jarimā tanūnāmapyū nu patnīrvṛṣaṇo jagamyuḥ ॥१॥
ye ciddhi pūrva ṛtasāpa āsansākaṃ devebhiravadannṛtāni । te cidavāsurnahyantamāpuḥ samū nu patnīrvṛṣabhirjagamyuḥ ॥२॥
na mṛṣā śrāntaṃ yadavanti devā viśvā itspṛdho abhyaśnavāva । jayāvedatra śatanīthamājiṃ yatsamyañcā mithunāvabhyajāva ॥३॥
nadasya mā rudhataḥ kāma āgannita ājāto amutaḥ kutaścit । lopāmudrā vṛṣaṇaṃ nī riṇāti dhīramadhīrā dhayati śvasantam ॥४॥
imaṃ nu somamantito hṛtsu pītamupa bruve । yatsīmāgaścakṛmā tatsu mṛḷatu pulukāmo hi martyaḥ ॥५॥
agastyaḥ khanamānaḥ khanitraiḥ prajāmapatyaṃ balamicchamānaḥ । ubhau varṇāvṛṣirugraḥ pupoṣa satyā deveṣvāśiṣo jagāma ॥६॥
“Dialogue hymn to Rati: Agastya and Lopāmudrā on love and the ascetic's discipline — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 180
युवो रजांसि सुयमासो अश्वा रथो यद्वां पर्यर्णांसि दीयत् । हिरण्यया वां पवयः प्रुषायन्मध्वः पिबन्ता उषसः सचेथे ॥१॥
युवमत्यस्याव नक्षथो यद्विपत्मनो नर्यस्य प्रयज्योः । स्वसा यद्वां विश्वगूर्ती भराति वाजायेट्टे मधुपाविषे च ॥२॥
युवं पय उस्रियायामधत्तं पक्वमामायामव पूर्व्यं गोः । अन्तर्यद्वनिनो वामृतप्सू ह्वारो न शुचिर्यजते हविष्मान् ॥३॥
युवं ह घर्मं मधुमन्तमत्रयेऽपो न क्षोदोऽवृणीतमेषे । तद्वां नरावश्विना पश्वइष्टी रथ्येव चक्रा प्रति यन्ति मध्वः ॥४॥
आ वां दानाय ववृतीय दस्रा गोरोहेण तौग्र्यो न जिव्रिः । अपः क्षोणी सचते माहिना वां जूर्णो वामक्षुरंहसो यजत्रा ॥५॥
नि यद्युवेथे नियुतः सुदानू उप स्वधाभिः सृजथः पुरंधिम् । प्रेषद्वेषद्वातो न सूरिरा महे ददे सुव्रतो न वाजम् ॥६॥
वयं चिद्धि वां जरितारः सत्या विपन्यामहे वि पणिर्हितावान् । अधा चिद्धि ष्माश्विनावनिन्द्या पाथो हि ष्मा वृषणावन्तिदेवम् ॥७॥
युवां चिद्धि ष्माश्विनावनु द्यून्विरुद्रस्य प्रस्रवणस्य सातौ । अगस्त्यो नरां नृषु प्रशस्तः काराधुनीव चितयत्सहस्रैः ॥८॥
प्र यद्वहेथे महिना रथस्य प्र स्यन्द्रा याथो मनुषो न होता । धत्तं सूरिभ्य उत वा स्वश्व्यं नासत्या रयिषाचः स्याम ॥९॥
तं वां रथं वयमद्या हुवेम स्तोमैरश्विना सुविताय नव्यम् । अरिष्टनेमिं परि द्यामियानं विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥१०॥
yuvo rajāṃsi suyamāso aśvā ratho yadvāṃ paryarṇāṃsi dīyat । hiraṇyayā vāṃ pavayaḥ pruṣāyanmadhvaḥ pibantā uṣasaḥ sacethe ॥१॥
yuvamatyasyāva nakṣatho yadvipatmano naryasya prayajyoḥ । svasā yadvāṃ viśvagūrtī bharāti vājāyeṭṭe madhupāviṣe ca ॥२॥
yuvaṃ paya usriyāyāmadhattaṃ pakvamāmāyāmava pūrvyaṃ goḥ । antaryadvanino vāmṛtapsū hvāro na śuciryajate haviṣmān ॥३॥
yuvaṃ ha gharmaṃ madhumantamatraye'po na kṣodo'vṛṇītameṣe । tadvāṃ narāvaśvinā paśvaiṣṭī rathyeva cakrā prati yanti madhvaḥ ॥४॥
ā vāṃ dānāya vavṛtīya dasrā goroheṇa taugryo na jivriḥ । apaḥ kṣoṇī sacate māhinā vāṃ jūrṇo vāmakṣuraṃhaso yajatrā ॥५॥
ni yadyuvethe niyutaḥ sudānū upa svadhābhiḥ sṛjathaḥ puraṃdhim । preṣadveṣadvāto na sūrirā mahe dade suvrato na vājam ॥६॥
vayaṃ ciddhi vāṃ jaritāraḥ satyā vipanyāmahe vi paṇirhitāvān । adhā ciddhi ṣmāśvināvanindyā pātho hi ṣmā vṛṣaṇāvantidevam ॥७॥
yuvāṃ ciddhi ṣmāśvināvanu dyūnvirudrasya prasravaṇasya sātau । agastyo narāṃ nṛṣu praśastaḥ kārādhunīva citayatsahasraiḥ ॥८॥
pra yadvahethe mahinā rathasya pra syandrā yātho manuṣo na hotā । dhattaṃ sūribhya uta vā svaśvyaṃ nāsatyā rayiṣācaḥ syāma ॥९॥
taṃ vāṃ rathaṃ vayamadyā huvema stomairaśvinā suvitāya navyam । ariṣṭanemiṃ pari dyāmiyānaṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥१०॥
“Hymn to the Aśvins, whose coursers travel through the regions as their car flies — 10 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 181
कदु प्रेष्ठाविषां रयीणामध्वर्यन्ता यदुन्निनीथो अपाम् । अयं वां यज्ञो अकृत प्रशस्तिं वसुधिती अवितारा जनानाम् ॥१॥
आ वामश्वासः शुचयः पयस्पा वातरंहसो दिव्यासो अत्याः । मनोजुवो वृषणो वीतपृष्ठा एह स्वराजो अश्विना वहन्तु ॥२॥
आ वां रथोऽवनिर्न प्रवत्वान्सृप्रवन्धुरः सुविताय गम्याः । वृष्ण स्थातारा मनसो जवीयानहम्पूर्वो यजतो धिष्ण्या यः ॥३॥
इहेह जाता समवावशीतामरेपसा तन्वा नामभिः स्वैः । जिष्णुर्वामन्यः सुमखस्य सूरिर्दिवो अन्यः सुभगः पुत्र ऊहे ॥४॥
प्र वां निचेरुः ककुहो वशाँ अनु पिशङ्गरूपः सदनानि गम्याः । हरी अन्यस्य पीपयन्त वाजैर्मथ्रा रजांस्यश्विना वि घोषैः ॥५॥
प्र वां शरद्वान्वृषभो न निष्षाट् पूर्वीरिषश्चरति मध्व इष्णन् । एवैरन्यस्य पीपयन्त वाजैर्वेषन्तीरूर्ध्वा नद्यो न आगुः ॥६॥
असर्जि वां स्थविरा वेधसा गीर्बाळ्हे अश्विना त्रेधा क्षरन्ती । उपस्तुताववतं नाधमानं यामन्नयामञ्छृणुतं हवं मे ॥७॥
उत स्या वां रुशतो वप्ससो गीस्त्रिबर्हिषि सदसि पिन्वते नॄन् । वृषा वां मेघो वृषणा पीपाय गोर्न सेके मनुषो दशस्यन् ॥८॥
युवां पूषेवाश्विना पुरंधिरग्निमुषां न जरते हविष्मान् । हुवे यद्वां वरिवस्या गृणानो विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥९॥
kadu preṣṭhāviṣāṃ rayīṇāmadhvaryantā yadunninītho apām । ayaṃ vāṃ yajño akṛta praśastiṃ vasudhitī avitārā janānām ॥१॥
ā vāmaśvāsaḥ śucayaḥ payaspā vātaraṃhaso divyāso atyāḥ । manojuvo vṛṣaṇo vītapṛṣṭhā eha svarājo aśvinā vahantu ॥२॥
ā vāṃ ratho'vanirna pravatvānsṛpravandhuraḥ suvitāya gamyāḥ । vṛṣṇa sthātārā manaso javīyānahampūrvo yajato dhiṣṇyā yaḥ ॥३॥
iheha jātā samavāvaśītāmarepasā tanvā nāmabhiḥ svaiḥ । jiṣṇurvāmanyaḥ sumakhasya sūrirdivo anyaḥ subhagaḥ putra ūhe ॥४॥
pra vāṃ niceruḥ kakuho vaśām̐ anu piśaṅgarūpaḥ sadanāni gamyāḥ । harī anyasya pīpayanta vājairmathrā rajāṃsyaśvinā vi ghoṣaiḥ ॥५॥
pra vāṃ śaradvānvṛṣabho na niṣṣāṭ pūrvīriṣaścarati madhva iṣṇan । evairanyasya pīpayanta vājairveṣantīrūrdhvā nadyo na āguḥ ॥६॥
asarji vāṃ sthavirā vedhasā gīrbāḷhe aśvinā tredhā kṣarantī । upastutāvavataṃ nādhamānaṃ yāmannayāmañchṛṇutaṃ havaṃ me ॥७॥
uta syā vāṃ ruśato vapsaso gīstribarhiṣi sadasi pinvate nṝn । vṛṣā vāṃ megho vṛṣaṇā pīpāya gorna seke manuṣo daśasyan ॥८॥
yuvāṃ pūṣevāśvinā puraṃdhiragnimuṣāṃ na jarate haviṣmān । huve yadvāṃ varivasyā gṛṇāno vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥९॥
“Hymn to the Aśvins, asked what strength and riches they bring from the waters — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 182
अभूदिदं वयुनमो षु भूषता रथो वृषण्वान्मदता मनीषिणः । धियंजिन्वा धिष्ण्या विश्पलावसू दिवो नपाता सुकृते शुचिव्रता ॥१॥
इन्द्रतमा हि धिष्ण्या मरुत्तमा दस्रा दंसिष्ठा रथ्या रथीतमा । पूर्णं रथं वहेथे मध्व आचितं तेन दाश्वांसमुप याथो अश्विना ॥२॥
किमत्र दस्रा कृणुथः किमासाथे जनो यः कश्चिदहविर्महीयते । अति क्रमिष्टं जुरतं पणेरसुं ज्योतिर्विप्राय कृणुतं वचस्यवे ॥३॥
जम्भयतमभितो रायतः शुनो हतं मृधो विदथुस्तान्यश्विना । वाचंवाचं जरितू रत्निनीं कृतमुभा शंसं नासत्यावतं मम ॥४॥
युवमेतं चक्रथुः सिन्धुषु प्लवमात्मन्वन्तं पक्षिणं तौग्र्याय कम् । येन देवत्रा मनसा निरूहथुः सुपप्तनी पेतथुः क्षोदसो महः ॥५॥
अवविद्धं तौग्र्यमप्स्वन्तरनारम्भणे तमसि प्रविद्धम् । चतस्रो नावो जठलस्य जुष्टा उदश्विभ्यामिषिताः पारयन्ति ॥६॥
कः स्विद्वृक्षो निष्ठितो मध्ये अर्णसो यं तौग्र्यो नाधितः पर्यषस्वजत् । पर्णा मृगस्य पतरोरिवारभ उदश्विना ऊहथुः श्रोमताय कम् ॥७॥
तद्वां नरा नासत्यावनु ष्याद्यद्वां मानास उचथमवोचन् । अस्मादद्य सदसः सोम्यादा विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥८॥
abhūdidaṃ vayunamo ṣu bhūṣatā ratho vṛṣaṇvānmadatā manīṣiṇaḥ । dhiyaṃjinvā dhiṣṇyā viśpalāvasū divo napātā sukṛte śucivratā ॥१॥
indratamā hi dhiṣṇyā maruttamā dasrā daṃsiṣṭhā rathyā rathītamā । pūrṇaṃ rathaṃ vahethe madhva ācitaṃ tena dāśvāṃsamupa yātho aśvinā ॥२॥
kimatra dasrā kṛṇuthaḥ kimāsāthe jano yaḥ kaścidahavirmahīyate । ati kramiṣṭaṃ jurataṃ paṇerasuṃ jyotirviprāya kṛṇutaṃ vacasyave ॥३॥
jambhayatamabhito rāyataḥ śuno hataṃ mṛdho vidathustānyaśvinā । vācaṃvācaṃ jaritū ratninīṃ kṛtamubhā śaṃsaṃ nāsatyāvataṃ mama ॥४॥
yuvametaṃ cakrathuḥ sindhuṣu plavamātmanvantaṃ pakṣiṇaṃ taugryāya kam । yena devatrā manasā nirūhathuḥ supaptanī petathuḥ kṣodaso mahaḥ ॥५॥
avaviddhaṃ taugryamapsvantaranārambhaṇe tamasi praviddham । catasro nāvo jaṭhalasya juṣṭā udaśvibhyāmiṣitāḥ pārayanti ॥६॥
kaḥ svidvṛkṣo niṣṭhito madhye arṇaso yaṃ taugryo nādhitaḥ paryaṣasvajat । parṇā mṛgasya patarorivārabha udaśvinā ūhathuḥ śromatāya kam ॥७॥
tadvāṃ narā nāsatyāvanu ṣyādyadvāṃ mānāsa ucathamavocan । asmādadya sadasaḥ somyādā vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥८॥
“Hymn to the Aśvins, asked to appear promptly, glad in their strong-steeded chariot — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 183
तं युञ्जाथां मनसो यो जवीयान्त्रिवन्धुरो वृषणा यस्त्रिचक्रः । येनोपयाथः सुकृतो दुरोणं त्रिधातुना पतथो विर्न पर्णैः ॥१॥
सुवृद्रथो वर्तते यन्नभि क्षां यत्तिष्ठथः क्रतुमन्तानु पृक्षे । वपुर्वपुष्या सचतामियं गीर्दिवो दुहित्रोषसा सचेथे ॥२॥
आ तिष्ठतं सुवृतं यो रथो वामनु व्रतानि वर्तते हविष्मान् । येन नरा नासत्येषयध्यै वर्तिर्याथस्तनयाय त्मने च ॥३॥
मा वां वृको मा वृकीरा दधर्षीन्मा परि वर्क्तमुत माति धक्तम् । अयं वां भागो निहित इयं गीर्दस्राविमे वां निधयो मधूनाम् ॥४॥
युवां गोतमः पुरुमीळ्हो अत्रिर्दस्रा हवतेऽवसे हविष्मान् । दिशं न दिष्टामृजूयेव यन्ता मे हवं नासत्योप यातम् ॥५॥
अतारिष्म तमसस्पारमस्य प्रति वां स्तोमो अश्विनावधायि । एह यातं पथिभिर्देवयानैर्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥६॥
taṃ yuñjāthāṃ manaso yo javīyāntrivandhuro vṛṣaṇā yastricakraḥ । yenopayāthaḥ sukṛto duroṇaṃ tridhātunā patatho virna parṇaiḥ ॥१॥
suvṛdratho vartate yannabhi kṣāṃ yattiṣṭhathaḥ kratumantānu pṛkṣe । vapurvapuṣyā sacatāmiyaṃ gīrdivo duhitroṣasā sacethe ॥२॥
ā tiṣṭhataṃ suvṛtaṃ yo ratho vāmanu vratāni vartate haviṣmān । yena narā nāsatyeṣayadhyai vartiryāthastanayāya tmane ca ॥३॥
mā vāṃ vṛko mā vṛkīrā dadharṣīnmā pari varktamuta māti dhaktam । ayaṃ vāṃ bhāgo nihita iyaṃ gīrdasrāvime vāṃ nidhayo madhūnām ॥४॥
yuvāṃ gotamaḥ purumīḷho atrirdasrā havate'vase haviṣmān । diśaṃ na diṣṭāmṛjūyeva yantā me havaṃ nāsatyopa yātam ॥५॥
atāriṣma tamasaspāramasya prati vāṃ stomo aśvināvadhāyi । eha yātaṃ pathibhirdevayānairvidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥६॥
“Hymn to the Aśvins, asked to make ready their three-wheeled, triple-seated car — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 184
ता वामद्य तावपरं हुवेमोच्छन्त्यामुषसि वह्निरुक्थैः । नासत्या कुह चित्सन्तावर्यो दिवो नपाता सुदास्तराय ॥१॥
अस्मे ऊ षु वृषणा मादयेथामुत्पणीँर्हतमूर्म्या मदन्ता । श्रुतं मे अच्छोक्तिभिर्मतीनामेष्टा नरा निचेतारा च कर्णैः ॥२॥
श्रिये पूषन्निषुकृतेव देवा नासत्या वहतुं सूर्यायाः । वच्यन्ते वां ककुहा अप्सु जाता युगा जूर्णेव वरुणस्य भूरेः ॥३॥
अस्मे सा वां माध्वी रातिरस्तु स्तोमं हिनोतं मान्यस्य कारोः । अनु यद्वां श्रवस्या सुदानू सुवीर्याय चर्षणयो मदन्ति ॥४॥
एष वां स्तोमो अश्विनावकारि मानेभिर्मघवाना सुवृक्ति । यातं वर्तिस्तनयाय त्मने चागस्त्ये नासत्या मदन्ता ॥५॥
अतारिष्म तमसस्पारमस्य प्रति वां स्तोमो अश्विनावधायि । एह यातं पथिभिर्देवयानैर्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥६॥
tā vāmadya tāvaparaṃ huvemocchantyāmuṣasi vahnirukthaiḥ । nāsatyā kuha citsantāvaryo divo napātā sudāstarāya ॥१॥
asme ū ṣu vṛṣaṇā mādayethāmutpaṇīm̐rhatamūrmyā madantā । śrutaṃ me acchoktibhirmatīnāmeṣṭā narā nicetārā ca karṇaiḥ ॥२॥
śriye pūṣanniṣukṛteva devā nāsatyā vahatuṃ sūryāyāḥ । vacyante vāṃ kakuhā apsu jātā yugā jūrṇeva varuṇasya bhūreḥ ॥३॥
asme sā vāṃ mādhvī rātirastu stomaṃ hinotaṃ mānyasya kāroḥ । anu yadvāṃ śravasyā sudānū suvīryāya carṣaṇayo madanti ॥४॥
eṣa vāṃ stomo aśvināvakāri mānebhirmaghavānā suvṛkti । yātaṃ vartistanayāya tmane cāgastye nāsatyā madantā ॥५॥
atāriṣma tamasaspāramasya prati vāṃ stomo aśvināvadhāyi । eha yātaṃ pathibhirdevayānairvidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥६॥
“Hymn to the Aśvins, Nāsatyas, invoked both to-day and when the priest is here with lauds — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 185
कतरा पूर्वा कतरापरायोः कथा जाते कवयः को वि वेद । विश्वं त्मना बिभृतो यद्ध नाम वि वर्तेते अहनी चक्रियेव ॥१॥
भूरिं द्वे अचरन्ती चरन्तं पद्वन्तं गर्भमपदी दधाते । नित्यं न सूनुं पित्रोरुपस्थे द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥२॥
अनेहो दात्रमदितेरनर्वं हुवे स्वर्वदवधं नमस्वत् । तद्रोदसी जनयतं जरित्रे द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥३॥
अतप्यमाने अवसावन्ती अनु ष्याम रोदसी देवपुत्रे । उभे देवानामुभयेभिरह्नां द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥४॥
संगच्छमाने युवती समन्ते स्वसारा जामी पित्रोरुपस्थे । अभिजिघ्रन्ती भुवनस्य नाभिं द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥५॥
उर्वी सद्मनी बृहती ऋतेन हुवे देवानामवसा जनित्री । दधाते ये अमृतं सुप्रतीके द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥६॥
उर्वी पृथ्वी बहुले दूरेअन्ते उप ब्रुवे नमसा यज्ञे अस्मिन् । दधाते ये सुभगे सुप्रतूर्ती द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥७॥
देवान्वा यच्चकृमा कच्चिदागः सखायं वा सदमिज्जास्पतिं वा । इयं धीर्भूया अवयानमेषां द्यावा रक्षतं पृथिवी नो अभ्वात् ॥८॥
उभा शंसा नर्या मामविष्टामुभे मामूती अवसा सचेताम् । भूरि चिदर्यः सुदास्तरायेषा मदन्त इषयेम देवाः ॥९॥
ऋतं दिवे तदवोचं पृथिव्या अभिश्रावाय प्रथमं सुमेधाः । पातामवद्याद्दुरितादभीके पिता माता च रक्षतामवोभिः ॥१०॥
इदं द्यावापृथिवी सत्यमस्तु पितर्मातर्यदिहोपब्रुवे वाम् । भूतं देवानामवमे अवोभिर्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥११॥
katarā pūrvā katarāparāyoḥ kathā jāte kavayaḥ ko vi veda । viśvaṃ tmanā bibhṛto yaddha nāma vi vartete ahanī cakriyeva ॥१॥
bhūriṃ dve acarantī carantaṃ padvantaṃ garbhamapadī dadhāte । nityaṃ na sūnuṃ pitrorupasthe dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ॥२॥
aneho dātramaditeranarvaṃ huve svarvadavadhaṃ namasvat । tadrodasī janayataṃ jaritre dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ॥३॥
atapyamāne avasāvantī anu ṣyāma rodasī devaputre । ubhe devānāmubhayebhirahnāṃ dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ॥४॥
saṃgacchamāne yuvatī samante svasārā jāmī pitrorupasthe । abhijighrantī bhuvanasya nābhiṃ dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ॥५॥
urvī sadmanī bṛhatī ṛtena huve devānāmavasā janitrī । dadhāte ye amṛtaṃ supratīke dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ॥६॥
urvī pṛthvī bahule dūreante upa bruve namasā yajñe asmin । dadhāte ye subhage supratūrtī dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ॥७॥
devānvā yaccakṛmā kaccidāgaḥ sakhāyaṃ vā sadamijjāspatiṃ vā । iyaṃ dhīrbhūyā avayānameṣāṃ dyāvā rakṣataṃ pṛthivī no abhvāt ॥८॥
ubhā śaṃsā naryā māmaviṣṭāmubhe māmūtī avasā sacetām । bhūri cidaryaḥ sudāstarāyeṣā madanta iṣayema devāḥ ॥९॥
ṛtaṃ dive tadavocaṃ pṛthivyā abhiśrāvāya prathamaṃ sumedhāḥ । pātāmavadyādduritādabhīke pitā mātā ca rakṣatāmavobhiḥ ॥१०॥
idaṃ dyāvāpṛthivī satyamastu pitarmātaryadihopabruve vām । bhūtaṃ devānāmavame avobhirvidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥११॥
“Hymn to Heaven and Earth, asking which is elder and how they were born — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 186
आ न इळाभिर्विदथे सुशस्ति विश्वानरः सविता देव एतु । अपि यथा युवानो मत्सथा नो विश्वं जगदभिपित्वे मनीषा ॥१॥
आ नो विश्व आस्क्रा गमन्तु देवा मित्रो अर्यमा वरुणः सजोषाः । भुवन्यथा नो विश्वे वृधासः करन्सुषाहा विथुरं न शवः ॥२॥
प्रेष्ठं वो अतिथिं गृणीषेऽग्निं शस्तिभिस्तुर्वणिः सजोषाः । असद्यथा नो वरुणः सुकीर्तिरिषश्च पर्षदरिगूर्तः सूरिः ॥३॥
उप व एषे नमसा जिगीषोषासानक्ता सुदुघेव धेनुः । समाने अहन्विमिमानो अर्कं विषुरूपे पयसि सस्मिन्नूधन् ॥४॥
उत नोऽहिर्बुध्न्यो मयस्कः शिशुं न पिप्युषीव वेति सिन्धुः । येन नपातमपां जुनाम मनोजुवो वृषणो यं वहन्ति ॥५॥
उत न ईं त्वष्टा गन्त्वच्छा स्मत्सूरिभिरभिपित्वे सजोषाः । आ वृत्रहेन्द्रश्चर्षणिप्रास्तुविष्टमो नरां न इह गम्याः ॥६॥
उत न ईं मतयोऽश्वयोगाः शिशुं न गावस्तरुणं रिहन्ति । तमीं गिरो जनयो न पत्नीः सुरभिष्टमं नरां नसन्त ॥७॥
उत न ईं मरुतो वृद्धसेनाः स्मद्रोदसी समनसः सदन्तु । पृषदश्वासोऽवनयो न रथा रिशादसो मित्रयुजो न देवाः ॥८॥
प्र नु यदेषां महिना चिकित्रे प्र युञ्जते प्रयुजस्ते सुवृक्ति । अध यदेषां सुदिने न शरुर्विश्वमेरिणं प्रुषायन्त सेनाः ॥९॥
प्रो अश्विनाववसे कृणुध्वं प्र पूषणं स्वतवसो हि सन्ति । अद्वेषो विष्णुर्वात ऋभुक्षा अच्छा सुम्नाय ववृतीय देवान् ॥१०॥
इयं सा वो अस्मे दीधितिर्यजत्रा अपिप्राणी च सदनी च भूयाः । नि या देवेषु यतते वसूयुर्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥११॥
ā na iḷābhirvidathe suśasti viśvānaraḥ savitā deva etu । api yathā yuvāno matsathā no viśvaṃ jagadabhipitve manīṣā ॥१॥
ā no viśva āskrā gamantu devā mitro aryamā varuṇaḥ sajoṣāḥ । bhuvanyathā no viśve vṛdhāsaḥ karansuṣāhā vithuraṃ na śavaḥ ॥२॥
preṣṭhaṃ vo atithiṃ gṛṇīṣe'gniṃ śastibhisturvaṇiḥ sajoṣāḥ । asadyathā no varuṇaḥ sukīrtiriṣaśca parṣadarigūrtaḥ sūriḥ ॥३॥
upa va eṣe namasā jigīṣoṣāsānaktā sudugheva dhenuḥ । samāne ahanvimimāno arkaṃ viṣurūpe payasi sasminnūdhan ॥४॥
uta no'hirbudhnyo mayaskaḥ śiśuṃ na pipyuṣīva veti sindhuḥ । yena napātamapāṃ junāma manojuvo vṛṣaṇo yaṃ vahanti ॥५॥
uta na īṃ tvaṣṭā gantvacchā smatsūribhirabhipitve sajoṣāḥ । ā vṛtrahendraścarṣaṇiprāstuviṣṭamo narāṃ na iha gamyāḥ ॥६॥
uta na īṃ matayo'śvayogāḥ śiśuṃ na gāvastaruṇaṃ rihanti । tamīṃ giro janayo na patnīḥ surabhiṣṭamaṃ narāṃ nasanta ॥७॥
uta na īṃ maruto vṛddhasenāḥ smadrodasī samanasaḥ sadantu । pṛṣadaśvāso'vanayo na rathā riśādaso mitrayujo na devāḥ ॥८॥
pra nu yadeṣāṃ mahinā cikitre pra yuñjate prayujaste suvṛkti । adha yadeṣāṃ sudine na śarurviśvameriṇaṃ pruṣāyanta senāḥ ॥९॥
pro aśvināvavase kṛṇudhvaṃ pra pūṣaṇaṃ svatavaso hi santi । adveṣo viṣṇurvāta ṛbhukṣā acchā sumnāya vavṛtīya devān ॥१०॥
iyaṃ sā vo asme dīdhitiryajatrā apiprāṇī ca sadanī ca bhūyāḥ । ni yā deveṣu yatate vasūyurvidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥११॥
“Hymn to Savitṛ and the ever-youthful gods, asked to come to the synod through praise — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 187
पितुं नु स्तोषं महो धर्माणं तविषीम् । यस्य त्रितो व्योजसा वृत्रं विपर्वमर्दयत् ॥१॥
स्वादो पितो मधो पितो वयं त्वा ववृमहे । अस्माकमविता भव ॥२॥
उप नः पितवा चर शिवः शिवाभिरूतिभिः । मयोभुरद्विषेण्यः सखा सुशेवो अद्वयाः ॥३॥
तव त्ये पितो रसा रजांस्यनु विष्ठिताः । दिवि वाता इव श्रिताः ॥४॥
तव त्ये पितो ददतस्तव स्वादिष्ठ ते पितो । प्र स्वाद्मानो रसानां तुविग्रीवा इवेरते ॥५॥
त्वे पितो महानां देवानां मनो हितम् । अकारि चारु केतुना तवाहिमवसावधीत् ॥६॥
यददो पितो अजगन्विवस्व पर्वतानाम् । अत्रा चिन्नो मधो पितोऽरं भक्षाय गम्याः ॥७॥
यदपामोषधीनां परिंशमारिशामहे । वातापे पीव इद्भव ॥८॥
यत्ते सोम गवाशिरो यवाशिरो भजामहे । वातापे पीव इद्भव ॥९॥
करम्भ ओषधे भव पीवो वृक्क उदारथिः । वातापे पीव इद्भव ॥१०॥
तं त्वा वयं पितो वचोभिर्गावो न हव्या सुषूदिम । देवेभ्यस्त्वा सधमादमस्मभ्यं त्वा सधमादम् ॥११॥
pituṃ nu stoṣaṃ maho dharmāṇaṃ taviṣīm । yasya trito vyojasā vṛtraṃ viparvamardayat ॥१॥
svādo pito madho pito vayaṃ tvā vavṛmahe । asmākamavitā bhava ॥२॥
upa naḥ pitavā cara śivaḥ śivābhirūtibhiḥ । mayobhuradviṣeṇyaḥ sakhā suśevo advayāḥ ॥३॥
tava tye pito rasā rajāṃsyanu viṣṭhitāḥ । divi vātā iva śritāḥ ॥४॥
tava tye pito dadatastava svādiṣṭha te pito । pra svādmāno rasānāṃ tuvigrīvā iverate ॥५॥
tve pito mahānāṃ devānāṃ mano hitam । akāri cāru ketunā tavāhimavasāvadhīt ॥६॥
yadado pito ajaganvivasva parvatānām । atrā cinno madho pito'raṃ bhakṣāya gamyāḥ ॥७॥
yadapāmoṣadhīnāṃ pariṃśamāriśāmahe । vātāpe pīva idbhava ॥८॥
yatte soma gavāśiro yavāśiro bhajāmahe । vātāpe pīva idbhava ॥९॥
karambha oṣadhe bhava pīvo vṛkka udārathiḥ । vātāpe pīva idbhava ॥१०॥
taṃ tvā vayaṃ pito vacobhirgāvo na havyā suṣūdima । devebhyastvā sadhamādamasmabhyaṃ tvā sadhamādam ॥११॥
“Hymn to Food, which upholds great strength and by whose power Trita rent Vṛtra — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 188
समिद्धो अद्य राजसि देवो देवैः सहस्रजित् । दूतो हव्या कविर्वह ॥१॥
तनूनपादृतं यते मध्वा यज्ञः समज्यते । दधत्सहस्रिणीरिषः ॥२॥
आजुह्वानो न ईड्यो देवाँ आ वक्षि यज्ञियान् । अग्ने सहस्रसा असि ॥३॥
प्राचीनं बर्हिरोजसा सहस्रवीरमस्तृणन् । यत्रादित्या विराजथ ॥४॥
विराट् सम्राड्विभ्वीः प्रभ्वीर्बह्वीश्च भूयसीश्च याः । दुरो घृतान्यक्षरन् ॥५॥
सुरुक्मे हि सुपेशसाधि श्रिया विराजतः । उषासावेह सीदताम् ॥६॥
प्रथमा हि सुवाचसा होतारा दैव्या कवी । यज्ञं नो यक्षतामिमम् ॥७॥
भारतीळे सरस्वति या वः सर्वा उपब्रुवे । ता नश्चोदयत श्रिये ॥८॥
त्वष्टा रूपाणि हि प्रभुः पशून्विश्वान्समानजे । तेषां न स्फातिमा यज ॥९॥
उप त्मन्या वनस्पते पाथो देवेभ्यः सृज । अग्निर्हव्यानि सिष्वदत् ॥१०॥
पुरोगा अग्निर्देवानां गायत्रेण समज्यते । स्वाहाकृतीषु रोचते ॥११॥
samiddho adya rājasi devo devaiḥ sahasrajit । dūto havyā kavirvaha ॥१॥
tanūnapādṛtaṃ yate madhvā yajñaḥ samajyate । dadhatsahasriṇīriṣaḥ ॥२॥
ājuhvāno na īḍyo devām̐ ā vakṣi yajñiyān । agne sahasrasā asi ॥३॥
prācīnaṃ barhirojasā sahasravīramastṛṇan । yatrādityā virājatha ॥४॥
virāṭ samrāḍvibhvīḥ prabhvīrbahvīśca bhūyasīśca yāḥ । duro ghṛtānyakṣaran ॥५॥
surukme hi supeśasādhi śriyā virājataḥ । uṣāsāveha sīdatām ॥६॥
prathamā hi suvācasā hotārā daivyā kavī । yajñaṃ no yakṣatāmimam ॥७॥
bhāratīḷe sarasvati yā vaḥ sarvā upabruve । tā naścodayata śriye ॥८॥
tvaṣṭā rūpāṇi hi prabhuḥ paśūnviśvānsamānaje । teṣāṃ na sphātimā yaja ॥९॥
upa tmanyā vanaspate pātho devebhyaḥ sṛja । agnirhavyāni siṣvadat ॥१०॥
purogā agnirdevānāṃ gāyatreṇa samajyate । svāhākṛtīṣu rocate ॥११॥
“Āprī hymn: Agni, winner of thousands, kindled and shining among the gods — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 189
अग्ने नय सुपथा राये अस्मान्विश्वानि देव वयुनानि विद्वान् । युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनो भूयिष्ठां ते नमउक्तिं विधेम ॥१॥
अग्ने त्वं पारया नव्यो अस्मान्स्वस्तिभिरति दुर्गाणि विश्वा । पूश्च पृथ्वी बहुला न उर्वी भवा तोकाय तनयाय शं योः ॥२॥
अग्ने त्वमस्मद्युयोध्यमीवा अनग्नित्रा अभ्यमन्त कृष्टीः । पुनरस्मभ्यं सुविताय देव क्षां विश्वेभिरमृतेभिर्यजत्र ॥३॥
पाहि नो अग्ने पायुभिरजस्रैरुत प्रिये सदन आ शुशुक्वान् । मा ते भयं जरितारं यविष्ठ नूनं विदन्मापरं सहस्वः ॥४॥
मा नो अग्नेऽव सृजो अघायाविष्यवे रिपवे दुच्छुनायै । मा दत्वते दशते मादते नो मा रीषते सहसावन्परा दाः ॥५॥
वि घ त्वावाँ ऋतजात यंसद्गृणानो अग्ने तन्वे वरूथम् । विश्वाद्रिरिक्षोरुत वा निनित्सोरभिह्रुतामसि हि देव विष्पट् ॥६॥
त्वं ताँ अग्न उभयान्वि विद्वान्वेषि प्रपित्वे मनुषो यजत्र । अभिपित्वे मनवे शास्यो भूर्मर्मृजेन्य उशिग्भिर्नाक्रः ॥७॥
अवोचाम निवचनान्यस्मिन्मानस्य सूनुः सहसाने अग्नौ । वयं सहस्रमृषिभिः सनेम विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥८॥
agne naya supathā rāye asmānviśvāni deva vayunāni vidvān । yuyodhyasmajjuhurāṇameno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema ॥१॥
agne tvaṃ pārayā navyo asmānsvastibhirati durgāṇi viśvā । pūśca pṛthvī bahulā na urvī bhavā tokāya tanayāya śaṃ yoḥ ॥२॥
agne tvamasmadyuyodhyamīvā anagnitrā abhyamanta kṛṣṭīḥ । punarasmabhyaṃ suvitāya deva kṣāṃ viśvebhiramṛtebhiryajatra ॥३॥
pāhi no agne pāyubhirajasrairuta priye sadana ā śuśukvān । mā te bhayaṃ jaritāraṃ yaviṣṭha nūnaṃ vidanmāparaṃ sahasvaḥ ॥४॥
mā no agne'va sṛjo aghāyāviṣyave ripave ducchunāyai । mā datvate daśate mādate no mā rīṣate sahasāvanparā dāḥ ॥५॥
vi gha tvāvām̐ ṛtajāta yaṃsadgṛṇāno agne tanve varūtham । viśvādririkṣoruta vā ninitsorabhihrutāmasi hi deva viṣpaṭ ॥६॥
tvaṃ tām̐ agna ubhayānvi vidvānveṣi prapitve manuṣo yajatra । abhipitve manave śāsyo bhūrmarmṛjenya uśigbhirnākraḥ ॥७॥
avocāma nivacanānyasminmānasya sūnuḥ sahasāne agnau । vayaṃ sahasramṛṣibhiḥ sanema vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥८॥
“Hymn to Agni, asked to lead by goodly paths to riches and to remove the sin that makes us stray — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 190
अनर्वाणं वृषभं मन्द्रजिह्वं बृहस्पतिं वर्धया नव्यमर्कैः । गाथान्यः सुरुचो यस्य देवा आशृण्वन्ति नवमानस्य मर्ताः ॥१॥
तमृत्विया उप वाचः सचन्ते सर्गो न यो देवयतामसर्जि । बृहस्पतिः स ह्यञ्जो वरांसि विभ्वाभवत्समृते मातरिश्वा ॥२॥
उपस्तुतिं नमस उद्यतिं च श्लोकं यंसत्सवितेव प्र बाहू । अस्य क्रत्वाहन्यो यो अस्ति मृगो न भीमो अरक्षसस्तुविष्मान् ॥३॥
अस्य श्लोको दिवीयते पृथिव्यामत्यो न यंसद्यक्षभृद्विचेताः । मृगाणां न हेतयो यन्ति चेमा बृहस्पतेरहिमायाँ अभि द्यून् ॥४॥
ये त्वा देवोस्रिकं मन्यमानाः पापा भद्रमुपजीवन्ति पज्राः । न दूढ्ये अनु ददासि वामं बृहस्पते चयस इत्पियारुम् ॥५॥
सुप्रैतुः सूयवसो न पन्था दुर्नियन्तुः परिप्रीतो न मित्रः । अनर्वाणो अभि ये चक्षते नोऽपीवृता अपोर्णुवन्तो अस्थुः ॥६॥
सं यं स्तुभोऽवनयो न यन्ति समुद्रं न स्रवतो रोधचक्राः । स विद्वाँ उभयं चष्टे अन्तर्बृहस्पतिस्तर आपश्च गृध्रः ॥७॥
एवा महस्तुविजातस्तुविष्मान्बृहस्पतिर्वृषभो धायि देवः । स न स्तुतो वीरवद्धातु गोमद्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥८॥
anarvāṇaṃ vṛṣabhaṃ mandrajihvaṃ bṛhaspatiṃ vardhayā navyamarkaiḥ । gāthānyaḥ suruco yasya devā āśṛṇvanti navamānasya martāḥ ॥१॥
tamṛtviyā upa vācaḥ sacante sargo na yo devayatāmasarji । bṛhaspatiḥ sa hyañjo varāṃsi vibhvābhavatsamṛte mātariśvā ॥२॥
upastutiṃ namasa udyatiṃ ca ślokaṃ yaṃsatsaviteva pra bāhū । asya kratvāhanyo yo asti mṛgo na bhīmo arakṣasastuviṣmān ॥३॥
asya śloko divīyate pṛthivyāmatyo na yaṃsadyakṣabhṛdvicetāḥ । mṛgāṇāṃ na hetayo yanti cemā bṛhaspaterahimāyām̐ abhi dyūn ॥४॥
ye tvā devosrikaṃ manyamānāḥ pāpā bhadramupajīvanti pajrāḥ । na dūḍhye anu dadāsi vāmaṃ bṛhaspate cayasa itpiyārum ॥५॥
supraituḥ sūyavaso na panthā durniyantuḥ pariprīto na mitraḥ । anarvāṇo abhi ye cakṣate no'pīvṛtā aporṇuvanto asthuḥ ॥६॥
saṃ yaṃ stubho'vanayo na yanti samudraṃ na sravato rodhacakrāḥ । sa vidvām̐ ubhayaṃ caṣṭe antarbṛhaspatistara āpaśca gṛdhraḥ ॥७॥
evā mahastuvijātastuviṣmānbṛhaspatirvṛṣabho dhāyi devaḥ । sa na stuto vīravaddhātu gomadvidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥८॥
“Hymn to Bṛhaspati, the scatheless, praised with hymns as leader of the song — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 191
कङ्कतो न कङ्कतोऽथो सतीनकङ्कतः । द्वाविति प्लुषी इति न्यदृष्टा अलिप्सत ॥१॥
अदृष्टान्हन्त्यायत्यथो हन्ति परायती । अथो अवघ्नती हन्त्यथो पिनष्टि पिंषती ॥२॥
शरासः कुशरासो दर्भासः सैर्या उत । मौञ्जा अदृष्टा वैरिणाः सर्वे साकं न्यलिप्सत ॥३॥
नि गावो गोष्ठे असदन्नि मृगासो अविक्षत । नि केतवो जनानां न्यदृष्टा अलिप्सत ॥४॥
एत उ त्ये प्रत्यदृश्रन्प्रदोषं तस्करा इव । अदृष्टा विश्वदृष्टाः प्रतिबुद्धा अभूतन ॥५॥
द्यौर्वः पिता पृथिवी माता सोमो भ्रातादितिः स्वसा । अदृष्टा विश्वदृष्टास्तिष्ठतेलयता सु कम् ॥६॥
ये अंस्या ये अङ्ग्याः सूचीका ये प्रकङ्कताः । अदृष्टाः किं चनेह वः सर्वे साकं नि जस्यत ॥७॥
उत्पुरस्तात्सूर्य एति विश्वदृष्टो अदृष्टहा । अदृष्टान्सर्वाञ्जम्भयन्सर्वाश्च यातुधान्यः ॥८॥
उदपप्तदसौ सूर्यः पुरु विश्वानि जूर्वन् । आदित्यः पर्वतेभ्यो विश्वदृष्टो अदृष्टहा ॥९॥
सूर्ये विषमा सजामि दृतिं सुरावतो गृहे । सो चिन्नु न मराति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥१०॥
इयत्तिका शकुन्तिका सका जघास ते विषम् । सो चिन्नु न मराति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥११॥
त्रिः सप्त विष्पुलिङ्गका विषस्य पुष्यमक्षन् । ताश्चिन्नु न मरन्ति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥१२॥
नवानां नवतीनां विषस्य रोपुषीणाम् । सर्वासामग्रभं नामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥१३॥
त्रिः सप्त मयूर्यः सप्त स्वसारो अग्रुवः । तास्ते विषं वि जभ्रिर उदकं कुम्भिनीरिव ॥१४॥
इयत्तकः कुषुम्भकस्तकं भिनद्म्यश्मना । ततो विषं प्र वावृते पराचीरनु संवतः ॥१५॥
कुषुम्भकस्तदब्रवीद्गिरेः प्रवर्तमानकः । वृश्चिकस्यारसं विषमरसं वृश्चिक ते विषम् ॥१६॥
kaṅkato na kaṅkato'tho satīnakaṅkataḥ । dvāviti pluṣī iti nyadṛṣṭā alipsata ॥१॥
adṛṣṭānhantyāyatyatho hanti parāyatī । atho avaghnatī hantyatho pinaṣṭi piṃṣatī ॥२॥
śarāsaḥ kuśarāso darbhāsaḥ sairyā uta । mauñjā adṛṣṭā vairiṇāḥ sarve sākaṃ nyalipsata ॥३॥
ni gāvo goṣṭhe asadanni mṛgāso avikṣata । ni ketavo janānāṃ nyadṛṣṭā alipsata ॥४॥
eta u tye pratyadṛśranpradoṣaṃ taskarā iva । adṛṣṭā viśvadṛṣṭāḥ pratibuddhā abhūtana ॥५॥
dyaurvaḥ pitā pṛthivī mātā somo bhrātāditiḥ svasā । adṛṣṭā viśvadṛṣṭāstiṣṭhatelayatā su kam ॥६॥
ye aṃsyā ye aṅgyāḥ sūcīkā ye prakaṅkatāḥ । adṛṣṭāḥ kiṃ caneha vaḥ sarve sākaṃ ni jasyata ॥७॥
utpurastātsūrya eti viśvadṛṣṭo adṛṣṭahā । adṛṣṭānsarvāñjambhayansarvāśca yātudhānyaḥ ॥८॥
udapaptadasau sūryaḥ puru viśvāni jūrvan । ādityaḥ parvatebhyo viśvadṛṣṭo adṛṣṭahā ॥९॥
sūrye viṣamā sajāmi dṛtiṃ surāvato gṛhe । so cinnu na marāti no vayaṃ marāmāre asya yojanaṃ hariṣṭhā madhu tvā madhulā cakāra ॥१०॥
iyattikā śakuntikā sakā jaghāsa te viṣam । so cinnu na marāti no vayaṃ marāmāre asya yojanaṃ hariṣṭhā madhu tvā madhulā cakāra ॥११॥
triḥ sapta viṣpuliṅgakā viṣasya puṣyamakṣan । tāścinnu na maranti no vayaṃ marāmāre asya yojanaṃ hariṣṭhā madhu tvā madhulā cakāra ॥१२॥
navānāṃ navatīnāṃ viṣasya ropuṣīṇām । sarvāsāmagrabhaṃ nāmāre asya yojanaṃ hariṣṭhā madhu tvā madhulā cakāra ॥१३॥
triḥ sapta mayūryaḥ sapta svasāro agruvaḥ । tāste viṣaṃ vi jabhrira udakaṃ kumbhinīriva ॥१४॥
iyattakaḥ kuṣumbhakastakaṃ bhinadmyaśmanā । tato viṣaṃ pra vāvṛte parācīranu saṃvataḥ ॥१५॥
kuṣumbhakastadabravīdgireḥ pravartamānakaḥ । vṛścikasyārasaṃ viṣamarasaṃ vṛścika te viṣam ॥१६॥
“Hymn against venomous worms and poison, addressed to the Sun's healing powers — 16 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 1
त्वमग्ने द्युभिस्त्वमाशुशुक्षणिस्त्वमद्भ्यस्त्वमश्मनस्परि । त्वं वनेभ्यस्त्वमोषधीभ्यस्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः ॥१॥
तवाग्ने होत्रं तव पोत्रमृत्वियं तव नेष्ट्रं त्वमग्निदृतायतः । तव प्रशास्त्रं त्वमध्वरीयसि ब्रह्मा चासि गृहपतिश्च नो दमे ॥२॥
त्वमग्न इन्द्रो वृषभः सतामसि त्वं विष्णुरुरुगायो नमस्यः । त्वं ब्रह्मा रयिविद्ब्रह्मणस्पते त्वं विधर्तः सचसे पुरंध्या ॥३॥
त्वमग्ने राजा वरुणो धृतव्रतस्त्वं मित्रो भवसि दस्म ईड्यः । त्वमर्यमा सत्पतिर्यस्य सम्भुजं त्वमंशो विदथे देव भाजयुः ॥४॥
त्वमग्ने त्वष्टा विधते सुवीर्यं तव ग्नावो मित्रमहः सजात्यम् । त्वमाशुहेमा ररिषे स्वश्व्यं त्वं नरां शर्धो असि पुरूवसुः ॥५॥
त्वमग्ने रुद्रो असुरो महो दिवस्त्वं शर्धो मारुतं पृक्ष ईशिषे । त्वं वातैररुणैर्यासि शंगयस्त्वं पूषा विधतः पासि नु त्मना ॥६॥
त्वमग्ने द्रविणोदा अरंकृते त्वं देवः सविता रत्नधा असि । त्वं भगो नृपते वस्व ईशिषे त्वं पायुर्दमे यस्तेऽविधत् ॥७॥
त्वामग्ने दम आ विश्पतिं विशस्त्वां राजानं सुविदत्रमृञ्जते । त्वं विश्वानि स्वनीक पत्यसे त्वं सहस्राणि शता दश प्रति ॥८॥
त्वामग्ने पितरमिष्टिभिर्नरस्त्वां भ्रात्राय शम्या तनूरुचम् । त्वं पुत्रो भवसि यस्तेऽविधत्त्वं सखा सुशेवः पास्याधृषः ॥९॥
त्वमग्न ऋभुराके नमस्यस्त्वं वाजस्य क्षुमतो राय ईशिषे । त्वं वि भास्यनु दक्षि दावने त्वं विशिक्षुरसि यज्ञमातनिः ॥१०॥
त्वमग्ने अदितिर्देव दाशुषे त्वं होत्रा भारती वर्धसे गिरा । त्वमिळा शतहिमासि दक्षसे त्वं वृत्रहा वसुपते सरस्वती ॥११॥
त्वमग्ने सुभृत उत्तमं वयस्तव स्पार्हे वर्ण आ संदृशि श्रियः । त्वं वाजः प्रतरणो बृहन्नसि त्वं रयिर्बहुलो विश्वतस्पृथुः ॥१२॥
त्वामग्न आदित्यास आस्यं त्वां जिह्वां शुचयश्चक्रिरे कवे । त्वां रातिषाचो अध्वरेषु सश्चिरे त्वे देवा हविरदन्त्याहुतम् ॥१३॥
त्वे अग्ने विश्वे अमृतासो अद्रुह आसा देवा हविरदन्त्याहुतम् । त्वया मर्तासः स्वदन्त आसुतिं त्वं गर्भो वीरुधां जज्ञिषे शुचिः ॥१४॥
त्वं तान्सं च प्रति चासि मज्मनाग्ने सुजात प्र च देव रिच्यसे । पृक्षो यदत्र महिना वि ते भुवदनु द्यावापृथिवी रोदसी उभे ॥१५॥
ये स्तोतृभ्यो गोअग्रामश्वपेशसमग्ने रातिमुपसृजन्ति सूरयः । अस्माञ्च ताँश्च प्र हि नेषि वस्य आ बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१६॥
tvamagne dyubhistvamāśuśukṣaṇistvamadbhyastvamaśmanaspari । tvaṃ vanebhyastvamoṣadhībhyastvaṃ nṛṇāṃ nṛpate jāyase śuciḥ ॥१॥
tavāgne hotraṃ tava potramṛtviyaṃ tava neṣṭraṃ tvamagnidṛtāyataḥ । tava praśāstraṃ tvamadhvarīyasi brahmā cāsi gṛhapatiśca no dame ॥२॥
tvamagna indro vṛṣabhaḥ satāmasi tvaṃ viṣṇururugāyo namasyaḥ । tvaṃ brahmā rayividbrahmaṇaspate tvaṃ vidhartaḥ sacase puraṃdhyā ॥३॥
tvamagne rājā varuṇo dhṛtavratastvaṃ mitro bhavasi dasma īḍyaḥ । tvamaryamā satpatiryasya sambhujaṃ tvamaṃśo vidathe deva bhājayuḥ ॥४॥
tvamagne tvaṣṭā vidhate suvīryaṃ tava gnāvo mitramahaḥ sajātyam । tvamāśuhemā rariṣe svaśvyaṃ tvaṃ narāṃ śardho asi purūvasuḥ ॥५॥
tvamagne rudro asuro maho divastvaṃ śardho mārutaṃ pṛkṣa īśiṣe । tvaṃ vātairaruṇairyāsi śaṃgayastvaṃ pūṣā vidhataḥ pāsi nu tmanā ॥६॥
tvamagne draviṇodā araṃkṛte tvaṃ devaḥ savitā ratnadhā asi । tvaṃ bhago nṛpate vasva īśiṣe tvaṃ pāyurdame yaste'vidhat ॥७॥
tvāmagne dama ā viśpatiṃ viśastvāṃ rājānaṃ suvidatramṛñjate । tvaṃ viśvāni svanīka patyase tvaṃ sahasrāṇi śatā daśa prati ॥८॥
tvāmagne pitaramiṣṭibhirnarastvāṃ bhrātrāya śamyā tanūrucam । tvaṃ putro bhavasi yaste'vidhattvaṃ sakhā suśevaḥ pāsyādhṛṣaḥ ॥९॥
tvamagna ṛbhurāke namasyastvaṃ vājasya kṣumato rāya īśiṣe । tvaṃ vi bhāsyanu dakṣi dāvane tvaṃ viśikṣurasi yajñamātaniḥ ॥१०॥
tvamagne aditirdeva dāśuṣe tvaṃ hotrā bhāratī vardhase girā । tvamiḷā śatahimāsi dakṣase tvaṃ vṛtrahā vasupate sarasvatī ॥११॥
tvamagne subhṛta uttamaṃ vayastava spārhe varṇa ā saṃdṛśi śriyaḥ । tvaṃ vājaḥ prataraṇo bṛhannasi tvaṃ rayirbahulo viśvataspṛthuḥ ॥१२॥
tvāmagna ādityāsa āsyaṃ tvāṃ jihvāṃ śucayaścakrire kave । tvāṃ rātiṣāco adhvareṣu saścire tve devā haviradantyāhutam ॥१३॥
tve agne viśve amṛtāso adruha āsā devā haviradantyāhutam । tvayā martāsaḥ svadanta āsutiṃ tvaṃ garbho vīrudhāṃ jajñiṣe śuciḥ ॥१४॥
tvaṃ tānsaṃ ca prati cāsi majmanāgne sujāta pra ca deva ricyase । pṛkṣo yadatra mahinā vi te bhuvadanu dyāvāpṛthivī rodasī ubhe ॥१५॥
ye stotṛbhyo goagrāmaśvapeśasamagne rātimupasṛjanti sūrayaḥ । asmāñca tām̐śca pra hi neṣi vasya ā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१६॥
“Hymn to Agni, brought to life from the waters, the stone and the forest trees — 16 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 2
यज्ञेन वर्धत जातवेदसमग्निं यजध्वं हविषा तना गिरा । समिधानं सुप्रयसं स्वर्णरं द्युक्षं होतारं वृजनेषु धूर्षदम् ॥१॥
अभि त्वा नक्तीरुषसो ववाशिरेऽग्ने वत्सं न स्वसरेषु धेनवः । दिव इवेदरतिर्मानुषा युगा क्षपो भासि पुरुवार संयतः ॥२॥
तं देवा बुध्ने रजसः सुदंससं दिवस्पृथिव्योररतिं न्येरिरे । रथमिव वेद्यं शुक्रशोचिषमग्निं मित्रं न क्षितिषु प्रशंस्यम् ॥३॥
तमुक्षमाणं रजसि स्व आ दमे चन्द्रमिव सुरुचं ह्वार आ दधुः । पृश्न्याः पतरं चितयन्तमक्षभिः पाथो न पायुं जनसी उभे अनु ॥४॥
स होता विश्वं परि भूत्वध्वरं तमु हव्यैर्मनुष ऋञ्जते गिरा । हिरिशिप्रो वृधसानासु जर्भुरद्द्यौर्न स्तृभिश्चितयद्रोदसी अनु ॥५॥
स नो रेवत्समिधानः स्वस्तये संददस्वान्रयिमस्मासु दीदिहि । आ नः कृणुष्व सुविताय रोदसी अग्ने हव्या मनुषो देव वीतये ॥६॥
दा नो अग्ने बृहतो दाः सहस्रिणो दुरो न वाजं श्रुत्या अपा वृधि । प्राची द्यावापृथिवी ब्रह्मणा कृधि स्वर्ण शुक्रमुषसो वि दिद्युतः ॥७॥
स इधान उषसो राम्या अनु स्वर्ण दीदेदरुषेण भानुना । होत्राभिरग्निर्मनुषः स्वध्वरो राजा विशामतिथिश्चारुरायवे ॥८॥
एवा नो अग्ने अमृतेषु पूर्व्य धीष्पीपाय बृहद्दिवेषु मानुषा । दुहाना धेनुर्वृजनेषु कारवे त्मना शतिनं पुरुरूपमिषणि ॥९॥
वयमग्ने अर्वता वा सुवीर्यं ब्रह्मणा वा चितयेमा जनाँ अति । अस्माकं द्युम्नमधि पञ्च कृष्टिषूच्चा स्वर्ण शुशुचीत दुष्टरम् ॥१०॥
स नो बोधि सहस्य प्रशंस्यो यस्मिन्सुजाता इषयन्त सूरयः । यमग्ने यज्ञमुपयन्ति वाजिनो नित्ये तोके दीदिवांसं स्वे दमे ॥११॥
उभयासो जातवेदः स्याम ते स्तोतारो अग्ने सूरयश्च शर्मणि । वस्वो रायः पुरुश्चन्द्रस्य भूयसः प्रजावतः स्वपत्यस्य शग्धि नः ॥१२॥
ये स्तोतृभ्यो गोअग्रामश्वपेशसमग्ने रातिमुपसृजन्ति सूरयः । अस्माञ्च ताँश्च प्र हि नेषि वस्य आ बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१३॥
yajñena vardhata jātavedasamagniṃ yajadhvaṃ haviṣā tanā girā । samidhānaṃ suprayasaṃ svarṇaraṃ dyukṣaṃ hotāraṃ vṛjaneṣu dhūrṣadam ॥१॥
abhi tvā naktīruṣaso vavāśire'gne vatsaṃ na svasareṣu dhenavaḥ । diva ivedaratirmānuṣā yugā kṣapo bhāsi puruvāra saṃyataḥ ॥२॥
taṃ devā budhne rajasaḥ sudaṃsasaṃ divaspṛthivyoraratiṃ nyerire । rathamiva vedyaṃ śukraśociṣamagniṃ mitraṃ na kṣitiṣu praśaṃsyam ॥३॥
tamukṣamāṇaṃ rajasi sva ā dame candramiva surucaṃ hvāra ā dadhuḥ । pṛśnyāḥ pataraṃ citayantamakṣabhiḥ pātho na pāyuṃ janasī ubhe anu ॥४॥
sa hotā viśvaṃ pari bhūtvadhvaraṃ tamu havyairmanuṣa ṛñjate girā । hiriśipro vṛdhasānāsu jarbhuraddyaurna stṛbhiścitayadrodasī anu ॥५॥
sa no revatsamidhānaḥ svastaye saṃdadasvānrayimasmāsu dīdihi । ā naḥ kṛṇuṣva suvitāya rodasī agne havyā manuṣo deva vītaye ॥६॥
dā no agne bṛhato dāḥ sahasriṇo duro na vājaṃ śrutyā apā vṛdhi । prācī dyāvāpṛthivī brahmaṇā kṛdhi svarṇa śukramuṣaso vi didyutaḥ ॥७॥
sa idhāna uṣaso rāmyā anu svarṇa dīdedaruṣeṇa bhānunā । hotrābhiragnirmanuṣaḥ svadhvaro rājā viśāmatithiścārurāyave ॥८॥
evā no agne amṛteṣu pūrvya dhīṣpīpāya bṛhaddiveṣu mānuṣā । duhānā dhenurvṛjaneṣu kārave tmanā śatinaṃ pururūpamiṣaṇi ॥९॥
vayamagne arvatā vā suvīryaṃ brahmaṇā vā citayemā janām̐ ati । asmākaṃ dyumnamadhi pañca kṛṣṭiṣūccā svarṇa śuśucīta duṣṭaram ॥१०॥
sa no bodhi sahasya praśaṃsyo yasminsujātā iṣayanta sūrayaḥ । yamagne yajñamupayanti vājino nitye toke dīdivāṃsaṃ sve dame ॥११॥
ubhayāso jātavedaḥ syāma te stotāro agne sūrayaśca śarmaṇi । vasvo rāyaḥ puruścandrasya bhūyasaḥ prajāvataḥ svapatyasya śagdhi naḥ ॥१२॥
ye stotṛbhyo goagrāmaśvapeśasamagne rātimupasṛjanti sūrayaḥ । asmāñca tām̐śca pra hi neṣi vasya ā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१३॥
“Hymn to Agni, who knows all life, exalted with oblation and song — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 3
समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥१॥
नराशंसः प्रति धामान्यञ्जन्तिस्रो दिवः प्रति मह्ना स्वर्चिः । घृतप्रुषा मनसा हव्यमुन्दन्मूर्धन्यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥२॥
ईळितो अग्ने मनसा नो अर्हन्देवान्यक्षि मानुषात्पूर्वो अद्य । स आ वह मरुतां शर्धो अच्युतमिन्द्रं नरो बर्हिषदं यजध्वम् ॥३॥
देव बर्हिर्वर्धमानं सुवीरं स्तीर्णं राये सुभरं वेद्यस्याम् । घृतेनाक्तं वसवः सीदतेदं विश्वे देवा आदित्या यज्ञियासः ॥४॥
वि श्रयन्तामुर्विया हूयमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा नमोभिः । व्यचस्वतीर्वि प्रथन्तामजुर्या वर्णं पुनाना यशसं सुवीरम् ॥५॥
साध्वपांसि सनता न उक्षिते उषासानक्ता वय्येव रण्विते । तन्तुं ततं संवयन्ती समीची यज्ञस्य पेशः सुदुघे पयस्वती ॥६॥
दैव्या होतारा प्रथमा विदुष्टर ऋजु यक्षतः समृचा वपुष्टरा । देवान्यजन्तावृतुथा समञ्जतो नाभा पृथिव्या अधि सानुषु त्रिषु ॥७॥
सरस्वती साधयन्ती धियं न इळा देवी भारती विश्वतूर्तिः । तिस्रो देवीः स्वधया बर्हिरेदमच्छिद्रं पान्तु शरणं निषद्य ॥८॥
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥९॥
वनस्पतिरवसृजन्नुप स्थादग्निर्हविः सूदयाति प्र धीभिः । त्रिधा समक्तं नयतु प्रजानन्देवेभ्यो दैव्यः शमितोप हव्यम् ॥१०॥
घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥११॥
samiddho agnirnihitaḥ pṛthivyāṃ pratyaṅviśvāni bhuvanānyasthāt । hotā pāvakaḥ pradivaḥ sumedhā devo devānyajatvagnirarhan ॥१॥
narāśaṃsaḥ prati dhāmānyañjantisro divaḥ prati mahnā svarciḥ । ghṛtapruṣā manasā havyamundanmūrdhanyajñasya samanaktu devān ॥२॥
īḷito agne manasā no arhandevānyakṣi mānuṣātpūrvo adya । sa ā vaha marutāṃ śardho acyutamindraṃ naro barhiṣadaṃ yajadhvam ॥३॥
deva barhirvardhamānaṃ suvīraṃ stīrṇaṃ rāye subharaṃ vedyasyām । ghṛtenāktaṃ vasavaḥ sīdatedaṃ viśve devā ādityā yajñiyāsaḥ ॥४॥
vi śrayantāmurviyā hūyamānā dvāro devīḥ suprāyaṇā namobhiḥ । vyacasvatīrvi prathantāmajuryā varṇaṃ punānā yaśasaṃ suvīram ॥५॥
sādhvapāṃsi sanatā na ukṣite uṣāsānaktā vayyeva raṇvite । tantuṃ tataṃ saṃvayantī samīcī yajñasya peśaḥ sudughe payasvatī ॥६॥
daivyā hotārā prathamā viduṣṭara ṛju yakṣataḥ samṛcā vapuṣṭarā । devānyajantāvṛtuthā samañjato nābhā pṛthivyā adhi sānuṣu triṣu ॥७॥
sarasvatī sādhayantī dhiyaṃ na iḷā devī bhāratī viśvatūrtiḥ । tisro devīḥ svadhayā barhiredamacchidraṃ pāntu śaraṇaṃ niṣadya ॥८॥
piśaṅgarūpaḥ subharo vayodhāḥ śruṣṭī vīro jāyate devakāmaḥ । prajāṃ tvaṣṭā vi ṣyatu nābhimasme athā devānāmapyetu pāthaḥ ॥९॥
vanaspatiravasṛjannupa sthādagnirhaviḥ sūdayāti pra dhībhiḥ । tridhā samaktaṃ nayatu prajānandevebhyo daivyaḥ śamitopa havyam ॥१०॥
ghṛtaṃ mimikṣe ghṛtamasya yonirghṛte śrito ghṛtamvasya dhāma । anuṣvadhamā vaha mādayasva svāhākṛtaṃ vṛṣabha vakṣi havyam ॥११॥
“Āprī hymn: Agni set upon the earth, well kindled as priest and purifier — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 4
हुवे वः सुद्योत्मानं सुवृक्तिं विशामग्निमतिथिं सुप्रयसम् । मित्र इव यो दिधिषाय्यो भूद्देव आदेवे जने जातवेदाः ॥१॥
इमं विधन्तो अपां सधस्थे द्वितादधुर्भृगवो विक्ष्वायोः । एष विश्वान्यभ्यस्तु भूमा देवानामग्निररतिर्जीराश्वः ॥२॥
अग्निं देवासो मानुषीषु विक्षु प्रियं धुः क्षेष्यन्तो न मित्रम् । स दीदयदुशतीरूर्म्या आ दक्षाय्यो यो दास्वते दम आ ॥३॥
अस्य रण्वा स्वस्येव पुष्टिः संदृष्टिरस्य हियानस्य दक्षोः । वि यो भरिभ्रदोषधीषु जिह्वामत्यो न रथ्यो दोधवीति वारान् ॥४॥
आ यन्मे अभ्वं वनदः पनन्तोशिग्भ्यो नामिमीत वर्णम् । स चित्रेण चिकिते रंसु भासा जुजुर्वाँ यो मुहुरा युवा भूत् ॥५॥
आ यो वना तातृषाणो न भाति वार्ण पथा रथ्येव स्वानीत् । कृष्णाध्वा तपू रण्वश्चिकेत द्यौरिव स्मयमानो नभोभिः ॥६॥
स यो व्यस्थादभि दक्षदुर्वीं पशुर्नैति स्वयुरगोपाः । अग्निः शोचिष्माँ अतसान्युष्णन्कृष्णव्यथिरस्वदयन्न भूम ॥७॥
नू ते पूर्वस्यावसो अधीतौ तृतीये विदथे मन्म शंसि । अस्मे अग्ने संयद्वीरं बृहन्तं क्षुमन्तं वाजं स्वपत्यं रयिं दाः ॥८॥
त्वया यथा गृत्समदासो अग्ने गुहा वन्वन्त उपराँ अभि ष्युः । सुवीरासो अभिमातिषाहः स्मत्सूरिभ्यो गृणते तद्वयो धाः ॥९॥
huve vaḥ sudyotmānaṃ suvṛktiṃ viśāmagnimatithiṃ suprayasam । mitra iva yo didhiṣāyyo bhūddeva ādeve jane jātavedāḥ ॥१॥
imaṃ vidhanto apāṃ sadhasthe dvitādadhurbhṛgavo vikṣvāyoḥ । eṣa viśvānyabhyastu bhūmā devānāmagniraratirjīrāśvaḥ ॥२॥
agniṃ devāso mānuṣīṣu vikṣu priyaṃ dhuḥ kṣeṣyanto na mitram । sa dīdayaduśatīrūrmyā ā dakṣāyyo yo dāsvate dama ā ॥३॥
asya raṇvā svasyeva puṣṭiḥ saṃdṛṣṭirasya hiyānasya dakṣoḥ । vi yo bharibhradoṣadhīṣu jihvāmatyo na rathyo dodhavīti vārān ॥४॥
ā yanme abhvaṃ vanadaḥ panantośigbhyo nāmimīta varṇam । sa citreṇa cikite raṃsu bhāsā jujurvām̐ yo muhurā yuvā bhūt ॥५॥
ā yo vanā tātṛṣāṇo na bhāti vārṇa pathā rathyeva svānīt । kṛṣṇādhvā tapū raṇvaściketa dyauriva smayamāno nabhobhiḥ ॥६॥
sa yo vyasthādabhi dakṣadurvīṃ paśurnaiti svayuragopāḥ । agniḥ śociṣmām̐ atasānyuṣṇankṛṣṇavyathirasvadayanna bhūma ॥७॥
nū te pūrvasyāvaso adhītau tṛtīye vidathe manma śaṃsi । asme agne saṃyadvīraṃ bṛhantaṃ kṣumantaṃ vājaṃ svapatyaṃ rayiṃ dāḥ ॥८॥
tvayā yathā gṛtsamadāso agne guhā vanvanta uparām̐ abhi ṣyuḥ । suvīrāso abhimātiṣāhaḥ smatsūribhyo gṛṇate tadvayo dhāḥ ॥९॥
“Hymn to Agni, the guest of men, rich in oblations, whom all must strive to win — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 5
होताजनिष्ट चेतनः पिता पितृभ्य ऊतये । प्रयक्षञ्जेन्यं वसु शकेम वाजिनो यमम् ॥१॥
आ यस्मिन्सप्त रश्मयस्तता यज्ञस्य नेतरि । मनुष्वद्दैव्यमष्टमं पोता विश्वं तदिन्वति ॥२॥
दधन्वे वा यदीमनु वोचद्ब्रह्माणि वेरु तत् । परि विश्वानि काव्या नेमिश्चक्रमिवाभवत् ॥३॥
साकं हि शुचिना शुचिः प्रशास्ता क्रतुनाजनि । विद्वाँ अस्य व्रता ध्रुवा वया इवानु रोहते ॥४॥
ता अस्य वर्णमायुवो नेष्टुः सचन्त धेनवः । कुवित्तिसृभ्य आ वरं स्वसारो या इदं ययुः ॥५॥
यदी मातुरुप स्वसा घृतं भरन्त्यस्थित । तासामध्वर्युरागतौ यवो वृष्टीव मोदते ॥६॥
स्वः स्वाय धायसे कृणुतामृत्विगृत्विजम् । स्तोमं यज्ञं चादरं वनेमा ररिमा वयम् ॥७॥
यथा विद्वाँ अरं करद्विश्वेभ्यो यजतेभ्यः । अयमग्ने त्वे अपि यं यज्ञं चकृमा वयम् ॥८॥
hotājaniṣṭa cetanaḥ pitā pitṛbhya ūtaye । prayakṣañjenyaṃ vasu śakema vājino yamam ॥१॥
ā yasminsapta raśmayastatā yajñasya netari । manuṣvaddaivyamaṣṭamaṃ potā viśvaṃ tadinvati ॥२॥
dadhanve vā yadīmanu vocadbrahmāṇi veru tat । pari viśvāni kāvyā nemiścakramivābhavat ॥३॥
sākaṃ hi śucinā śuciḥ praśāstā kratunājani । vidvām̐ asya vratā dhruvā vayā ivānu rohate ॥४॥
tā asya varṇamāyuvo neṣṭuḥ sacanta dhenavaḥ । kuvittisṛbhya ā varaṃ svasāro yā idaṃ yayuḥ ॥५॥
yadī māturupa svasā ghṛtaṃ bharantyasthita । tāsāmadhvaryurāgatau yavo vṛṣṭīva modate ॥६॥
svaḥ svāya dhāyase kṛṇutāmṛtvigṛtvijam । stomaṃ yajñaṃ cādaraṃ vanemā rarimā vayam ॥७॥
yathā vidvām̐ araṃ karadviśvebhyo yajatebhyaḥ । ayamagne tve api yaṃ yajñaṃ cakṛmā vayam ॥८॥
“Hymn to Agni, born herald and teacher, guardian of the patrons — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 6
इमां मे अग्ने समिधमिमामुपसदं वनेः । इमा उ षु श्रुधी गिरः ॥१॥
अया ते अग्ने विधेमोर्जो नपादश्वमिष्टे । एना सूक्तेन सुजात ॥२॥
तं त्वा गीर्भिर्गिर्वणसं द्रविणस्युं द्रविणोदः । सपर्येम सपर्यवः ॥३॥
स बोधि सूरिर्मघवा वसुपते वसुदावन् । युयोध्यस्मद्द्वेषांसि ॥४॥
स नो वृष्टिं दिवस्परि स नो वाजमनर्वाणम् । स नः सहस्रिणीरिषः ॥५॥
ईळानायावस्यवे यविष्ठ दूत नो गिरा । यजिष्ठ होतरा गहि ॥६॥
अन्तर्ह्यग्न ईयसे विद्वाञ्जन्मोभया कवे । दूतो जन्येव मित्र्यः ॥७॥
स विद्वाँ आ च पिप्रयो यक्षि चिकित्व आनुषक् । आ चास्मिन्सत्सि बर्हिषि ॥८॥
imāṃ me agne samidhamimāmupasadaṃ vaneḥ । imā u ṣu śrudhī giraḥ ॥१॥
ayā te agne vidhemorjo napādaśvamiṣṭe । enā sūktena sujāta ॥२॥
taṃ tvā gīrbhirgirvaṇasaṃ draviṇasyuṃ draviṇodaḥ । saparyema saparyavaḥ ॥३॥
sa bodhi sūrirmaghavā vasupate vasudāvan । yuyodhyasmaddveṣāṃsi ॥४॥
sa no vṛṣṭiṃ divaspari sa no vājamanarvāṇam । sa naḥ sahasriṇīriṣaḥ ॥५॥
īḷānāyāvasyave yaviṣṭha dūta no girā । yajiṣṭha hotarā gahi ॥६॥
antarhyagna īyase vidvāñjanmobhayā kave । dūto janyeva mitryaḥ ॥७॥
sa vidvām̐ ā ca piprayo yakṣi cikitva ānuṣak । ā cāsminsatsi barhiṣi ॥८॥
“Hymn to Agni, asked to accept the flaming brand and the prayer — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 7
श्रेष्ठं यविष्ठ भारताग्ने द्युमन्तमा भर । वसो पुरुस्पृहं रयिम् ॥१॥
मा नो अरातिरीशत देवस्य मर्त्यस्य च । पर्षि तस्या उत द्विषः ॥२॥
विश्वा उत त्वया वयं धारा उदन्या इव । अति गाहेमहि द्विषः ॥३॥
शुचिः पावक वन्द्योऽग्ने बृहद्वि रोचसे । त्वं घृतेभिराहुतः ॥४॥
त्वं नो असि भारताग्ने वशाभिरुक्षभिः । अष्टापदीभिराहुतः ॥५॥
द्र्वन्नः सर्पिरासुतिः प्रत्नो होता वरेण्यः । सहसस्पुत्रो अद्भुतः ॥६॥
śreṣṭhaṃ yaviṣṭha bhāratāgne dyumantamā bhara । vaso puruspṛhaṃ rayim ॥१॥
mā no arātirīśata devasya martyasya ca । parṣi tasyā uta dviṣaḥ ॥२॥
viśvā uta tvayā vayaṃ dhārā udanyā iva । ati gāhemahi dviṣaḥ ॥३॥
śuciḥ pāvaka vandyo'gne bṛhadvi rocase । tvaṃ ghṛtebhirāhutaḥ ॥४॥
tvaṃ no asi bhāratāgne vaśābhirukṣabhiḥ । aṣṭāpadībhirāhutaḥ ॥५॥
drvannaḥ sarpirāsutiḥ pratno hotā vareṇyaḥ । sahasasputro adbhutaḥ ॥६॥
“Hymn to Agni, the most youthful Vasu and Bhārata, asked to bring splendid wealth — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 8
वाजयन्निव नू रथान्योगाँ अग्नेरुप स्तुहि । यशस्तमस्य मीळ्हुषः ॥१॥
यः सुनीथो ददाशुषेऽजुर्यो जरयन्नरिम् । चारुप्रतीक आहुतः ॥२॥
य उ श्रिया दमेष्वा दोषोषसि प्रशस्यते । यस्य व्रतं न मीयते ॥३॥
आ यः स्वर्ण भानुना चित्रो विभात्यर्चिषा । अञ्जानो अजरैरभि ॥४॥
अत्रिमनु स्वराज्यमग्निमुक्थानि वावृधुः । विश्वा अधि श्रियो दधे ॥५॥
अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य देवानामूतिभिर्वयम् । अरिष्यन्तः सचेमह्यभि ष्याम पृतन्यतः ॥६॥
vājayanniva nū rathānyogām̐ agnerupa stuhi । yaśastamasya mīḷhuṣaḥ ॥१॥
yaḥ sunītho dadāśuṣe'juryo jarayannarim । cārupratīka āhutaḥ ॥२॥
ya u śriyā dameṣvā doṣoṣasi praśasyate । yasya vrataṃ na mīyate ॥३॥
ā yaḥ svarṇa bhānunā citro vibhātyarciṣā । añjāno ajarairabhi ॥४॥
atrimanu svarājyamagnimukthāni vāvṛdhuḥ । viśvā adhi śriyo dadhe ॥५॥
agnerindrasya somasya devānāmūtibhirvayam । ariṣyantaḥ sacemahyabhi ṣyāma pṛtanyataḥ ॥६॥
“Hymn to Agni, the liberal and most splendid, whose car is harnessed — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 9
नि होता होतृषदने विदानस्त्वेषो दीदिवाँ असदत्सुदक्षः । अदब्धव्रतप्रमतिर्वसिष्ठः सहस्रम्भरः शुचिजिह्वो अग्निः ॥१॥
त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पास्त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता । अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुच्छन्दीद्यद्बोधि गोपाः ॥२॥
विधेम ते परमे जन्मन्नग्ने विधेम स्तोमैरवरे सधस्थे । यस्माद्योनेरुदारिथा यजे तं प्र त्वे हवींषि जुहुरे समिद्धे ॥३॥
अग्ने यजस्व हविषा यजीयाञ्छ्रुष्टी देष्णमभि गृणीहि राधः । त्वं ह्यसि रयिपती रयीणां त्वं शुक्रस्य वचसो मनोता ॥४॥
उभयं ते न क्षीयते वसव्यं दिवेदिवे जायमानस्य दस्म । कृधि क्षुमन्तं जरितारमग्ने कृधि पतिं स्वपत्यस्य रायः ॥५॥
सैनानीकेन सुविदत्रो अस्मे यष्टा देवाँ आयजिष्ठः स्वस्ति । अदब्धो गोपा उत नः परस्पा अग्ने द्युमदुत रेवद्दिदीहि ॥६॥
ni hotā hotṛṣadane vidānastveṣo dīdivām̐ asadatsudakṣaḥ । adabdhavratapramatirvasiṣṭhaḥ sahasrambharaḥ śucijihvo agniḥ ॥१॥
tvaṃ dūtastvamu naḥ paraspāstvaṃ vasya ā vṛṣabha praṇetā । agne tokasya nastane tanūnāmaprayucchandīdyadbodhi gopāḥ ॥२॥
vidhema te parame janmannagne vidhema stomairavare sadhasthe । yasmādyonerudārithā yaje taṃ pra tve havīṃṣi juhure samiddhe ॥३॥
agne yajasva haviṣā yajīyāñchruṣṭī deṣṇamabhi gṛṇīhi rādhaḥ । tvaṃ hyasi rayipatī rayīṇāṃ tvaṃ śukrasya vacaso manotā ॥४॥
ubhayaṃ te na kṣīyate vasavyaṃ divedive jāyamānasya dasma । kṛdhi kṣumantaṃ jaritāramagne kṛdhi patiṃ svapatyasya rāyaḥ ॥५॥
sainānīkena suvidatro asme yaṣṭā devām̐ āyajiṣṭhaḥ svasti । adabdho gopā uta naḥ paraspā agne dyumaduta revaddidīhi ॥६॥
“Hymn to Agni, seated in the herald's place, whose foresight keeps the Law — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 10
जोहूत्रो अग्निः प्रथमः पितेवेळस्पदे मनुषा यत्समिद्धः । श्रियं वसानो अमृतो विचेता मर्मृजेन्यः श्रवस्यः स वाजी ॥१॥
श्रूया अग्निश्चित्रभानुर्हवं मे विश्वाभिर्गीर्भिरमृतो विचेताः । श्यावा रथं वहतो रोहिता वोतारुषाह चक्रे विभृत्रः ॥२॥
उत्तानायामजनयन्सुषूतं भुवदग्निः पुरुपेशासु गर्भः । शिरिणायां चिदक्तुना महोभिरपरीवृतो वसति प्रचेताः ॥३॥
जिघर्म्यग्निं हविषा घृतेन प्रतिक्षियन्तं भुवनानि विश्वा । पृथुं तिरश्चा वयसा बृहन्तं व्यचिष्ठमन्नै रभसं दृशानम् ॥४॥
आ विश्वतः प्रत्यञ्चं जिघर्म्यरक्षसा मनसा तज्जुषेत । मर्यश्री स्पृहयद्वर्णो अग्निर्नाभिमृशे तन्वा जर्भुराणः ॥५॥
ज्ञेया भागं सहसानो वरेण त्वादूतासो मनुवद्वदेम । अनूनमग्निं जुह्वा वचस्या मधुपृचं धनसा जोहवीमि ॥६॥
johūtro agniḥ prathamaḥ piteveḷaspade manuṣā yatsamiddhaḥ । śriyaṃ vasāno amṛto vicetā marmṛjenyaḥ śravasyaḥ sa vājī ॥१॥
śrūyā agniścitrabhānurhavaṃ me viśvābhirgīrbhiramṛto vicetāḥ । śyāvā rathaṃ vahato rohitā votāruṣāha cakre vibhṛtraḥ ॥२॥
uttānāyāmajanayansuṣūtaṃ bhuvadagniḥ purupeśāsu garbhaḥ । śiriṇāyāṃ cidaktunā mahobhiraparīvṛto vasati pracetāḥ ॥३॥
jigharmyagniṃ haviṣā ghṛtena pratikṣiyantaṃ bhuvanāni viśvā । pṛthuṃ tiraścā vayasā bṛhantaṃ vyaciṣṭhamannai rabhasaṃ dṛśānam ॥४॥
ā viśvataḥ pratyañcaṃ jigharmyarakṣasā manasā tajjuṣeta । maryaśrī spṛhayadvarṇo agnirnābhimṛśe tanvā jarbhurāṇaḥ ॥५॥
jñeyā bhāgaṃ sahasāno vareṇa tvādūtāso manuvadvadema । anūnamagniṃ juhvā vacasyā madhupṛcaṃ dhanasā johavīmi ॥६॥
“Hymn to Agni, loudly calling like a father, kindled on the seat of worship — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 11
श्रुधी हवमिन्द्र मा रिषण्यः स्याम ते दावने वसूनाम् । इमा हि त्वामूर्जो वर्धयन्ति वसूयवः सिन्धवो न क्षरन्तः ॥१॥
सृजो महीरिन्द्र या अपिन्वः परिष्ठिता अहिना शूर पूर्वीः । अमर्त्यं चिद्दासं मन्यमानमवाभिनदुक्थैर्वावृधानः ॥२॥
उक्थेष्विन्नु शूर येषु चाकन्स्तोमेष्विन्द्र रुद्रियेषु च । तुभ्येदेता यासु मन्दसानः प्र वायवे सिस्रते न शुभ्राः ॥३॥
शुभ्रं नु ते शुष्मं वर्धयन्तः शुभ्रं वज्रं बाह्वोर्दधानाः । शुभ्रस्त्वमिन्द्र वावृधानो अस्मे दासीर्विशः सूर्येण सह्याः ॥४॥
गुहा हितं गुह्यं गूळ्हमप्स्वपीवृतं मायिनं क्षियन्तम् । उतो अपो द्यां तस्तभ्वांसमहन्नहिं शूर वीर्येण ॥५॥
स्तवा नु त इन्द्र पूर्व्या महान्युत स्तवाम नूतना कृतानि । स्तवा वज्रं बाह्वोरुशन्तं स्तवा हरी सूर्यस्य केतू ॥६॥
हरी नु त इन्द्र वाजयन्ता घृतश्चुतं स्वारमस्वार्ष्टाम् । वि समना भूमिरप्रथिष्टारंस्त पर्वतश्चित्सरिष्यन् ॥७॥
नि पर्वतः साद्यप्रयुच्छन्सं मातृभिर्वावशानो अक्रान् । दूरे पारे वाणीं वर्धयन्त इन्द्रेषितां धमनिं पप्रथन्नि ॥८॥
इन्द्रो महां सिन्धुमाशयानं मायाविनं वृत्रमस्फुरन्निः । अरेजेतां रोदसी भियाने कनिक्रदतो वृष्णो अस्य वज्रात् ॥९॥
अरोरवीद्वृष्णो अस्य वज्रोऽमानुषं यन्मानुषो निजूर्वात् । नि मायिनो दानवस्य माया अपादयत्पपिवान्सुतस्य ॥१०॥
पिबापिबेदिन्द्र शूर सोमं मन्दन्तु त्वा मन्दिनः सुतासः । पृणन्तस्ते कुक्षी वर्धयन्त्वित्था सुतः पौर इन्द्रमाव ॥११॥
त्वे इन्द्राप्यभूम विप्रा धियं वनेम ऋतया सपन्तः । अवस्यवो धीमहि प्रशस्तिं सद्यस्ते रायो दावने स्याम ॥१२॥
स्याम ते त इन्द्र ये त ऊती अवस्यव ऊर्जं वर्धयन्तः । शुष्मिन्तमं यं चाकनाम देवास्मे रयिं रासि वीरवन्तम् ॥१३॥
रासि क्षयं रासि मित्रमस्मे रासि शर्ध इन्द्र मारुतं नः । सजोषसो ये च मन्दसानाः प्र वायवः पान्त्यग्रणीतिम् ॥१४॥
व्यन्त्विन्नु येषु मन्दसानस्तृपत्सोमं पाहि द्रह्यदिन्द्र । अस्मान्सु पृत्स्वा तरुत्रावर्धयो द्यां बृहद्भिरर्कैः ॥१५॥
बृहन्त इन्नु ये ते तरुत्रोक्थेभिर्वा सुम्नमाविवासान् । स्तृणानासो बर्हिः पस्त्यावत्त्वोता इदिन्द्र वाजमग्मन् ॥१६॥
उग्रेष्विन्नु शूर मन्दसानस्त्रिकद्रुकेषु पाहि सोममिन्द्र । प्रदोधुवच्छ्मश्रुषु प्रीणानो याहि हरिभ्यां सुतस्य पीतिम् ॥१७॥
धिष्वा शवः शूर येन वृत्रमवाभिनद्दानुमौर्णवाभम् । अपावृणोर्ज्योतिरार्याय नि सव्यतः सादि दस्युरिन्द्र ॥१८॥
सनेम ये त ऊतिभिस्तरन्तो विश्वा स्पृध आर्येण दस्यून् । अस्मभ्यं तत्त्वाष्ट्रं विश्वरूपमरन्धयः साख्यस्य त्रिताय ॥१९॥
अस्य सुवानस्य मन्दिनस्त्रितस्य न्यर्बुदं वावृधानो अस्तः । अवर्तयत्सूर्यो न चक्रं भिनद्वलमिन्द्रो अङ्गिरस्वान् ॥२०॥
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥२१॥
śrudhī havamindra mā riṣaṇyaḥ syāma te dāvane vasūnām । imā hi tvāmūrjo vardhayanti vasūyavaḥ sindhavo na kṣarantaḥ ॥१॥
sṛjo mahīrindra yā apinvaḥ pariṣṭhitā ahinā śūra pūrvīḥ । amartyaṃ ciddāsaṃ manyamānamavābhinadukthairvāvṛdhānaḥ ॥२॥
uktheṣvinnu śūra yeṣu cākanstomeṣvindra rudriyeṣu ca । tubhyedetā yāsu mandasānaḥ pra vāyave sisrate na śubhrāḥ ॥३॥
śubhraṃ nu te śuṣmaṃ vardhayantaḥ śubhraṃ vajraṃ bāhvordadhānāḥ । śubhrastvamindra vāvṛdhāno asme dāsīrviśaḥ sūryeṇa sahyāḥ ॥४॥
guhā hitaṃ guhyaṃ gūḷhamapsvapīvṛtaṃ māyinaṃ kṣiyantam । uto apo dyāṃ tastabhvāṃsamahannahiṃ śūra vīryeṇa ॥५॥
stavā nu ta indra pūrvyā mahānyuta stavāma nūtanā kṛtāni । stavā vajraṃ bāhvoruśantaṃ stavā harī sūryasya ketū ॥६॥
harī nu ta indra vājayantā ghṛtaścutaṃ svāramasvārṣṭām । vi samanā bhūmiraprathiṣṭāraṃsta parvataścitsariṣyan ॥७॥
ni parvataḥ sādyaprayucchansaṃ mātṛbhirvāvaśāno akrān । dūre pāre vāṇīṃ vardhayanta indreṣitāṃ dhamaniṃ paprathanni ॥८॥
indro mahāṃ sindhumāśayānaṃ māyāvinaṃ vṛtramasphuranniḥ । arejetāṃ rodasī bhiyāne kanikradato vṛṣṇo asya vajrāt ॥९॥
aroravīdvṛṣṇo asya vajro'mānuṣaṃ yanmānuṣo nijūrvāt । ni māyino dānavasya māyā apādayatpapivānsutasya ॥१०॥
pibāpibedindra śūra somaṃ mandantu tvā mandinaḥ sutāsaḥ । pṛṇantaste kukṣī vardhayantvitthā sutaḥ paura indramāva ॥११॥
tve indrāpyabhūma viprā dhiyaṃ vanema ṛtayā sapantaḥ । avasyavo dhīmahi praśastiṃ sadyaste rāyo dāvane syāma ॥१२॥
syāma te ta indra ye ta ūtī avasyava ūrjaṃ vardhayantaḥ । śuṣmintamaṃ yaṃ cākanāma devāsme rayiṃ rāsi vīravantam ॥१३॥
rāsi kṣayaṃ rāsi mitramasme rāsi śardha indra mārutaṃ naḥ । sajoṣaso ye ca mandasānāḥ pra vāyavaḥ pāntyagraṇītim ॥१४॥
vyantvinnu yeṣu mandasānastṛpatsomaṃ pāhi drahyadindra । asmānsu pṛtsvā tarutrāvardhayo dyāṃ bṛhadbhirarkaiḥ ॥१५॥
bṛhanta innu ye te tarutrokthebhirvā sumnamāvivāsān । stṛṇānāso barhiḥ pastyāvattvotā idindra vājamagman ॥१६॥
ugreṣvinnu śūra mandasānastrikadrukeṣu pāhi somamindra । pradodhuvacchmaśruṣu prīṇāno yāhi haribhyāṃ sutasya pītim ॥१७॥
dhiṣvā śavaḥ śūra yena vṛtramavābhinaddānumaurṇavābham । apāvṛṇorjyotirāryāya ni savyataḥ sādi dasyurindra ॥१८॥
sanema ye ta ūtibhistaranto viśvā spṛdha āryeṇa dasyūn । asmabhyaṃ tattvāṣṭraṃ viśvarūpamarandhayaḥ sākhyasya tritāya ॥१९॥
asya suvānasya mandinastritasya nyarbudaṃ vāvṛdhāno astaḥ । avartayatsūryo na cakraṃ bhinadvalamindro aṅgirasvān ॥२०॥
nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī । śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥२१॥
“Hymn to Indra, asked not to be heedless but to give treasures — 21 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 12
यो जात एव प्रथमो मनस्वान्देवो देवान्क्रतुना पर्यभूषत् । यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः ॥१॥
यः पृथिवीं व्यथमानामदृंहद्यः पर्वतान्प्रकुपिताँ अरम्णात् । यो अन्तरिक्षं विममे वरीयो यो द्यामस्तभ्नात्स जनास इन्द्रः ॥२॥
यो हत्वाहिमरिणात्सप्त सिन्धून्यो गा उदाजदपधा वलस्य । यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान संवृक्समत्सु स जनास इन्द्रः ॥३॥
येनेमा विश्वा च्यवना कृतानि यो दासं वर्णमधरं गुहाकः । श्वघ्नीव यो जिगीवाँल्लक्षमाददर्यः पुष्टानि स जनास इन्द्रः ॥४॥
यं स्मा पृच्छन्ति कुह सेति घोरमुतेमाहुर्नैषो अस्तीत्येनम् । सो अर्यः पुष्टीर्विज इवा मिनाति श्रदस्मै धत्त स जनास इन्द्रः ॥५॥
यो रध्रस्य चोदिता यः कृशस्य यो ब्रह्मणो नाधमानस्य कीरेः । युक्तग्राव्णो योऽविता सुशिप्रः सुतसोमस्य स जनास इन्द्रः ॥६॥
यस्याश्वासः प्रदिशि यस्य गावो यस्य ग्रामा यस्य विश्वे रथासः । यः सूर्यं य उषसं जजान यो अपां नेता स जनास इन्द्रः ॥७॥
यं क्रन्दसी संयती विह्वयेते परेऽवर उभया अमित्राः । समानं चिद्रथमातस्थिवांसा नाना हवेते स जनास इन्द्रः ॥८॥
यस्मान्न ऋते विजयन्ते जनासो यं युध्यमाना अवसे हवन्ते । यो विश्वस्य प्रतिमानं बभूव यो अच्युतच्युत्स जनास इन्द्रः ॥९॥
यः शश्वतो मह्येनो दधानानमन्यमानाञ्छर्वा जघान । यः शर्धते नानुददाति शृध्यां यो दस्योर्हन्ता स जनास इन्द्रः ॥१०॥
यः शम्बरं पर्वतेषु क्षियन्तं चत्वारिंश्यां शरद्यन्वविन्दत् । ओजायमानं यो अहिं जघान दानुं शयानं स जनास इन्द्रः ॥११॥
यः सप्तरश्मिर्वृषभस्तुविष्मानवासृजत्सर्तवे सप्त सिन्धून् । यो रौहिणमस्फुरद्वज्रबाहुर्द्यामारोहन्तं स जनास इन्द्रः ॥१२॥
द्यावा चिदस्मै पृथिवी नमेते शुष्माच्चिदस्य पर्वता भयन्ते । यः सोमपा निचितो वज्रबाहुर्यो वज्रहस्तः स जनास इन्द्रः ॥१३॥
यः सुन्वन्तमवति यः पचन्तं यः शंसन्तं यः शशमानमूती । यस्य ब्रह्म वर्धनं यस्य सोमो यस्येदं राधः स जनास इन्द्रः ॥१४॥
यः सुन्वते पचते दुध्र आ चिद्वाजं दर्दर्षि स किलासि सत्यः । वयं त इन्द्र विश्वह प्रियासः सुवीरासो विदथमा वदेम ॥१५॥
yo jāta eva prathamo manasvāndevo devānkratunā paryabhūṣat । yasya śuṣmādrodasī abhyasetāṃ nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ ॥१॥
yaḥ pṛthivīṃ vyathamānāmadṛṃhadyaḥ parvatānprakupitām̐ aramṇāt । yo antarikṣaṃ vimame varīyo yo dyāmastabhnātsa janāsa indraḥ ॥२॥
yo hatvāhimariṇātsapta sindhūnyo gā udājadapadhā valasya । yo aśmanorantaragniṃ jajāna saṃvṛksamatsu sa janāsa indraḥ ॥३॥
yenemā viśvā cyavanā kṛtāni yo dāsaṃ varṇamadharaṃ guhākaḥ । śvaghnīva yo jigīvām̐llakṣamādadaryaḥ puṣṭāni sa janāsa indraḥ ॥४॥
yaṃ smā pṛcchanti kuha seti ghoramutemāhurnaiṣo astītyenam । so aryaḥ puṣṭīrvija ivā mināti śradasmai dhatta sa janāsa indraḥ ॥५॥
yo radhrasya coditā yaḥ kṛśasya yo brahmaṇo nādhamānasya kīreḥ । yuktagrāvṇo yo'vitā suśipraḥ sutasomasya sa janāsa indraḥ ॥६॥
yasyāśvāsaḥ pradiśi yasya gāvo yasya grāmā yasya viśve rathāsaḥ । yaḥ sūryaṃ ya uṣasaṃ jajāna yo apāṃ netā sa janāsa indraḥ ॥७॥
yaṃ krandasī saṃyatī vihvayete pare'vara ubhayā amitrāḥ । samānaṃ cidrathamātasthivāṃsā nānā havete sa janāsa indraḥ ॥८॥
yasmānna ṛte vijayante janāso yaṃ yudhyamānā avase havante । yo viśvasya pratimānaṃ babhūva yo acyutacyutsa janāsa indraḥ ॥९॥
yaḥ śaśvato mahyeno dadhānānamanyamānāñcharvā jaghāna । yaḥ śardhate nānudadāti śṛdhyāṃ yo dasyorhantā sa janāsa indraḥ ॥१०॥
yaḥ śambaraṃ parvateṣu kṣiyantaṃ catvāriṃśyāṃ śaradyanvavindat । ojāyamānaṃ yo ahiṃ jaghāna dānuṃ śayānaṃ sa janāsa indraḥ ॥११॥
yaḥ saptaraśmirvṛṣabhastuviṣmānavāsṛjatsartave sapta sindhūn । yo rauhiṇamasphuradvajrabāhurdyāmārohantaṃ sa janāsa indraḥ ॥१२॥
dyāvā cidasmai pṛthivī namete śuṣmāccidasya parvatā bhayante । yaḥ somapā nicito vajrabāhuryo vajrahastaḥ sa janāsa indraḥ ॥१३॥
yaḥ sunvantamavati yaḥ pacantaṃ yaḥ śaṃsantaṃ yaḥ śaśamānamūtī । yasya brahma vardhanaṃ yasya somo yasyedaṃ rādhaḥ sa janāsa indraḥ ॥१४॥
yaḥ sunvate pacate dudhra ā cidvājaṃ dardarṣi sa kilāsi satyaḥ । vayaṃ ta indra viśvaha priyāsaḥ suvīrāso vidathamā vadema ॥१५॥
“Hymn to Indra, who just born became the gods' protector by power and might — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 13
ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि मक्षू जात आविशद्यासु वर्धते । तदाहना अभवत्पिप्युषी पयोऽंशोः पीयूषं प्रथमं तदुक्थ्यम् ॥१॥
सध्रीमा यन्ति परि बिभ्रतीः पयो विश्वप्स्न्याय प्र भरन्त भोजनम् । समानो अध्वा प्रवतामनुष्यदे यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥२॥
अन्वेको वदति यद्ददाति तद्रूपा मिनन्तदपा एक ईयते । विश्वा एकस्य विनुदस्तितिक्षते यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥३॥
प्रजाभ्यः पुष्टिं विभजन्त आसते रयिमिव पृष्ठं प्रभवन्तमायते । असिन्वन्दंष्ट्रैः पितुरत्ति भोजनं यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥४॥
अधाकृणोः पृथिवीं संदृशे दिवे यो धौतीनामहिहन्नारिणक्पथः । तं त्वा स्तोमेभिरुदभिर्न वाजिनं देवं देवा अजनन्सास्युक्थ्यः ॥५॥
यो भोजनं च दयसे च वर्धनमार्द्रादा शुष्कं मधुमद्दुदोहिथ । स शेवधिं नि दधिषे विवस्वति विश्वस्यैक ईशिषे सास्युक्थ्यः ॥६॥
यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चासमा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः सास्युक्थ्यः ॥७॥
यो नार्मरं सहवसुं निहन्तवे पृक्षाय च दासवेशाय चावहः । ऊर्जयन्त्या अपरिविष्टमास्यमुतैवाद्य पुरुकृत्सास्युक्थ्यः ॥८॥
शतं वा यस्य दश साकमाद्य एकस्य श्रुष्टौ यद्ध चोदमाविथ । अरज्जौ दस्यून्समुनब्दभीतये सुप्राव्यो अभवः सास्युक्थ्यः ॥९॥
विश्वेदनु रोधना अस्य पौंस्यं ददुरस्मै दधिरे कृत्नवे धनम् । षळस्तभ्ना विष्टिरः पञ्च संदृशः परि परो अभवः सास्युक्थ्यः ॥१०॥
सुप्रवाचनं तव वीर वीर्यं यदेकेन क्रतुना विन्दसे वसु । जातूष्ठिरस्य प्र वयः सहस्वतो या चकर्थ सेन्द्र विश्वास्युक्थ्यः ॥११॥
अरमयः सरपसस्तराय कं तुर्वीतये च वय्याय च स्रुतिम् । नीचा सन्तमुदनयः परावृजं प्रान्धं श्रोणं श्रवयन्सास्युक्थ्यः ॥१२॥
अस्मभ्यं तद्वसो दानाय राधः समर्थयस्व बहु ते वसव्यम् । इन्द्र यच्चित्रं श्रवस्या अनु द्यून्बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१३॥
ṛturjanitrī tasyā apaspari makṣū jāta āviśadyāsu vardhate । tadāhanā abhavatpipyuṣī payo'ṃśoḥ pīyūṣaṃ prathamaṃ tadukthyam ॥१॥
sadhrīmā yanti pari bibhratīḥ payo viśvapsnyāya pra bharanta bhojanam । samāno adhvā pravatāmanuṣyade yastākṛṇoḥ prathamaṃ sāsyukthyaḥ ॥२॥
anveko vadati yaddadāti tadrūpā minantadapā eka īyate । viśvā ekasya vinudastitikṣate yastākṛṇoḥ prathamaṃ sāsyukthyaḥ ॥३॥
prajābhyaḥ puṣṭiṃ vibhajanta āsate rayimiva pṛṣṭhaṃ prabhavantamāyate । asinvandaṃṣṭraiḥ pituratti bhojanaṃ yastākṛṇoḥ prathamaṃ sāsyukthyaḥ ॥४॥
adhākṛṇoḥ pṛthivīṃ saṃdṛśe dive yo dhautīnāmahihannāriṇakpathaḥ । taṃ tvā stomebhirudabhirna vājinaṃ devaṃ devā ajanansāsyukthyaḥ ॥५॥
yo bhojanaṃ ca dayase ca vardhanamārdrādā śuṣkaṃ madhumaddudohitha । sa śevadhiṃ ni dadhiṣe vivasvati viśvasyaika īśiṣe sāsyukthyaḥ ॥६॥
yaḥ puṣpiṇīśca prasvaśca dharmaṇādhi dāne vyavanīradhārayaḥ । yaścāsamā ajano didyuto diva ururūrvām̐ abhitaḥ sāsyukthyaḥ ॥७॥
yo nārmaraṃ sahavasuṃ nihantave pṛkṣāya ca dāsaveśāya cāvahaḥ । ūrjayantyā apariviṣṭamāsyamutaivādya purukṛtsāsyukthyaḥ ॥८॥
śataṃ vā yasya daśa sākamādya ekasya śruṣṭau yaddha codamāvitha । arajjau dasyūnsamunabdabhītaye suprāvyo abhavaḥ sāsyukthyaḥ ॥९॥
viśvedanu rodhanā asya pauṃsyaṃ dadurasmai dadhire kṛtnave dhanam । ṣaḷastabhnā viṣṭiraḥ pañca saṃdṛśaḥ pari paro abhavaḥ sāsyukthyaḥ ॥१०॥
supravācanaṃ tava vīra vīryaṃ yadekena kratunā vindase vasu । jātūṣṭhirasya pra vayaḥ sahasvato yā cakartha sendra viśvāsyukthyaḥ ॥११॥
aramayaḥ sarapasastarāya kaṃ turvītaye ca vayyāya ca srutim । nīcā santamudanayaḥ parāvṛjaṃ prāndhaṃ śroṇaṃ śravayansāsyukthyaḥ ॥१२॥
asmabhyaṃ tadvaso dānāya rādhaḥ samarthayasva bahu te vasavyam । indra yaccitraṃ śravasyā anu dyūnbṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१३॥
“Hymn to Indra, born of the Season and entering the growing floods — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 14
अध्वर्यवो भरतेन्द्राय सोममामत्रेभिः सिञ्चता मद्यमन्धः । कामी हि वीरः सदमस्य पीतिं जुहोत वृष्णे तदिदेष वष्टि ॥१॥
अध्वर्यवो यो अपो वव्रिवांसं वृत्रं जघानाशन्येव वृक्षम् । तस्मा एतं भरत तद्वशायँ एष इन्द्रो अर्हति पीतिमस्य ॥२॥
अध्वर्यवो यो दृभीकं जघान यो गा उदाजदप हि वलं वः । तस्मा एतमन्तरिक्षे न वातमिन्द्रं सोमैरोर्णुत जूर्न वस्त्रैः ॥३॥
अध्वर्यवो य उरणं जघान नव चख्वांसं नवतिं च बाहून् । यो अर्बुदमव नीचा बबाधे तमिन्द्रं सोमस्य भृथे हिनोत ॥४॥
अध्वर्यवो यः स्वश्नं जघान यः शुष्णमशुषं यो व्यंसम् । यः पिप्रुं नमुचिं यो रुधिक्रां तस्मा इन्द्रायान्धसो जुहोत ॥५॥
अध्वर्यवो यः शतं शम्बरस्य पुरो बिभेदाश्मनेव पूर्वीः । यो वर्चिनः शतमिन्द्रः सहस्रमपावपद्भरता सोममस्मै ॥६॥
अध्वर्यवो यः शतमा सहस्रं भूम्या उपस्थेऽवपज्जघन्वान् । कुत्सस्यायोरतिथिग्वस्य वीरान्न्यावृणग्भरता सोममस्मै ॥७॥
अध्वर्यवो यन्नरः कामयाध्वे श्रुष्टी वहन्तो नशथा तदिन्द्रे । गभस्तिपूतं भरत श्रुतायेन्द्राय सोमं यज्यवो जुहोत ॥८॥
अध्वर्यवः कर्तना श्रुष्टिमस्मै वने निपूतं वन उन्नयध्वम् । जुषाणो हस्त्यमभि वावशे व इन्द्राय सोमं मदिरं जुहोत ॥९॥
अध्वर्यवः पयसोधर्यथा गोः सोमेभिरीं पृणता भोजमिन्द्रम् । वेदाहमस्य निभृतं म एतद्दित्सन्तं भूयो यजतश्चिकेत ॥१०॥
अध्वर्यवो यो दिव्यस्य वस्वो यः पार्थिवस्य क्षम्यस्य राजा । तमूर्दरं न पृणता यवेनेन्द्रं सोमेभिस्तदपो वो अस्तु ॥११॥
अस्मभ्यं तद्वसो दानाय राधः समर्थयस्व बहु ते वसव्यम् । इन्द्र यच्चित्रं श्रवस्या अनु द्यून्बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१२॥
adhvaryavo bharatendrāya somamāmatrebhiḥ siñcatā madyamandhaḥ । kāmī hi vīraḥ sadamasya pītiṃ juhota vṛṣṇe tadideṣa vaṣṭi ॥१॥
adhvaryavo yo apo vavrivāṃsaṃ vṛtraṃ jaghānāśanyeva vṛkṣam । tasmā etaṃ bharata tadvaśāyam̐ eṣa indro arhati pītimasya ॥२॥
adhvaryavo yo dṛbhīkaṃ jaghāna yo gā udājadapa hi valaṃ vaḥ । tasmā etamantarikṣe na vātamindraṃ somairorṇuta jūrna vastraiḥ ॥३॥
adhvaryavo ya uraṇaṃ jaghāna nava cakhvāṃsaṃ navatiṃ ca bāhūn । yo arbudamava nīcā babādhe tamindraṃ somasya bhṛthe hinota ॥४॥
adhvaryavo yaḥ svaśnaṃ jaghāna yaḥ śuṣṇamaśuṣaṃ yo vyaṃsam । yaḥ pipruṃ namuciṃ yo rudhikrāṃ tasmā indrāyāndhaso juhota ॥५॥
adhvaryavo yaḥ śataṃ śambarasya puro bibhedāśmaneva pūrvīḥ । yo varcinaḥ śatamindraḥ sahasramapāvapadbharatā somamasmai ॥६॥
adhvaryavo yaḥ śatamā sahasraṃ bhūmyā upasthe'vapajjaghanvān । kutsasyāyoratithigvasya vīrānnyāvṛṇagbharatā somamasmai ॥७॥
adhvaryavo yannaraḥ kāmayādhve śruṣṭī vahanto naśathā tadindre । gabhastipūtaṃ bharata śrutāyendrāya somaṃ yajyavo juhota ॥८॥
adhvaryavaḥ kartanā śruṣṭimasmai vane nipūtaṃ vana unnayadhvam । juṣāṇo hastyamabhi vāvaśe va indrāya somaṃ madiraṃ juhota ॥९॥
adhvaryavaḥ payasodharyathā goḥ somebhirīṃ pṛṇatā bhojamindram । vedāhamasya nibhṛtaṃ ma etadditsantaṃ bhūyo yajataściketa ॥१०॥
adhvaryavo yo divyasya vasvo yaḥ pārthivasya kṣamyasya rājā । tamūrdaraṃ na pṛṇatā yavenendraṃ somebhistadapo vo astu ॥११॥
asmabhyaṃ tadvaso dānāya rādhaḥ samarthayasva bahu te vasavyam । indra yaccitraṃ śravasyā anu dyūnbṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१२॥
“Hymn to Indra, for whom the ministers bring the gladdening Soma — 12 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 15
प्र घा न्वस्य महतो महानि सत्या सत्यस्य करणानि वोचम् । त्रिकद्रुकेष्वपिबत्सुतस्यास्य मदे अहिमिन्द्रो जघान ॥१॥
अवंशे द्यामस्तभायद्बृहन्तमा रोदसी अपृणदन्तरिक्षम् । स धारयत्पृथिवीं पप्रथच्च सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥२॥
सद्मेव प्राचो वि मिमाय मानैर्वज्रेण खान्यतृणन्नदीनाम् । वृथासृजत्पथिभिर्दीर्घयाथैः सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥३॥
स प्रवोळ्हॄन्परिगत्या दभीतेर्विश्वमधागायुधमिद्धे अग्नौ । सं गोभिरश्वैरसृजद्रथेभिः सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥४॥
स ईं महीं धुनिमेतोररम्णात्सो अस्नातॄनपारयत्स्वस्ति । त उत्स्नाय रयिमभि प्र तस्थुः सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥५॥
सोदञ्चं सिन्धुमरिणान्महित्वा वज्रेणान उषसः सं पिपेष । अजवसो जविनीभिर्विवृश्चन्सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥६॥
स विद्वाँ अपगोहं कनीनामाविर्भवन्नुदतिष्ठत्परावृक् । प्रति श्रोण स्थाद्व्यनगचष्ट सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥७॥
भिनद्वलमङ्गिरोभिर्गृणानो वि पर्वतस्य दृंहितान्यैरत् । रिणग्रोधांसि कृत्रिमाण्येषां सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥८॥
स्वप्नेनाभ्युप्या चुमुरिं धुनिं च जघन्थ दस्युं प्र दभीतिमावः । रम्भी चिदत्र विविदे हिरण्यं सोमस्य ता मद इन्द्रश्चकार ॥९॥
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१०॥
pra ghā nvasya mahato mahāni satyā satyasya karaṇāni vocam । trikadrukeṣvapibatsutasyāsya made ahimindro jaghāna ॥१॥
avaṃśe dyāmastabhāyadbṛhantamā rodasī apṛṇadantarikṣam । sa dhārayatpṛthivīṃ paprathacca somasya tā mada indraścakāra ॥२॥
sadmeva prāco vi mimāya mānairvajreṇa khānyatṛṇannadīnām । vṛthāsṛjatpathibhirdīrghayāthaiḥ somasya tā mada indraścakāra ॥३॥
sa pravoḷhṝnparigatyā dabhīterviśvamadhāgāyudhamiddhe agnau । saṃ gobhiraśvairasṛjadrathebhiḥ somasya tā mada indraścakāra ॥४॥
sa īṃ mahīṃ dhunimetoraramṇātso asnātṝnapārayatsvasti । ta utsnāya rayimabhi pra tasthuḥ somasya tā mada indraścakāra ॥५॥
sodañcaṃ sindhumariṇānmahitvā vajreṇāna uṣasaḥ saṃ pipeṣa । ajavaso javinībhirvivṛścansomasya tā mada indraścakāra ॥६॥
sa vidvām̐ apagohaṃ kanīnāmāvirbhavannudatiṣṭhatparāvṛk । prati śroṇa sthādvyanagacaṣṭa somasya tā mada indraścakāra ॥७॥
bhinadvalamaṅgirobhirgṛṇāno vi parvatasya dṛṃhitānyairat । riṇagrodhāṃsi kṛtrimāṇyeṣāṃ somasya tā mada indraścakāra ॥८॥
svapnenābhyupyā cumuriṃ dhuniṃ ca jaghantha dasyuṃ pra dabhītimāvaḥ । rambhī cidatra vivide hiraṇyaṃ somasya tā mada indraścakāra ॥९॥
nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī । śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१०॥
“Hymn to Indra, declaring his mighty and true exploits at the Trikadrukas — 10 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 16
प्र वः सतां ज्येष्ठतमाय सुष्टुतिमग्नाविव समिधाने हविर्भरे । इन्द्रमजुर्यं जरयन्तमुक्षितं सनाद्युवानमवसे हवामहे ॥१॥
यस्मादिन्द्राद्बृहतः किं चनेमृते विश्वान्यस्मिन्सम्भृताधि वीर्या । जठरे सोमं तन्वी सहो महो हस्ते वज्रं भरति शीर्षणि क्रतुम् ॥२॥
न क्षोणीभ्यां परिभ्वे त इन्द्रियं न समुद्रैः पर्वतैरिन्द्र ते रथः । न ते वज्रमन्वश्नोति कश्चन यदाशुभिः पतसि योजना पुरु ॥३॥
विश्वे ह्यस्मै यजताय धृष्णवे क्रतुं भरन्ति वृषभाय सश्चते । वृषा यजस्व हविषा विदुष्टरः पिबेन्द्र सोमं वृषभेण भानुना ॥४॥
वृष्णः कोशः पवते मध्व ऊर्मिर्वृषभान्नाय वृषभाय पातवे । वृषणाध्वर्यू वृषभासो अद्रयो वृषणं सोमं वृषभाय सुष्वति ॥५॥
वृषा ते वज्र उत ते वृषा रथो वृषणा हरी वृषभाण्यायुधा । वृष्णो मदस्य वृषभ त्वमीशिष इन्द्र सोमस्य वृषभस्य तृप्णुहि ॥६॥
प्र ते नावं न समने वचस्युवं ब्रह्मणा यामि सवनेषु दाधृषिः । कुविन्नो अस्य वचसो निबोधिषदिन्द्रमुत्सं न वसुनः सिचामहे ॥७॥
पुरा सम्बाधादभ्या ववृत्स्व नो धेनुर्न वत्सं यवसस्य पिप्युषी । सकृत्सु ते सुमतिभिः शतक्रतो सं पत्नीभिर्न वृषणो नसीमहि ॥८॥
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥९॥
pra vaḥ satāṃ jyeṣṭhatamāya suṣṭutimagnāviva samidhāne havirbhare । indramajuryaṃ jarayantamukṣitaṃ sanādyuvānamavase havāmahe ॥१॥
yasmādindrādbṛhataḥ kiṃ canemṛte viśvānyasminsambhṛtādhi vīryā । jaṭhare somaṃ tanvī saho maho haste vajraṃ bharati śīrṣaṇi kratum ॥२॥
na kṣoṇībhyāṃ paribhve ta indriyaṃ na samudraiḥ parvatairindra te rathaḥ । na te vajramanvaśnoti kaścana yadāśubhiḥ patasi yojanā puru ॥३॥
viśve hyasmai yajatāya dhṛṣṇave kratuṃ bharanti vṛṣabhāya saścate । vṛṣā yajasva haviṣā viduṣṭaraḥ pibendra somaṃ vṛṣabheṇa bhānunā ॥४॥
vṛṣṇaḥ kośaḥ pavate madhva ūrmirvṛṣabhānnāya vṛṣabhāya pātave । vṛṣaṇādhvaryū vṛṣabhāso adrayo vṛṣaṇaṃ somaṃ vṛṣabhāya suṣvati ॥५॥
vṛṣā te vajra uta te vṛṣā ratho vṛṣaṇā harī vṛṣabhāṇyāyudhā । vṛṣṇo madasya vṛṣabha tvamīśiṣa indra somasya vṛṣabhasya tṛpṇuhi ॥६॥
pra te nāvaṃ na samane vacasyuvaṃ brahmaṇā yāmi savaneṣu dādhṛṣiḥ । kuvinno asya vacaso nibodhiṣadindramutsaṃ na vasunaḥ sicāmahe ॥७॥
purā sambādhādabhyā vavṛtsva no dhenurna vatsaṃ yavasasya pipyuṣī । sakṛtsu te sumatibhiḥ śatakrato saṃ patnībhirna vṛṣaṇo nasīmahi ॥८॥
nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī । śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥९॥
“Hymn to Indra, the best among the good, brought eulogy like oblation — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 17
तदस्मै नव्यमङ्गिरस्वदर्चत शुष्मा यदस्य प्रत्नथोदीरते । विश्वा यद्गोत्रा सहसा परीवृता मदे सोमस्य दृंहितान्यैरयत् ॥१॥
स भूतु यो ह प्रथमाय धायस ओजो मिमानो महिमानमातिरत् । शूरो यो युत्सु तन्वं परिव्यत शीर्षणि द्यां महिना प्रत्यमुञ्चत ॥२॥
अधाकृणोः प्रथमं वीर्यं महद्यदस्याग्रे ब्रह्मणा शुष्ममैरयः । रथेष्ठेन हर्यश्वेन विच्युताः प्र जीरयः सिस्रते सध्र्यक्पृथक् ॥३॥
अधा यो विश्वा भुवनाभि मज्मनेशानकृत्प्रवया अभ्यवर्धत । आद्रोदसी ज्योतिषा वह्निरातनोत्सीव्यन्तमांसि दुधिता समव्ययत् ॥४॥
स प्राचीनान्पर्वतान्दृंहदोजसाधराचीनमकृणोदपामपः । अधारयत्पृथिवीं विश्वधायसमस्तभ्नान्मायया द्यामवस्रसः ॥५॥
सास्मा अरं बाहुभ्यां यं पिताकृणोद्विश्वस्मादा जनुषो वेदसस्परि । येना पृथिव्यां नि क्रिविं शयध्यै वज्रेण हत्व्यवृणक्तुविष्वणिः ॥६॥
अमाजूरिव पित्रोः सचा सती समानादा सदसस्त्वामिये भगम् । कृधि प्रकेतमुप मास्या भर दद्धि भागं तन्वो येन मामहः ॥७॥
भोजं त्वामिन्द्र वयं हुवेम ददिष्ट्वमिन्द्रापांसि वाजान् । अविड्ढीन्द्र चित्रया न ऊती कृधि वृषन्निन्द्र वस्यसो नः ॥८॥
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥९॥
tadasmai navyamaṅgirasvadarcata śuṣmā yadasya pratnathodīrate । viśvā yadgotrā sahasā parīvṛtā made somasya dṛṃhitānyairayat ॥१॥
sa bhūtu yo ha prathamāya dhāyasa ojo mimāno mahimānamātirat । śūro yo yutsu tanvaṃ parivyata śīrṣaṇi dyāṃ mahinā pratyamuñcata ॥२॥
adhākṛṇoḥ prathamaṃ vīryaṃ mahadyadasyāgre brahmaṇā śuṣmamairayaḥ । ratheṣṭhena haryaśvena vicyutāḥ pra jīrayaḥ sisrate sadhryakpṛthak ॥३॥
adhā yo viśvā bhuvanābhi majmaneśānakṛtpravayā abhyavardhata । ādrodasī jyotiṣā vahnirātanotsīvyantamāṃsi dudhitā samavyayat ॥४॥
sa prācīnānparvatāndṛṃhadojasādharācīnamakṛṇodapāmapaḥ । adhārayatpṛthivīṃ viśvadhāyasamastabhnānmāyayā dyāmavasrasaḥ ॥५॥
sāsmā araṃ bāhubhyāṃ yaṃ pitākṛṇodviśvasmādā januṣo vedasaspari । yenā pṛthivyāṃ ni kriviṃ śayadhyai vajreṇa hatvyavṛṇaktuviṣvaṇiḥ ॥६॥
amājūriva pitroḥ sacā satī samānādā sadasastvāmiye bhagam । kṛdhi praketamupa māsyā bhara daddhi bhāgaṃ tanvo yena māmahaḥ ॥७॥
bhojaṃ tvāmindra vayaṃ huvema dadiṣṭvamindrāpāṃsi vājān । aviḍḍhīndra citrayā na ūtī kṛdhi vṛṣannindra vasyaso naḥ ॥८॥
nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī । śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥९॥
“Hymn to Indra, whose mighty powers are shown as in ancient days — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 18
प्राता रथो नवो योजि सस्निश्चतुर्युगस्त्रिकशः सप्तरश्मिः । दशारित्रो मनुष्यः स्वर्षाः स इष्टिभिर्मतिभी रंह्यो भूत् ॥१॥
सास्मा अरं प्रथमं स द्वितीयमुतो तृतीयं मनुषः स होता । अन्यस्या गर्भमन्य ऊ जनन्त सो अन्येभिः सचते जेन्यो वृषा ॥२॥
हरी नु कं रथ इन्द्रस्य योजमायै सूक्तेन वचसा नवेन । मो षु त्वामत्र बहवो हि विप्रा नि रीरमन्यजमानासो अन्ये ॥३॥
आ द्वाभ्यां हरिभ्यामिन्द्र याह्या चतुर्भिरा षड्भिर्हूयमानः । आष्टाभिर्दशभिः सोमपेयमयं सुतः सुमख मा मृधस्कः ॥४॥
आ विंशत्या त्रिंशता याह्यर्वाङा चत्वारिंशता हरिभिर्युजानः । आ पञ्चाशता सुरथेभिरिन्द्रा षष्ट्या सप्तत्या सोमपेयम् ॥५॥
आशीत्या नवत्या याह्यर्वाङा शतेन हरिभिरुह्यमानः । अयं हि ते शुनहोत्रेषु सोम इन्द्र त्वाया परिषिक्तो मदाय ॥६॥
मम ब्रह्मेन्द्र याह्यच्छा विश्वा हरी धुरि धिष्वा रथस्य । पुरुत्रा हि विहव्यो बभूथास्मिञ्छूर सवने मादयस्व ॥७॥
न म इन्द्रेण सख्यं वि योषदस्मभ्यमस्य दक्षिणा दुहीत । उप ज्येष्ठे वरूथे गभस्तौ प्रायेप्राये जिगीवांसः स्याम ॥८॥
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥९॥
prātā ratho navo yoji sasniścaturyugastrikaśaḥ saptaraśmiḥ । daśāritro manuṣyaḥ svarṣāḥ sa iṣṭibhirmatibhī raṃhyo bhūt ॥१॥
sāsmā araṃ prathamaṃ sa dvitīyamuto tṛtīyaṃ manuṣaḥ sa hotā । anyasyā garbhamanya ū jananta so anyebhiḥ sacate jenyo vṛṣā ॥२॥
harī nu kaṃ ratha indrasya yojamāyai sūktena vacasā navena । mo ṣu tvāmatra bahavo hi viprā ni rīramanyajamānāso anye ॥३॥
ā dvābhyāṃ haribhyāmindra yāhyā caturbhirā ṣaḍbhirhūyamānaḥ । āṣṭābhirdaśabhiḥ somapeyamayaṃ sutaḥ sumakha mā mṛdhaskaḥ ॥४॥
ā viṃśatyā triṃśatā yāhyarvāṅā catvāriṃśatā haribhiryujānaḥ । ā pañcāśatā surathebhirindrā ṣaṣṭyā saptatyā somapeyam ॥५॥
āśītyā navatyā yāhyarvāṅā śatena haribhiruhyamānaḥ । ayaṃ hi te śunahotreṣu soma indra tvāyā pariṣikto madāya ॥६॥
mama brahmendra yāhyacchā viśvā harī dhuri dhiṣvā rathasya । purutrā hi vihavyo babhūthāsmiñchūra savane mādayasva ॥७॥
na ma indreṇa sakhyaṃ vi yoṣadasmabhyamasya dakṣiṇā duhīta । upa jyeṣṭhe varūthe gabhastau prāyeprāye jigīvāṃsaḥ syāma ॥८॥
nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī । śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥९॥
“Hymn to Indra, whose rich new car with four yokes and seven reins is equipped at morning — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 19
अपाय्यस्यान्धसो मदाय मनीषिणः सुवानस्य प्रयसः । यस्मिन्निन्द्रः प्रदिवि वावृधान ओको दधे ब्रह्मण्यन्तश्च नरः ॥१॥
अस्य मन्दानो मध्वो वज्रहस्तोऽहिमिन्द्रो अर्णोवृतं वि वृश्चत् । प्र यद्वयो न स्वसराण्यच्छा प्रयांसि च नदीनां चक्रमन्त ॥२॥
स माहिन इन्द्रो अर्णो अपां प्रैरयदहिहाच्छा समुद्रम् । अजनयत्सूर्यं विदद्गा अक्तुनाह्नां वयुनानि साधत् ॥३॥
सो अप्रतीनि मनवे पुरूणीन्द्रो दाशद्दाशुषे हन्ति वृत्रम् । सद्यो यो नृभ्यो अतसाय्यो भूत्पस्पृधानेभ्यः सूर्यस्य सातौ ॥४॥
स सुन्वत इन्द्रः सूर्यमा देवो रिणङ्मर्त्याय स्तवान् । आ यद्रयिं गुहदवद्यमस्मै भरदंशं नैतशो दशस्यन् ॥५॥
स रन्धयत्सदिवः सारथये शुष्णमशुषं कुयवं कुत्साय । दिवोदासाय नवतिं च नवेन्द्रः पुरो व्यैरच्छम्बरस्य ॥६॥
एवा त इन्द्रोचथमहेम श्रवस्या न त्मना वाजयन्तः । अश्याम तत्साप्तमाशुषाणा ननमो वधरदेवस्य पीयोः ॥७॥
एवा ते गृत्समदाः शूर मन्मावस्यवो न वयुनानि तक्षुः । ब्रह्मण्यन्त इन्द्र ते नवीय इषमूर्जं सुक्षितिं सुम्नमश्युः ॥८॥
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥९॥
apāyyasyāndhaso madāya manīṣiṇaḥ suvānasya prayasaḥ । yasminnindraḥ pradivi vāvṛdhāna oko dadhe brahmaṇyantaśca naraḥ ॥१॥
asya mandāno madhvo vajrahasto'himindro arṇovṛtaṃ vi vṛścat । pra yadvayo na svasarāṇyacchā prayāṃsi ca nadīnāṃ cakramanta ॥२॥
sa māhina indro arṇo apāṃ prairayadahihācchā samudram । ajanayatsūryaṃ vidadgā aktunāhnāṃ vayunāni sādhat ॥३॥
so apratīni manave purūṇīndro dāśaddāśuṣe hanti vṛtram । sadyo yo nṛbhyo atasāyyo bhūtpaspṛdhānebhyaḥ sūryasya sātau ॥४॥
sa sunvata indraḥ sūryamā devo riṇaṅmartyāya stavān । ā yadrayiṃ guhadavadyamasmai bharadaṃśaṃ naitaśo daśasyan ॥५॥
sa randhayatsadivaḥ sārathaye śuṣṇamaśuṣaṃ kuyavaṃ kutsāya । divodāsāya navatiṃ ca navendraḥ puro vyairacchambarasya ॥६॥
evā ta indrocathamahema śravasyā na tmanā vājayantaḥ । aśyāma tatsāptamāśuṣāṇā nanamo vadharadevasya pīyoḥ ॥७॥
evā te gṛtsamadāḥ śūra manmāvasyavo na vayunāni takṣuḥ । brahmaṇyanta indra te navīya iṣamūrjaṃ sukṣitiṃ sumnamaśyuḥ ॥८॥
nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī । śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥९॥
“Hymn to Indra, grown mighty by the sweet Soma draughts — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 20
वयं ते वय इन्द्र विद्धि षु णः प्र भरामहे वाजयुर्न रथम् । विपन्यवो दीध्यतो मनीषा सुम्नमियक्षन्तस्त्वावतो नॄन् ॥१॥
त्वं न इन्द्र त्वाभिरूती त्वायतो अभिष्टिपासि जनान् । त्वमिनो दाशुषो वरूतेत्थाधीरभि यो नक्षति त्वा ॥२॥
स नो युवेन्द्रो जोहूत्रः सखा शिवो नरामस्तु पाता । यः शंसन्तं यः शशमानमूती पचन्तं च स्तुवन्तं च प्रणेषत् ॥३॥
तमु स्तुष इन्द्रं तं गृणीषे यस्मिन्पुरा वावृधुः शाशदुश्च । स वस्वः कामं पीपरदियानो ब्रह्मण्यतो नूतनस्यायोः ॥४॥
सो अङ्गिरसामुचथा जुजुष्वान्ब्रह्मा तूतोदिन्द्रो गातुमिष्णन् । मुष्णन्नुषसः सूर्येण स्तवानश्नस्य चिच्छिश्नथत्पूर्व्याणि ॥५॥
स ह श्रुत इन्द्रो नाम देव ऊर्ध्वो भुवन्मनुषे दस्मतमः । अव प्रियमर्शसानस्य साह्वाञ्छिरो भरद्दासस्य स्वधावान् ॥६॥
स वृत्रहेन्द्रः कृष्णयोनीः पुरंदरो दासीरैरयद्वि । अजनयन्मनवे क्षामपश्च सत्रा शंसं यजमानस्य तूतोत् ॥७॥
तस्मै तवस्यमनु दायि सत्रेन्द्राय देवेभिरर्णसातौ । प्रति यदस्य वज्रं बाह्वोर्धुर्हत्वी दस्यून्पुर आयसीर्नि तारीत् ॥८॥
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥९॥
vayaṃ te vaya indra viddhi ṣu ṇaḥ pra bharāmahe vājayurna ratham । vipanyavo dīdhyato manīṣā sumnamiyakṣantastvāvato nṝn ॥१॥
tvaṃ na indra tvābhirūtī tvāyato abhiṣṭipāsi janān । tvamino dāśuṣo varūtetthādhīrabhi yo nakṣati tvā ॥२॥
sa no yuvendro johūtraḥ sakhā śivo narāmastu pātā । yaḥ śaṃsantaṃ yaḥ śaśamānamūtī pacantaṃ ca stuvantaṃ ca praṇeṣat ॥३॥
tamu stuṣa indraṃ taṃ gṛṇīṣe yasminpurā vāvṛdhuḥ śāśaduśca । sa vasvaḥ kāmaṃ pīparadiyāno brahmaṇyato nūtanasyāyoḥ ॥४॥
so aṅgirasāmucathā jujuṣvānbrahmā tūtodindro gātumiṣṇan । muṣṇannuṣasaḥ sūryeṇa stavānaśnasya cicchiśnathatpūrvyāṇi ॥५॥
sa ha śruta indro nāma deva ūrdhvo bhuvanmanuṣe dasmatamaḥ । ava priyamarśasānasya sāhvāñchiro bharaddāsasya svadhāvān ॥६॥
sa vṛtrahendraḥ kṛṣṇayonīḥ puraṃdaro dāsīrairayadvi । ajanayanmanave kṣāmapaśca satrā śaṃsaṃ yajamānasya tūtot ॥७॥
tasmai tavasyamanu dāyi satrendrāya devebhirarṇasātau । prati yadasya vajraṃ bāhvordhurhatvī dasyūnpura āyasīrni tārīt ॥८॥
nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī । śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥९॥
“Hymn to Indra, to whom power is brought as one brings forth his car — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 21
विश्वजिते धनजिते स्वर्जिते सत्राजिते नृजित उर्वराजिते । अश्वजिते गोजिते अब्जिते भरेन्द्राय सोमं यजताय हर्यतम् ॥१॥
अभिभुवेऽभिभङ्गाय वन्वतेऽषाळ्हाय सहमानाय वेधसे । तुविग्रये वह्नये दुष्टरीतवे सत्रासाहे नम इन्द्राय वोचत ॥२॥
सत्रासाहो जनभक्षो जनंसहश्च्यवनो युध्मो अनु जोषमुक्षितः । वृतंचयः सहुरिर्विक्ष्वारित इन्द्रस्य वोचं प्र कृतानि वीर्या ॥३॥
अनानुदो वृषभो दोधतो वधो गम्भीर ऋष्वो असमष्टकाव्यः । रध्रचोदः श्नथनो वीळितस्पृथुरिन्द्रः सुयज्ञ उषसः स्वर्जनत् ॥४॥
यज्ञेन गातुमप्तुरो विविद्रिरे धियो हिन्वाना उशिजो मनीषिणः । अभिस्वरा निषदा गा अवस्यव इन्द्रे हिन्वाना द्रविणान्याशत ॥५॥
इन्द्र श्रेष्ठानि द्रविणानि धेहि चित्तिं दक्षस्य सुभगत्वमस्मे । पोषं रयीणामरिष्टिं तनूनां स्वाद्मानं वाचः सुदिनत्वमह्नाम् ॥६॥
viśvajite dhanajite svarjite satrājite nṛjita urvarājite । aśvajite gojite abjite bharendrāya somaṃ yajatāya haryatam ॥१॥
abhibhuve'bhibhaṅgāya vanvate'ṣāḷhāya sahamānāya vedhase । tuvigraye vahnaye duṣṭarītave satrāsāhe nama indrāya vocata ॥२॥
satrāsāho janabhakṣo janaṃsahaścyavano yudhmo anu joṣamukṣitaḥ । vṛtaṃcayaḥ sahurirvikṣvārita indrasya vocaṃ pra kṛtāni vīryā ॥३॥
anānudo vṛṣabho dodhato vadho gambhīra ṛṣvo asamaṣṭakāvyaḥ । radhracodaḥ śnathano vīḷitaspṛthurindraḥ suyajña uṣasaḥ svarjanat ॥४॥
yajñena gātumapturo vividrire dhiyo hinvānā uśijo manīṣiṇaḥ । abhisvarā niṣadā gā avasyava indre hinvānā draviṇānyāśata ॥५॥
indra śreṣṭhāni draviṇāni dhehi cittiṃ dakṣasya subhagatvamasme । poṣaṃ rayīṇāmariṣṭiṃ tanūnāṃ svādmānaṃ vācaḥ sudinatvamahnām ॥६॥
“Hymn to Indra, lord of all, lord of wealth, light, men and tilth — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 22
त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरं तुविशुष्मस्तृपत्सोममपिबद्विष्णुना सुतं यथावशत् । स ईं ममाद महि कर्म कर्तवे महामुरुं सैनं सश्चद्देवो देवं सत्यमिन्द्रं सत्य इन्दुः ॥१॥
अध त्विषीमाँ अभ्योजसा क्रिविं युधाभवदा रोदसी अपृणदस्य मज्मना प्र वावृधे । अधत्तान्यं जठरे प्रेमरिच्यत सैनं सश्चद्देवो देवं सत्यमिन्द्रं सत्य इन्दुः ॥२॥
साकं जातः क्रतुना साकमोजसा ववक्षिथ साकं वृद्धो वीर्यैः सासहिर्मृधो विचर्षणिः । दाता राधः स्तुवते काम्यं वसु सैनं सश्चद्देवो देवं सत्यमिन्द्रं सत्य इन्दुः ॥३॥
तव त्यन्नर्यं नृतोऽप इन्द्र प्रथमं पूर्व्यं दिवि प्रवाच्यं कृतम् । यद्देवस्य शवसा प्रारिणा असुं रिणन्नपः । भुवद्विश्वमभ्यादेवमोजसा विदादूर्जं शतक्रतुर्विदादिषम् ॥४॥
trikadrukeṣu mahiṣo yavāśiraṃ tuviśuṣmastṛpatsomamapibadviṣṇunā sutaṃ yathāvaśat । sa īṃ mamāda mahi karma kartave mahāmuruṃ sainaṃ saścaddevo devaṃ satyamindraṃ satya induḥ ॥१॥
adha tviṣīmām̐ abhyojasā kriviṃ yudhābhavadā rodasī apṛṇadasya majmanā pra vāvṛdhe । adhattānyaṃ jaṭhare premaricyata sainaṃ saścaddevo devaṃ satyamindraṃ satya induḥ ॥२॥
sākaṃ jātaḥ kratunā sākamojasā vavakṣitha sākaṃ vṛddho vīryaiḥ sāsahirmṛdho vicarṣaṇiḥ । dātā rādhaḥ stuvate kāmyaṃ vasu sainaṃ saścaddevo devaṃ satyamindraṃ satya induḥ ॥३॥
tava tyannaryaṃ nṛto'pa indra prathamaṃ pūrvyaṃ divi pravācyaṃ kṛtam । yaddevasya śavasā prāriṇā asuṃ riṇannapaḥ । bhuvadviśvamabhyādevamojasā vidādūrjaṃ śatakraturvidādiṣam ॥४॥
“Hymn to Indra, who at the Trikadrukas drank the Soma with Viṣṇu — 4 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 23
गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥१॥
देवाश्चित्ते असुर्य प्रचेतसो बृहस्पते यज्ञियं भागमानशुः । उस्रा इव सूर्यो ज्योतिषा महो विश्वेषामिज्जनिता ब्रह्मणामसि ॥२॥
आ विबाध्या परिरापस्तमांसि च ज्योतिष्मन्तं रथमृतस्य तिष्ठसि । बृहस्पते भीमममित्रदम्भनं रक्षोहणं गोत्रभिदं स्वर्विदम् ॥३॥
सुनीतिभिर्नयसि त्रायसे जनं यस्तुभ्यं दाशान्न तमंहो अश्नवत् । ब्रह्मद्विषस्तपनो मन्युमीरसि बृहस्पते महि तत्ते महित्वनम् ॥४॥
न तमंहो न दुरितं कुतश्चन नारातयस्तितिरुर्न द्वयाविनः । विश्वा इदस्माद्ध्वरसो वि बाधसे यं सुगोपा रक्षसि ब्रह्मणस्पते ॥५॥
त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥६॥
उत वा यो नो मर्चयादनागसोऽरातीवा मर्तः सानुको वृकः । बृहस्पते अप तं वर्तया पथः सुगं नो अस्यै देववीतये कृधि ॥७॥
त्रातारं त्वा तनूनां हवामहेऽवस्पर्तरधिवक्तारमस्मयुम् । बृहस्पते देवनिदो नि बर्हय मा दुरेवा उत्तरं सुम्नमुन्नशन् ॥८॥
त्वया वयं सुवृधा ब्रह्मणस्पते स्पार्हा वसु मनुष्या ददीमहि । या नो दूरे तळितो या अरातयोऽभि सन्ति जम्भया ता अनप्नसः ॥९॥
त्वया वयमुत्तमं धीमहे वयो बृहस्पते पप्रिणा सस्निना युजा । मा नो दुःशंसो अभिदिप्सुरीशत प्र सुशंसा मतिभिस्तारिषीमहि ॥१०॥
अनानुदो वृषभो जग्मिराहवं निष्टप्ता शत्रुं पृतनासु सासहिः । असि सत्य ऋणया ब्रह्मणस्पत उग्रस्य चिद्दमिता वीळुहर्षिणः ॥११॥
अदेवेन मनसा यो रिषण्यति शासामुग्रो मन्यमानो जिघांसति । बृहस्पते मा प्रणक्तस्य नो वधो नि कर्म मन्युं दुरेवस्य शर्धतः ॥१२॥
भरेषु हव्यो नमसोपसद्यो गन्ता वाजेषु सनिता धनंधनम् । विश्वा इदर्यो अभिदिप्स्वो मृधो बृहस्पतिर्वि ववर्हा रथाँ इव ॥१३॥
तेजिष्ठया तपनी रक्षसस्तप ये त्वा निदे दधिरे दृष्टवीर्यम् । आविस्तत्कृष्व यदसत्त उक्थ्यं बृहस्पते वि परिरापो अर्दय ॥१४॥
बृहस्पते अति यदर्यो अर्हाद्द्युमद्विभाति क्रतुमज्जनेषु । यद्दीदयच्छवस ऋतप्रजात तदस्मासु द्रविणं धेहि चित्रम् ॥१५॥
मा न स्तेनेभ्यो ये अभि द्रुहस्पदे निरामिणो रिपवोऽन्नेषु जागृधुः । आ देवानामोहते वि व्रयो हृदि बृहस्पते न परः साम्नो विदुः ॥१६॥
विश्वेभ्यो हि त्वा भुवनेभ्यस्परि त्वष्टाजनत्साम्नःसाम्नः कविः । स ऋणचिदृणया ब्रह्मणस्पतिर्द्रुहो हन्ता मह ऋतस्य धर्तरि ॥१७॥
तव श्रिये व्यजिहीत पर्वतो गवां गोत्रमुदसृजो यदङ्गिरः । इन्द्रेण युजा तमसा परीवृतं बृहस्पते निरपामौब्जो अर्णवम् ॥१८॥
ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१९॥
gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmahe kaviṃ kavīnāmupamaśravastamam । jyeṣṭharājaṃ brahmaṇāṃ brahmaṇaspata ā naḥ śṛṇvannūtibhiḥ sīda sādanam ॥१॥
devāścitte asurya pracetaso bṛhaspate yajñiyaṃ bhāgamānaśuḥ । usrā iva sūryo jyotiṣā maho viśveṣāmijjanitā brahmaṇāmasi ॥२॥
ā vibādhyā parirāpastamāṃsi ca jyotiṣmantaṃ rathamṛtasya tiṣṭhasi । bṛhaspate bhīmamamitradambhanaṃ rakṣohaṇaṃ gotrabhidaṃ svarvidam ॥३॥
sunītibhirnayasi trāyase janaṃ yastubhyaṃ dāśānna tamaṃho aśnavat । brahmadviṣastapano manyumīrasi bṛhaspate mahi tatte mahitvanam ॥४॥
na tamaṃho na duritaṃ kutaścana nārātayastitirurna dvayāvinaḥ । viśvā idasmāddhvaraso vi bādhase yaṃ sugopā rakṣasi brahmaṇaspate ॥५॥
tvaṃ no gopāḥ pathikṛdvicakṣaṇastava vratāya matibhirjarāmahe । bṛhaspate yo no abhi hvaro dadhe svā taṃ marmartu ducchunā harasvatī ॥६॥
uta vā yo no marcayādanāgaso'rātīvā martaḥ sānuko vṛkaḥ । bṛhaspate apa taṃ vartayā pathaḥ sugaṃ no asyai devavītaye kṛdhi ॥७॥
trātāraṃ tvā tanūnāṃ havāmahe'vaspartaradhivaktāramasmayum । bṛhaspate devanido ni barhaya mā durevā uttaraṃ sumnamunnaśan ॥८॥
tvayā vayaṃ suvṛdhā brahmaṇaspate spārhā vasu manuṣyā dadīmahi । yā no dūre taḷito yā arātayo'bhi santi jambhayā tā anapnasaḥ ॥९॥
tvayā vayamuttamaṃ dhīmahe vayo bṛhaspate papriṇā sasninā yujā । mā no duḥśaṃso abhidipsurīśata pra suśaṃsā matibhistāriṣīmahi ॥१०॥
anānudo vṛṣabho jagmirāhavaṃ niṣṭaptā śatruṃ pṛtanāsu sāsahiḥ । asi satya ṛṇayā brahmaṇaspata ugrasya ciddamitā vīḷuharṣiṇaḥ ॥११॥
adevena manasā yo riṣaṇyati śāsāmugro manyamāno jighāṃsati । bṛhaspate mā praṇaktasya no vadho ni karma manyuṃ durevasya śardhataḥ ॥१२॥
bhareṣu havyo namasopasadyo gantā vājeṣu sanitā dhanaṃdhanam । viśvā idaryo abhidipsvo mṛdho bṛhaspatirvi vavarhā rathām̐ iva ॥१३॥
tejiṣṭhayā tapanī rakṣasastapa ye tvā nide dadhire dṛṣṭavīryam । āvistatkṛṣva yadasatta ukthyaṃ bṛhaspate vi parirāpo ardaya ॥१४॥
bṛhaspate ati yadaryo arhāddyumadvibhāti kratumajjaneṣu । yaddīdayacchavasa ṛtaprajāta tadasmāsu draviṇaṃ dhehi citram ॥१५॥
mā na stenebhyo ye abhi druhaspade nirāmiṇo ripavo'nneṣu jāgṛdhuḥ । ā devānāmohate vi vrayo hṛdi bṛhaspate na paraḥ sāmno viduḥ ॥१६॥
viśvebhyo hi tvā bhuvanebhyaspari tvaṣṭājanatsāmnaḥsāmnaḥ kaviḥ । sa ṛṇacidṛṇayā brahmaṇaspatirdruho hantā maha ṛtasya dhartari ॥१७॥
tava śriye vyajihīta parvato gavāṃ gotramudasṛjo yadaṅgiraḥ । indreṇa yujā tamasā parīvṛtaṃ bṛhaspate nirapāmaubjo arṇavam ॥१८॥
brahmaṇaspate tvamasya yantā sūktasya bodhi tanayaṃ ca jinva । viśvaṃ tadbhadraṃ yadavanti devā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१९॥
“Hymn to Bṛhaspati, lord and leader of the heavenly hosts, king supreme of prayers — 19 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 24
सेमामविड्ढि प्रभृतिं य ईशिषेऽया विधेम नवया महा गिरा । यथा नो मीढ्वान्स्तवते सखा तव बृहस्पते सीषधः सोत नो मतिम् ॥१॥
यो नन्त्वान्यनमन्न्योजसोतादर्दर्मन्युना शम्बराणि वि । प्राच्यावयदच्युता ब्रह्मणस्पतिरा चाविशद्वसुमन्तं वि पर्वतम् ॥२॥
तद्देवानां देवतमाय कर्त्वमश्रथ्नन्दृळ्हाव्रदन्त वीळिता । उद्गा आजदभिनद्ब्रह्मणा वलमगूहत्तमो व्यचक्षयत्स्वः ॥३॥
अश्मास्यमवतं ब्रह्मणस्पतिर्मधुधारमभि यमोजसातृणत् । तमेव विश्वे पपिरे स्वर्दृशो बहु साकं सिसिचुरुत्समुद्रिणम् ॥४॥
सना ता का चिद्भुवना भवीत्वा माद्भिः शरद्भिर्दुरो वरन्त वः । अयतन्ता चरतो अन्यदन्यदिद्या चकार वयुना ब्रह्मणस्पतिः ॥५॥
अभिनक्षन्तो अभि ये तमानशुर्निधिं पणीनां परमं गुहा हितम् । ते विद्वांसः प्रतिचक्ष्यानृता पुनर्यत उ आयन्तदुदीयुराविशम् ॥६॥
ऋतावानः प्रतिचक्ष्यानृता पुनरात आ तस्थुः कवयो महस्पथः । ते बाहुभ्यां धमितमग्निमश्मनि नकिः षो अस्त्यरणो जहुर्हि तम् ॥७॥
ऋतज्येन क्षिप्रेण ब्रह्मणस्पतिर्यत्र वष्टि प्र तदश्नोति धन्वना । तस्य साध्वीरिषवो याभिरस्यति नृचक्षसो दृशये कर्णयोनयः ॥८॥
स संनयः स विनयः पुरोहितः स सुष्टुतः स युधि ब्रह्मणस्पतिः । चाक्ष्मो यद्वाजं भरते मती धनादित्सूर्यस्तपति तप्यतुर्वृथा ॥९॥
विभु प्रभु प्रथमं मेहनावतो बृहस्पतेः सुविदत्राणि राध्या । इमा सातानि वेन्यस्य वाजिनो येन जना उभये भुञ्जते विशः ॥१०॥
योऽवरे वृजने विश्वथा विभुर्महामु रण्वः शवसा ववक्षिथ । स देवो देवान्प्रति पप्रथे पृथु विश्वेदु ता परिभूर्ब्रह्मणस्पतिः ॥११॥
विश्वं सत्यं मघवाना युवोरिदापश्चन प्र मिनन्ति व्रतं वाम् । अच्छेन्द्राब्रह्मणस्पती हविर्नोऽन्नं युजेव वाजिना जिगातम् ॥१२॥
उताशिष्ठा अनु शृण्वन्ति वह्नयः सभेयो विप्रो भरते मती धना । वीळुद्वेषा अनु वश ऋणमाददिः स ह वाजी समिथे ब्रह्मणस्पतिः ॥१३॥
ब्रह्मणस्पतेरभवद्यथावशं सत्यो मन्युर्महि कर्मा करिष्यतः । यो गा उदाजत्स दिवे वि चाभजन्महीव रीतिः शवसासरत्पृथक् ॥१४॥
ब्रह्मणस्पते सुयमस्य विश्वहा रायः स्याम रथ्यो वयस्वतः । वीरेषु वीराँ उप पृङ्धि नस्त्वं यदीशानो ब्रह्मणा वेषि मे हवम् ॥१५॥
ब्रह्मणस्पते त्वमस्य यन्ता सूक्तस्य बोधि तनयं च जिन्व । विश्वं तद्भद्रं यदवन्ति देवा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१६॥
semāmaviḍḍhi prabhṛtiṃ ya īśiṣe'yā vidhema navayā mahā girā । yathā no mīḍhvānstavate sakhā tava bṛhaspate sīṣadhaḥ sota no matim ॥१॥
yo nantvānyanamannyojasotādardarmanyunā śambarāṇi vi । prācyāvayadacyutā brahmaṇaspatirā cāviśadvasumantaṃ vi parvatam ॥२॥
taddevānāṃ devatamāya kartvamaśrathnandṛḷhāvradanta vīḷitā । udgā ājadabhinadbrahmaṇā valamagūhattamo vyacakṣayatsvaḥ ॥३॥
aśmāsyamavataṃ brahmaṇaspatirmadhudhāramabhi yamojasātṛṇat । tameva viśve papire svardṛśo bahu sākaṃ sisicurutsamudriṇam ॥४॥
sanā tā kā cidbhuvanā bhavītvā mādbhiḥ śaradbhirduro varanta vaḥ । ayatantā carato anyadanyadidyā cakāra vayunā brahmaṇaspatiḥ ॥५॥
abhinakṣanto abhi ye tamānaśurnidhiṃ paṇīnāṃ paramaṃ guhā hitam । te vidvāṃsaḥ praticakṣyānṛtā punaryata u āyantadudīyurāviśam ॥६॥
ṛtāvānaḥ praticakṣyānṛtā punarāta ā tasthuḥ kavayo mahaspathaḥ । te bāhubhyāṃ dhamitamagnimaśmani nakiḥ ṣo astyaraṇo jahurhi tam ॥७॥
ṛtajyena kṣipreṇa brahmaṇaspatiryatra vaṣṭi pra tadaśnoti dhanvanā । tasya sādhvīriṣavo yābhirasyati nṛcakṣaso dṛśaye karṇayonayaḥ ॥८॥
sa saṃnayaḥ sa vinayaḥ purohitaḥ sa suṣṭutaḥ sa yudhi brahmaṇaspatiḥ । cākṣmo yadvājaṃ bharate matī dhanāditsūryastapati tapyaturvṛthā ॥९॥
vibhu prabhu prathamaṃ mehanāvato bṛhaspateḥ suvidatrāṇi rādhyā । imā sātāni venyasya vājino yena janā ubhaye bhuñjate viśaḥ ॥१०॥
yo'vare vṛjane viśvathā vibhurmahāmu raṇvaḥ śavasā vavakṣitha । sa devo devānprati paprathe pṛthu viśvedu tā paribhūrbrahmaṇaspatiḥ ॥११॥
viśvaṃ satyaṃ maghavānā yuvoridāpaścana pra minanti vrataṃ vām । acchendrābrahmaṇaspatī havirno'nnaṃ yujeva vājinā jigātam ॥१२॥
utāśiṣṭhā anu śṛṇvanti vahnayaḥ sabheyo vipro bharate matī dhanā । vīḷudveṣā anu vaśa ṛṇamādadiḥ sa ha vājī samithe brahmaṇaspatiḥ ॥१३॥
brahmaṇaspaterabhavadyathāvaśaṃ satyo manyurmahi karmā kariṣyataḥ । yo gā udājatsa dive vi cābhajanmahīva rītiḥ śavasāsaratpṛthak ॥१४॥
brahmaṇaspate suyamasya viśvahā rāyaḥ syāma rathyo vayasvataḥ । vīreṣu vīrām̐ upa pṛṅdhi nastvaṃ yadīśāno brahmaṇā veṣi me havam ॥१५॥
brahmaṇaspate tvamasya yantā sūktasya bodhi tanayaṃ ca jinva । viśvaṃ tadbhadraṃ yadavanti devā bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१६॥
“Hymn to Brahmanaspati, asked to be pleased with the offering and new song — 16 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 25
इन्धानो अग्निं वनवद्वनुष्यतः कृतब्रह्मा शूशुवद्रातहव्य इत् । जातेन जातमति स प्र सर्सृते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥१॥
वीरेभिर्वीरान्वनवद्वनुष्यतो गोभी रयिं पप्रथद्बोधति त्मना । तोकं च तस्य तनयं च वर्धते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥२॥
सिन्धुर्न क्षोदः शिमीवाँ ऋघायतो वृषेव वध्रीँरभि वष्ट्योजसा । अग्नेरिव प्रसितिर्नाह वर्तवे यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥३॥
तस्मा अर्षन्ति दिव्या असश्चतः स सत्वभिः प्रथमो गोषु गच्छति । अनिभृष्टतविषिर्हन्त्योजसा यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥४॥
तस्मा इद्विश्वे धुनयन्त सिन्धवोऽच्छिद्रा शर्म दधिरे पुरूणि । देवानां सुम्ने सुभगः स एधते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥५॥
indhāno agniṃ vanavadvanuṣyataḥ kṛtabrahmā śūśuvadrātahavya it । jātena jātamati sa pra sarsṛte yaṃyaṃ yujaṃ kṛṇute brahmaṇaspatiḥ ॥१॥
vīrebhirvīrānvanavadvanuṣyato gobhī rayiṃ paprathadbodhati tmanā । tokaṃ ca tasya tanayaṃ ca vardhate yaṃyaṃ yujaṃ kṛṇute brahmaṇaspatiḥ ॥२॥
sindhurna kṣodaḥ śimīvām̐ ṛghāyato vṛṣeva vadhrīm̐rabhi vaṣṭyojasā । agneriva prasitirnāha vartave yaṃyaṃ yujaṃ kṛṇute brahmaṇaspatiḥ ॥३॥
tasmā arṣanti divyā asaścataḥ sa satvabhiḥ prathamo goṣu gacchati । anibhṛṣṭataviṣirhantyojasā yaṃyaṃ yujaṃ kṛṇute brahmaṇaspatiḥ ॥४॥
tasmā idviśve dhunayanta sindhavo'cchidrā śarma dadhire purūṇi । devānāṃ sumne subhagaḥ sa edhate yaṃyaṃ yujaṃ kṛṇute brahmaṇaspatiḥ ॥५॥
“Hymn to Brahmanaspati, who lighting the flame shall conquer enemies — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 26
ऋजुरिच्छंसो वनवद्वनुष्यतो देवयन्निददेवयन्तमभ्यसत् । सुप्रावीरिद्वनवत्पृत्सु दुष्टरं यज्वेदयज्योर्वि भजाति भोजनम् ॥१॥
यजस्व वीर प्र विहि मनायतो भद्रं मनः कृणुष्व वृत्रतूर्ये । हविष्कृणुष्व सुभगो यथाससि ब्रह्मणस्पतेरव आ वृणीमहे ॥२॥
स इज्जनेन स विशा स जन्मना स पुत्रैर्वाजं भरते धना नृभिः । देवानां यः पितरमाविवासति श्रद्धामना हविषा ब्रह्मणस्पतिम् ॥३॥
यो अस्मै हव्यैर्घृतवद्भिरविधत्प्र तं प्राचा नयति ब्रह्मणस्पतिः । उरुष्यतीमंहसो रक्षती रिषोऽंहोश्चिदस्मा उरुचक्रिरद्भुतः ॥४॥
ṛjuricchaṃso vanavadvanuṣyato devayannidadevayantamabhyasat । suprāvīridvanavatpṛtsu duṣṭaraṃ yajvedayajyorvi bhajāti bhojanam ॥१॥
yajasva vīra pra vihi manāyato bhadraṃ manaḥ kṛṇuṣva vṛtratūrye । haviṣkṛṇuṣva subhago yathāsasi brahmaṇaspaterava ā vṛṇīmahe ॥२॥
sa ijjanena sa viśā sa janmanā sa putrairvājaṃ bharate dhanā nṛbhiḥ । devānāṃ yaḥ pitaramāvivāsati śraddhāmanā haviṣā brahmaṇaspatim ॥३॥
yo asmai havyairghṛtavadbhiravidhatpra taṃ prācā nayati brahmaṇaspatiḥ । uruṣyatīmaṃhaso rakṣatī riṣo'ṃhościdasmā urucakriradbhutaḥ ॥४॥
“Hymn to Brahmanaspati, by whom the righteous singer overcomes his enemies — 4 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 27
इमा गिर आदित्येभ्यो घृतस्नूः सनाद्राजभ्यो जुह्वा जुहोमि । शृणोतु मित्रो अर्यमा भगो नस्तुविजातो वरुणो दक्षो अंशः ॥१॥
इमं स्तोमं सक्रतवो मे अद्य मित्रो अर्यमा वरुणो जुषन्त । आदित्यासः शुचयो धारपूता अवृजिना अनवद्या अरिष्टाः ॥२॥
त आदित्यास उरवो गभीरा अदब्धासो दिप्सन्तो भूर्यक्षाः । अन्तः पश्यन्ति वृजिनोत साधु सर्वं राजभ्यः परमा चिदन्ति ॥३॥
धारयन्त आदित्यासो जगत्स्था देवा विश्वस्य भुवनस्य गोपाः । दीर्घाधियो रक्षमाणा असुर्यमृतावानश्चयमाना ऋणानि ॥४॥
विद्यामादित्या अवसो वो अस्य यदर्यमन्भय आ चिन्मयोभु । युष्माकं मित्रावरुणा प्रणीतौ परि श्वभ्रेव दुरितानि वृज्याम् ॥५॥
सुगो हि वो अर्यमन्मित्र पन्था अनृक्षरो वरुण साधुरस्ति । तेनादित्या अधि वोचता नो यच्छता नो दुष्परिहन्तु शर्म ॥६॥
पिपर्तु नो अदिती राजपुत्राति द्वेषांस्यर्यमा सुगेभिः । बृहन्मित्रस्य वरुणस्य शर्मोप स्याम पुरुवीरा अरिष्टाः ॥७॥
तिस्रो भूमीर्धारयन्त्रीँरुत द्यून्त्रीणि व्रता विदथे अन्तरेषाम् । ऋतेनादित्या महि वो महित्वं तदर्यमन्वरुण मित्र चारु ॥८॥
त्री रोचना दिव्या धारयन्त हिरण्ययाः शुचयो धारपूताः । अस्वप्नजो अनिमिषा अदब्धा उरुशंसा ऋजवे मर्त्याय ॥९॥
त्वं विश्वेषां वरुणासि राजा ये च देवा असुर ये च मर्ताः । शतं नो रास्व शरदो विचक्षेऽश्यामायूंषि सुधितानि पूर्वा ॥१०॥
न दक्षिणा वि चिकिते न सव्या न प्राचीनमादित्या नोत पश्चा । पाक्या चिद्वसवो धीर्या चिद्युष्मानीतो अभयं ज्योतिरश्याम् ॥११॥
यो राजभ्य ऋतनिभ्यो ददाश यं वर्धयन्ति पुष्टयश्च नित्याः । स रेवान्याति प्रथमो रथेन वसुदावा विदथेषु प्रशस्तः ॥१२॥
शुचिरपः सूयवसा अदब्ध उप क्षेति वृद्धवयाः सुवीरः । नकिष्टं घ्नन्त्यन्तितो न दूराद्य आदित्यानां भवति प्रणीतौ ॥१३॥
अदिते मित्र वरुणोत मृळ यद्वो वयं चकृमा कच्चिदागः । उर्वश्यामभयं ज्योतिरिन्द्र मा नो दीर्घा अभि नशन्तमिस्राः ॥१४॥
उभे अस्मै पीपयतः समीची दिवो वृष्टिं सुभगो नाम पुष्यन् । उभा क्षयावाजयन्याति पृत्सूभावर्धौ भवतः साधू अस्मै ॥१५॥
या वो माया अभिद्रुहे यजत्राः पाशा आदित्या रिपवे विचृत्ताः । अश्वीव ताँ अति येषं रथेनारिष्टा उरावा शर्मन्स्याम ॥१६॥
माहं मघोनो वरुण प्रियस्य भूरिदाव्न आ विदं शूनमापेः । मा रायो राजन्सुयमादव स्थां बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥१७॥
imā gira ādityebhyo ghṛtasnūḥ sanādrājabhyo juhvā juhomi । śṛṇotu mitro aryamā bhago nastuvijāto varuṇo dakṣo aṃśaḥ ॥१॥
imaṃ stomaṃ sakratavo me adya mitro aryamā varuṇo juṣanta । ādityāsaḥ śucayo dhārapūtā avṛjinā anavadyā ariṣṭāḥ ॥२॥
ta ādityāsa uravo gabhīrā adabdhāso dipsanto bhūryakṣāḥ । antaḥ paśyanti vṛjinota sādhu sarvaṃ rājabhyaḥ paramā cidanti ॥३॥
dhārayanta ādityāso jagatsthā devā viśvasya bhuvanasya gopāḥ । dīrghādhiyo rakṣamāṇā asuryamṛtāvānaścayamānā ṛṇāni ॥४॥
vidyāmādityā avaso vo asya yadaryamanbhaya ā cinmayobhu । yuṣmākaṃ mitrāvaruṇā praṇītau pari śvabhreva duritāni vṛjyām ॥५॥
sugo hi vo aryamanmitra panthā anṛkṣaro varuṇa sādhurasti । tenādityā adhi vocatā no yacchatā no duṣparihantu śarma ॥६॥
pipartu no aditī rājaputrāti dveṣāṃsyaryamā sugebhiḥ । bṛhanmitrasya varuṇasya śarmopa syāma puruvīrā ariṣṭāḥ ॥७॥
tisro bhūmīrdhārayantrīm̐ruta dyūntrīṇi vratā vidathe antareṣām । ṛtenādityā mahi vo mahitvaṃ tadaryamanvaruṇa mitra cāru ॥८॥
trī rocanā divyā dhārayanta hiraṇyayāḥ śucayo dhārapūtāḥ । asvapnajo animiṣā adabdhā uruśaṃsā ṛjave martyāya ॥९॥
tvaṃ viśveṣāṃ varuṇāsi rājā ye ca devā asura ye ca martāḥ । śataṃ no rāsva śarado vicakṣe'śyāmāyūṃṣi sudhitāni pūrvā ॥१०॥
na dakṣiṇā vi cikite na savyā na prācīnamādityā nota paścā । pākyā cidvasavo dhīryā cidyuṣmānīto abhayaṃ jyotiraśyām ॥११॥
yo rājabhya ṛtanibhyo dadāśa yaṃ vardhayanti puṣṭayaśca nityāḥ । sa revānyāti prathamo rathena vasudāvā vidatheṣu praśastaḥ ॥१२॥
śucirapaḥ sūyavasā adabdha upa kṣeti vṛddhavayāḥ suvīraḥ । nakiṣṭaṃ ghnantyantito na dūrādya ādityānāṃ bhavati praṇītau ॥१३॥
adite mitra varuṇota mṛḷa yadvo vayaṃ cakṛmā kaccidāgaḥ । urvaśyāmabhayaṃ jyotirindra mā no dīrghā abhi naśantamisrāḥ ॥१४॥
ubhe asmai pīpayataḥ samīcī divo vṛṣṭiṃ subhago nāma puṣyan । ubhā kṣayāvājayanyāti pṛtsūbhāvardhau bhavataḥ sādhū asmai ॥१५॥
yā vo māyā abhidruhe yajatrāḥ pāśā ādityā ripave vicṛttāḥ । aśvīva tām̐ ati yeṣaṃ rathenāriṣṭā urāvā śarmansyāma ॥१६॥
māhaṃ maghono varuṇa priyasya bhūridāvna ā vidaṃ śūnamāpeḥ । mā rāyo rājansuyamādava sthāṃ bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥१७॥
“Hymn to the Ādityas — Mitra, Aryaman, Bhaga and others — offered fatness with the ladle — 17 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 28
इदं कवेरादित्यस्य स्वराजो विश्वानि सान्त्यभ्यस्तु मह्ना । अति यो मन्द्रो यजथाय देवः सुकीर्तिं भिक्षे वरुणस्य भूरेः ॥१॥
तव व्रते सुभगासः स्याम स्वाध्यो वरुण तुष्टुवांसः । उपायन उषसां गोमतीनामग्नयो न जरमाणा अनु द्यून् ॥२॥
तव स्याम पुरुवीरस्य शर्मन्नुरुशंसस्य वरुण प्रणेतः । यूयं नः पुत्रा अदितेरदब्धा अभि क्षमध्वं युज्याय देवाः ॥३॥
प्र सीमादित्यो असृजद्विधर्ताँ ऋतं सिन्धवो वरुणस्य यन्ति । न श्राम्यन्ति न वि मुचन्त्येते वयो न पप्तू रघुया परिज्मन् ॥४॥
वि मच्छ्रथाय रशनामिवाग ऋध्याम ते वरुण खामृतस्य । मा तन्तुश्छेदि वयतो धियं मे मा मात्रा शार्यपसः पुर ऋतोः ॥५॥
अपो सु म्यक्ष वरुण भियसं मत्सम्राळृतावोऽनु मा गृभाय । दामेव वत्साद्वि मुमुग्ध्यंहो नहि त्वदारे निमिषश्चनेशे ॥६॥
मा नो वधैर्वरुण ये त इष्टावेनः कृण्वन्तमसुर भ्रीणन्ति । मा ज्योतिषः प्रवसथानि गन्म वि षू मृधः शिश्रथो जीवसे नः ॥७॥
नमः पुरा ते वरुणोत नूनमुतापरं तुविजात ब्रवाम । त्वे हि कं पर्वते न श्रितान्यप्रच्युतानि दूळभ व्रतानि ॥८॥
पर ऋणा सावीरध मत्कृतानि माहं राजन्नन्यकृतेन भोजम् । अव्युष्टा इन्नु भूयसीरुषास आ नो जीवान्वरुण तासु शाधि ॥९॥
यो मे राजन्युज्यो वा सखा वा स्वप्ने भयं भीरवे मह्यमाह । स्तेनो वा यो दिप्सति नो वृको वा त्वं तस्माद्वरुण पाह्यस्मान् ॥१०॥
माहं मघोनो वरुण प्रियस्य भूरिदाव्न आ विदं शूनमापेः । मा रायो राजन्सुयमादव स्थां बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥११॥
idaṃ kaverādityasya svarājo viśvāni sāntyabhyastu mahnā । ati yo mandro yajathāya devaḥ sukīrtiṃ bhikṣe varuṇasya bhūreḥ ॥१॥
tava vrate subhagāsaḥ syāma svādhyo varuṇa tuṣṭuvāṃsaḥ । upāyana uṣasāṃ gomatīnāmagnayo na jaramāṇā anu dyūn ॥२॥
tava syāma puruvīrasya śarmannuruśaṃsasya varuṇa praṇetaḥ । yūyaṃ naḥ putrā aditeradabdhā abhi kṣamadhvaṃ yujyāya devāḥ ॥३॥
pra sīmādityo asṛjadvidhartām̐ ṛtaṃ sindhavo varuṇasya yanti । na śrāmyanti na vi mucantyete vayo na paptū raghuyā parijman ॥४॥
vi macchrathāya raśanāmivāga ṛdhyāma te varuṇa khāmṛtasya । mā tantuśchedi vayato dhiyaṃ me mā mātrā śāryapasaḥ pura ṛtoḥ ॥५॥
apo su myakṣa varuṇa bhiyasaṃ matsamrāḷṛtāvo'nu mā gṛbhāya । dāmeva vatsādvi mumugdhyaṃho nahi tvadāre nimiṣaścaneśe ॥६॥
mā no vadhairvaruṇa ye ta iṣṭāvenaḥ kṛṇvantamasura bhrīṇanti । mā jyotiṣaḥ pravasathāni ganma vi ṣū mṛdhaḥ śiśratho jīvase naḥ ॥७॥
namaḥ purā te varuṇota nūnamutāparaṃ tuvijāta bravāma । tve hi kaṃ parvate na śritānyapracyutāni dūḷabha vratāni ॥८॥
para ṛṇā sāvīradha matkṛtāni māhaṃ rājannanyakṛtena bhojam । avyuṣṭā innu bhūyasīruṣāsa ā no jīvānvaruṇa tāsu śādhi ॥९॥
yo me rājanyujyo vā sakhā vā svapne bhayaṃ bhīrave mahyamāha । steno vā yo dipsati no vṛko vā tvaṃ tasmādvaruṇa pāhyasmān ॥१०॥
māhaṃ maghono varuṇa priyasya bhūridāvna ā vidaṃ śūnamāpeḥ । mā rāyo rājansuyamādava sthāṃ bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥११॥
“Hymn to Varuṇa, the self-radiant wise Āditya, asked for renown — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM2 · Sūkta 29
धृतव्रता आदित्या इषिरा आरे मत्कर्त रहसूरिवागः । शृण्वतो वो वरुण मित्र देवा भद्रस्य विद्वाँ अवसे हुवे वः ॥१॥
यूयं देवाः प्रमतिर्यूयमोजो यूयं द्वेषांसि सनुतर्युयोत । अभिक्षत्तारो अभि च क्षमध्वमद्या च नो मृळयतापरं च ॥२॥
किमू नु वः कृणवामापरेण किं सनेन वसव आप्येन । यूयं नो मित्रावरुणादिते च स्वस्तिमिन्द्रामरुतो दधात ॥३॥
हये देवा यूयमिदापय स्थ ते मृळत नाधमानाय मह्यम् । मा वो रथो मध्यमवाळृते भून्मा युष्मावत्स्वापिषु श्रमिष्म ॥४॥
प्र व एको मिमय भूर्यागो यन्मा पितेव कितवं शशास । आरे पाशा आरे अघानि देवा मा माधि पुत्रे विमिव ग्रभीष्ट ॥५॥
अर्वाञ्चो अद्या भवता यजत्रा आ वो हार्दि भयमानो व्ययेयम् । त्राध्वं नो देवा निजुरो वृकस्य त्राध्वं कर्तादवपदो यजत्राः ॥६॥
माहं मघोनो वरुण प्रियस्य भूरिदाव्न आ विदं शूनमापेः । मा रायो राजन्सुयमादव स्थां बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥७॥
dhṛtavratā ādityā iṣirā āre matkarta rahasūrivāgaḥ । śṛṇvato vo varuṇa mitra devā bhadrasya vidvām̐ avase huve vaḥ ॥१॥
yūyaṃ devāḥ pramatiryūyamojo yūyaṃ dveṣāṃsi sanutaryuyota । abhikṣattāro abhi ca kṣamadhvamadyā ca no mṛḷayatāparaṃ ca ॥२॥
kimū nu vaḥ kṛṇavāmāpareṇa kiṃ sanena vasava āpyena । yūyaṃ no mitrāvaruṇādite ca svastimindrāmaruto dadhāta ॥३॥
haye devā yūyamidāpaya stha te mṛḷata nādhamānāya mahyam । mā vo ratho madhyamavāḷṛte bhūnmā yuṣmāvatsvāpiṣu śramiṣma ॥४॥
pra va eko mimaya bhūryāgo yanmā piteva kitavaṃ śaśāsa । āre pāśā āre aghāni devā mā mādhi putre vimiva grabhīṣṭa ॥५॥
arvāñco adyā bhavatā yajatrā ā vo hārdi bhayamāno vyayeyam । trādhvaṃ no devā nijuro vṛkasya trādhvaṃ kartādavapado yajatrāḥ ॥६॥
māhaṃ maghono varuṇa priyasya bhūridāvna ā vidaṃ śūnamāpeḥ । mā rāyo rājansuyamādava sthāṃ bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ ॥७॥
“Hymn to the upholders of Law, the strong Ādityas, asked to remove sin — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”