ṚgvedaM1 · Sūkta 121
कदित्था नॄँः पात्रं देवयतां श्रवद्गिरो अङ्गिरसां तुरण्यन् । प्र यदानड्विश आ हर्म्यस्योरु क्रंसते अध्वरे यजत्रः ॥१॥
स्तम्भीद्ध द्यां स धरुणं प्रुषायदृभुर्वाजाय द्रविणं नरो गोः । अनु स्वजां महिषश्चक्षत व्रां मेनामश्वस्य परि मातरं गोः ॥२॥
नक्षद्धवमरुणीः पूर्व्यं राट् तुरो विशामङ्गिरसामनु द्यून् । तक्षद्वज्रं नियुतं तस्तम्भद्द्यां चतुष्पदे नर्याय द्विपादे ॥३॥
अस्य मदे स्वर्यं दा ऋतायापीवृतमुस्रियाणामनीकम् । यद्ध प्रसर्गे त्रिककुम्निवर्तदप द्रुहो मानुषस्य दुरो वः ॥४॥
तुभ्यं पयो यत्पितरावनीतां राधः सुरेतस्तुरणे भुरण्यू । शुचि यत्ते रेक्ण आयजन्त सबर्दुघायाः पय उस्रियायाः ॥५॥
अध प्र जज्ञे तरणिर्ममत्तु प्र रोच्यस्या उषसो न सूरः । इन्दुर्येभिराष्ट स्वेदुहव्यैः स्रुवेण सिञ्चञ्जरणाभि धाम ॥६॥
स्विध्मा यद्वनधितिरपस्यात्सूरो अध्वरे परि रोधना गोः । यद्ध प्रभासि कृत्व्याँ अनु द्यूननर्विशे पश्विषे तुराय ॥७॥
अष्टा महो दिव आदो हरी इह द्युम्नासाहमभि योधान उत्सम् । हरिं यत्ते मन्दिनं दुक्षन्वृधे गोरभसमद्रिभिर्वाताप्यम् ॥८॥
त्वमायसं प्रति वर्तयो गोर्दिवो अश्मानमुपनीतमृभ्वा । कुत्साय यत्र पुरुहूत वन्वञ्छुष्णमनन्तैः परियासि वधैः ॥९॥
पुरा यत्सूरस्तमसो अपीतेस्तमद्रिवः फलिगं हेतिमस्य । शुष्णस्य चित्परिहितं यदोजो दिवस्परि सुग्रथितं तदादः ॥१०॥
अनु त्वा मही पाजसी अचक्रे द्यावाक्षामा मदतामिन्द्र कर्मन् । त्वं वृत्रमाशयानं सिरासु महो वज्रेण सिष्वपो वराहुम् ॥११॥
त्वमिन्द्र नर्यो याँ अवो नॄन्तिष्ठा वातस्य सुयुजो वहिष्ठान् । यं ते काव्य उशना मन्दिनं दाद्वृत्रहणं पार्यं ततक्ष वज्रम् ॥१२॥
त्वं सूरो हरितो रामयो नॄन्भरच्चक्रमेतशो नायमिन्द्र । प्रास्य पारं नवतिं नाव्यानामपि कर्तमवर्तयोऽयज्यून् ॥१३॥
त्वं नो अस्या इन्द्र दुर्हणायाः पाहि वज्रिवो दुरितादभीके । प्र नो वाजान्रथ्यो अश्वबुध्यानिषे यन्धि श्रवसे सूनृतायै ॥१४॥
मा सा ते अस्मत्सुमतिर्वि दसद्वाजप्रमहः समिषो वरन्त । आ नो भज मघवन्गोष्वर्यो मंहिष्ठास्ते सधमादः स्याम ॥१५॥
kaditthā nṝm̐ḥ pātraṃ devayatāṃ śravadgiro aṅgirasāṃ turaṇyan । pra yadānaḍviśa ā harmyasyoru kraṃsate adhvare yajatraḥ ॥१॥
stambhīddha dyāṃ sa dharuṇaṃ pruṣāyadṛbhurvājāya draviṇaṃ naro goḥ । anu svajāṃ mahiṣaścakṣata vrāṃ menāmaśvasya pari mātaraṃ goḥ ॥२॥
nakṣaddhavamaruṇīḥ pūrvyaṃ rāṭ turo viśāmaṅgirasāmanu dyūn । takṣadvajraṃ niyutaṃ tastambhaddyāṃ catuṣpade naryāya dvipāde ॥३॥
asya made svaryaṃ dā ṛtāyāpīvṛtamusriyāṇāmanīkam । yaddha prasarge trikakumnivartadapa druho mānuṣasya duro vaḥ ॥४॥
tubhyaṃ payo yatpitarāvanītāṃ rādhaḥ suretasturaṇe bhuraṇyū । śuci yatte rekṇa āyajanta sabardughāyāḥ paya usriyāyāḥ ॥५॥
adha pra jajñe taraṇirmamattu pra rocyasyā uṣaso na sūraḥ । induryebhirāṣṭa sveduhavyaiḥ sruveṇa siñcañjaraṇābhi dhāma ॥६॥
svidhmā yadvanadhitirapasyātsūro adhvare pari rodhanā goḥ । yaddha prabhāsi kṛtvyām̐ anu dyūnanarviśe paśviṣe turāya ॥७॥
aṣṭā maho diva ādo harī iha dyumnāsāhamabhi yodhāna utsam । hariṃ yatte mandinaṃ dukṣanvṛdhe gorabhasamadribhirvātāpyam ॥८॥
tvamāyasaṃ prati vartayo gordivo aśmānamupanītamṛbhvā । kutsāya yatra puruhūta vanvañchuṣṇamanantaiḥ pariyāsi vadhaiḥ ॥९॥
purā yatsūrastamaso apītestamadrivaḥ phaligaṃ hetimasya । śuṣṇasya citparihitaṃ yadojo divaspari sugrathitaṃ tadādaḥ ॥१०॥
anu tvā mahī pājasī acakre dyāvākṣāmā madatāmindra karman । tvaṃ vṛtramāśayānaṃ sirāsu maho vajreṇa siṣvapo varāhum ॥११॥
tvamindra naryo yām̐ avo nṝntiṣṭhā vātasya suyujo vahiṣṭhān । yaṃ te kāvya uśanā mandinaṃ dādvṛtrahaṇaṃ pāryaṃ tatakṣa vajram ॥१२॥
tvaṃ sūro harito rāmayo nṝnbharaccakrametaśo nāyamindra । prāsya pāraṃ navatiṃ nāvyānāmapi kartamavartayo'yajyūn ॥१३॥
tvaṃ no asyā indra durhaṇāyāḥ pāhi vajrivo duritādabhīke । pra no vājānrathyo aśvabudhyāniṣe yandhi śravase sūnṛtāyai ॥१४॥
mā sā te asmatsumatirvi dasadvājapramahaḥ samiṣo varanta । ā no bhaja maghavangoṣvaryo maṃhiṣṭhāste sadhamādaḥ syāma ॥१५॥
“Hymn to Indra (or the Viśvedevas), asking when men's guardians will hear the Aṅgiras' song — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 122
प्र वः पान्तं रघुमन्यवोऽन्धो यज्ञं रुद्राय मीळ्हुषे भरध्वम् । दिवो अस्तोष्यसुरस्य वीरैरिषुध्येव मरुतो रोदस्योः ॥१॥
पत्नीव पूर्वहूतिं वावृधध्या उषासानक्ता पुरुधा विदाने । स्तरीर्नात्कं व्युतं वसाना सूर्यस्य श्रिया सुदृशी हिरण्यैः ॥२॥
ममत्तु नः परिज्मा वसर्हा ममत्तु वातो अपां वृषण्वान् । शिशीतमिन्द्रापर्वता युवं नस्तन्नो विश्वे वरिवस्यन्तु देवाः ॥३॥
उत त्या मे यशसा श्वेतनायै व्यन्ता पान्तौशिजो हुवध्यै । प्र वो नपातमपां कृणुध्वं प्र मातरा रास्पिनस्यायोः ॥४॥
आ वो रुवण्युमौशिजो हुवध्यै घोषेव शंसमर्जुनस्य नंशे । प्र वः पूष्णे दावन आँ अच्छा वोचेय वसुतातिमग्नेः ॥५॥
श्रुतं मे मित्रावरुणा हवेमोत श्रुतं सदने विश्वतः सीम् । श्रोतु नः श्रोतुरातिः सुश्रोतुः सुक्षेत्रा सिन्धुरद्भिः ॥६॥
स्तुषे सा वां वरुण मित्र रातिर्गवां शता पृक्षयामेषु पज्रे । श्रुतरथे प्रियरथे दधानाः सद्यः पुष्टिं निरुन्धानासो अग्मन् ॥७॥
अस्य स्तुषे महिमघस्य राधः सचा सनेम नहुषः सुवीराः । जनो यः पज्रेभ्यो वाजिनीवानश्वावतो रथिनो मह्यं सूरिः ॥८॥
जनो यो मित्रावरुणावभिध्रुगपो न वां सुनोत्यक्ष्णयाध्रुक् । स्वयं स यक्ष्मं हृदये नि धत्त आप यदीं होत्राभिरृतावा ॥९॥
स व्राधतो नहुषो दंसुजूतः शर्धस्तरो नरां गूर्तश्रवाः । विसृष्टरातिर्याति बाळ्हसृत्वा विश्वासु पृत्सु सदमिच्छूरः ॥१०॥
अध ग्मन्ता नहुषो हवं सूरेः श्रोता राजानो अमृतस्य मन्द्राः । नभोजुवो यन्निरवस्य राधः प्रशस्तये महिना रथवते ॥११॥
एतं शर्धं धाम यस्य सूरेरित्यवोचन्दशतयस्य नंशे । द्युम्नानि येषु वसुताती रारन्विश्वे सन्वन्तु प्रभृथेषु वाजम् ॥१२॥
मन्दामहे दशतयस्य धासेर्द्विर्यत्पञ्च बिभ्रतो यन्त्यन्ना । किमिष्टाश्व इष्टरश्मिरेत ईशानासस्तरुष ऋञ्जते नॄन् ॥१३॥
हिरण्यकर्णं मणिग्रीवमर्णस्तन्नो विश्वे वरिवस्यन्तु देवाः । अर्यो गिरः सद्य आ जग्मुषीरोस्राश्चाकन्तूभयेष्वस्मे ॥१४॥
चत्वारो मा मशर्शारस्य शिश्वस्त्रयो राज्ञ आयवसस्य जिष्णोः । रथो वां मित्रावरुणा दीर्घाप्साः स्यूमगभस्तिः सूरो नाद्यौत् ॥१५॥
pra vaḥ pāntaṃ raghumanyavo'ndho yajñaṃ rudrāya mīḷhuṣe bharadhvam । divo astoṣyasurasya vīrairiṣudhyeva maruto rodasyoḥ ॥१॥
patnīva pūrvahūtiṃ vāvṛdhadhyā uṣāsānaktā purudhā vidāne । starīrnātkaṃ vyutaṃ vasānā sūryasya śriyā sudṛśī hiraṇyaiḥ ॥२॥
mamattu naḥ parijmā vasarhā mamattu vāto apāṃ vṛṣaṇvān । śiśītamindrāparvatā yuvaṃ nastanno viśve varivasyantu devāḥ ॥३॥
uta tyā me yaśasā śvetanāyai vyantā pāntauśijo huvadhyai । pra vo napātamapāṃ kṛṇudhvaṃ pra mātarā rāspinasyāyoḥ ॥४॥
ā vo ruvaṇyumauśijo huvadhyai ghoṣeva śaṃsamarjunasya naṃśe । pra vaḥ pūṣṇe dāvana ām̐ acchā voceya vasutātimagneḥ ॥५॥
śrutaṃ me mitrāvaruṇā havemota śrutaṃ sadane viśvataḥ sīm । śrotu naḥ śroturātiḥ suśrotuḥ sukṣetrā sindhuradbhiḥ ॥६॥
stuṣe sā vāṃ varuṇa mitra rātirgavāṃ śatā pṛkṣayāmeṣu pajre । śrutarathe priyarathe dadhānāḥ sadyaḥ puṣṭiṃ nirundhānāso agman ॥७॥
asya stuṣe mahimaghasya rādhaḥ sacā sanema nahuṣaḥ suvīrāḥ । jano yaḥ pajrebhyo vājinīvānaśvāvato rathino mahyaṃ sūriḥ ॥८॥
jano yo mitrāvaruṇāvabhidhrugapo na vāṃ sunotyakṣṇayādhruk । svayaṃ sa yakṣmaṃ hṛdaye ni dhatta āpa yadīṃ hotrābhirṛtāvā ॥९॥
sa vrādhato nahuṣo daṃsujūtaḥ śardhastaro narāṃ gūrtaśravāḥ । visṛṣṭarātiryāti bāḷhasṛtvā viśvāsu pṛtsu sadamicchūraḥ ॥१०॥
adha gmantā nahuṣo havaṃ sūreḥ śrotā rājāno amṛtasya mandrāḥ । nabhojuvo yanniravasya rādhaḥ praśastaye mahinā rathavate ॥११॥
etaṃ śardhaṃ dhāma yasya sūrerityavocandaśatayasya naṃśe । dyumnāni yeṣu vasutātī rāranviśve sanvantu prabhṛtheṣu vājam ॥१२॥
mandāmahe daśatayasya dhāserdviryatpañca bibhrato yantyannā । kimiṣṭāśva iṣṭaraśmireta īśānāsastaruṣa ṛñjate nṝn ॥१३॥
hiraṇyakarṇaṃ maṇigrīvamarṇastanno viśve varivasyantu devāḥ । aryo giraḥ sadya ā jagmuṣīrosrāścākantūbhayeṣvasme ॥१४॥
catvāro mā maśarśārasya śiśvastrayo rājña āyavasasya jiṣṇoḥ । ratho vāṃ mitrāvaruṇā dīrghāpsāḥ syūmagabhastiḥ sūro nādyaut ॥१५॥
“Hymn to the Viśvedevas, bringing sacrifice with Dyaus to the bounteous gods — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 123
पृथू रथो दक्षिणाया अयोज्यैनं देवासो अमृतासो अस्थुः । कृष्णादुदस्थादर्या विहायाश्चिकित्सन्ती मानुषाय क्षयाय ॥१॥
पूर्वा विश्वस्माद्भुवनादबोधि जयन्ती वाजं बृहती सनुत्री । उच्चा व्यख्यद्युवतिः पुनर्भूरोषा अगन्प्रथमा पूर्वहूतौ ॥२॥
यदद्य भागं विभजासि नृभ्य उषो देवि मर्त्यत्रा सुजाते । देवो नो अत्र सविता दमूना अनागसो वोचति सूर्याय ॥३॥
गृहंगृहमहना यात्यच्छा दिवेदिवे अधि नामा दधाना । सिषासन्ती द्योतना शश्वदागादग्रमग्रमिद्भजते वसूनाम् ॥४॥
भगस्य स्वसा वरुणस्य जामिरुषः सूनृते प्रथमा जरस्व । पश्चा स दघ्या यो अघस्य धाता जयेम तं दक्षिणया रथेन ॥५॥
उदीरतां सूनृता उत्पुरंधीरुदग्नयः शुशुचानासो अस्थुः । स्पार्हा वसूनि तमसापगूळ्हाविष्कृण्वन्त्युषसो विभातीः ॥६॥
अपान्यदेत्यभ्यन्यदेति विषुरूपे अहनी सं चरेते । परिक्षितोस्तमो अन्या गुहाकरद्यौदुषाः शोशुचता रथेन ॥७॥
सदृशीरद्य सदृशीरिदु श्वो दीर्घं सचन्ते वरुणस्य धाम । अनवद्यास्त्रिंशतं योजनान्येकैका क्रतुं परि यन्ति सद्यः ॥८॥
जानत्यह्नः प्रथमस्य नाम शुक्रा कृष्णादजनिष्ट श्वितीची । ऋतस्य योषा न मिनाति धामाहरहर्निष्कृतमाचरन्ती ॥९॥
कन्येव तन्वा शाशदानाँ एषि देवि देवमियक्षमाणम् । संस्मयमाना युवतिः पुरस्तादाविर्वक्षांसि कृणुषे विभाती ॥१०॥
सुसंकाशा मातृमृष्टेव योषाविस्तन्वं कृणुषे दृशे कम् । भद्रा त्वमुषो वितरं व्युच्छ न तत्ते अन्या उषसो नशन्त ॥११॥
अश्वावतीर्गोमतीर्विश्ववारा यतमाना रश्मिभिः सूर्यस्य । परा च यन्ति पुनरा च यन्ति भद्रा नाम वहमाना उषासः ॥१२॥
ऋतस्य रश्मिमनुयच्छमाना भद्रम्भद्रं क्रतुमस्मासु धेहि । उषो नो अद्य सुहवा व्युच्छास्मासु रायो मघवत्सु च स्युः ॥१३॥
pṛthū ratho dakṣiṇāyā ayojyainaṃ devāso amṛtāso asthuḥ । kṛṣṇādudasthādaryā vihāyāścikitsantī mānuṣāya kṣayāya ॥१॥
pūrvā viśvasmādbhuvanādabodhi jayantī vājaṃ bṛhatī sanutrī । uccā vyakhyadyuvatiḥ punarbhūroṣā aganprathamā pūrvahūtau ॥२॥
yadadya bhāgaṃ vibhajāsi nṛbhya uṣo devi martyatrā sujāte । devo no atra savitā damūnā anāgaso vocati sūryāya ॥३॥
gṛhaṃgṛhamahanā yātyacchā divedive adhi nāmā dadhānā । siṣāsantī dyotanā śaśvadāgādagramagramidbhajate vasūnām ॥४॥
bhagasya svasā varuṇasya jāmiruṣaḥ sūnṛte prathamā jarasva । paścā sa daghyā yo aghasya dhātā jayema taṃ dakṣiṇayā rathena ॥५॥
udīratāṃ sūnṛtā utpuraṃdhīrudagnayaḥ śuśucānāso asthuḥ । spārhā vasūni tamasāpagūḷhāviṣkṛṇvantyuṣaso vibhātīḥ ॥६॥
apānyadetyabhyanyadeti viṣurūpe ahanī saṃ carete । parikṣitostamo anyā guhākaradyauduṣāḥ śośucatā rathena ॥७॥
sadṛśīradya sadṛśīridu śvo dīrghaṃ sacante varuṇasya dhāma । anavadyāstriṃśataṃ yojanānyekaikā kratuṃ pari yanti sadyaḥ ॥८॥
jānatyahnaḥ prathamasya nāma śukrā kṛṣṇādajaniṣṭa śvitīcī । ṛtasya yoṣā na mināti dhāmāharaharniṣkṛtamācarantī ॥९॥
kanyeva tanvā śāśadānām̐ eṣi devi devamiyakṣamāṇam । saṃsmayamānā yuvatiḥ purastādāvirvakṣāṃsi kṛṇuṣe vibhātī ॥१०॥
susaṃkāśā mātṛmṛṣṭeva yoṣāvistanvaṃ kṛṇuṣe dṛśe kam । bhadrā tvamuṣo vitaraṃ vyuccha na tatte anyā uṣaso naśanta ॥११॥
aśvāvatīrgomatīrviśvavārā yatamānā raśmibhiḥ sūryasya । parā ca yanti punarā ca yanti bhadrā nāma vahamānā uṣāsaḥ ॥१२॥
ṛtasya raśmimanuyacchamānā bhadrambhadraṃ kratumasmāsu dhehi । uṣo no adya suhavā vyucchāsmāsu rāyo maghavatsu ca syuḥ ॥१३॥
“Hymn to Uṣas, who ascends the gods' broad chariot to bring light to men's homes — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 124
उषा उच्छन्ती समिधाने अग्ना उद्यन्सूर्य उर्विया ज्योतिरश्रेत् । देवो नो अत्र सविता न्वर्थं प्रासावीद्द्विपत्प्र चतुष्पदित्यै ॥१॥
अमिनती दैव्यानि व्रतानि प्रमिनती मनुष्या युगानि । ईयुषीणामुपमा शश्वतीनामायतीनां प्रथमोषा व्यद्यौत् ॥२॥
एषा दिवो दुहिता प्रत्यदर्शि ज्योतिर्वसाना समना पुरस्तात् । ऋतस्य पन्थामन्वेति साधु प्रजानतीव न दिशो मिनाति ॥३॥
उपो अदर्शि शुन्ध्युवो न वक्षो नोधा इवाविरकृत प्रियाणि । अद्मसन्न ससतो बोधयन्ती शश्वत्तमागात्पुनरेयुषीणाम् ॥४॥
पूर्वे अर्धे रजसो अप्त्यस्य गवां जनित्र्यकृत प्र केतुम् । व्यु प्रथते वितरं वरीय ओभा पृणन्ती पित्रोरुपस्था ॥५॥
एवेदेषा पुरुतमा दृशे कं नाजामिं न परि वृणक्ति जामिम् । अरेपसा तन्वा शाशदाना नार्भादीषते न महो विभाती ॥६॥
अभ्रातेव पुंस एति प्रतीची गर्तारुगिव सनये धनानाम् । जायेव पत्य उशती सुवासा उषा हस्रेव नि रिणीते अप्सः ॥७॥
स्वसा स्वस्रे ज्यायस्यै योनिमारैगपैत्यस्याः प्रतिचक्ष्येव । व्युच्छन्ती रश्मिभिः सूर्यस्याञ्ज्यङ्क्ते समनगा इव व्राः ॥८॥
आसां पूर्वासामहसु स्वसॄणामपरा पूर्वामभ्येति पश्चात् । ताः प्रत्नवन्नव्यसीर्नूनमस्मे रेवदुच्छन्तु सुदिना उषासः ॥९॥
प्र बोधयोषः पृणतो मघोन्यबुध्यमानाः पणयः ससन्तु । रेवदुच्छ मघवद्भ्यो मघोनि रेवत्स्तोत्रे सूनृते जारयन्ती ॥१०॥
अवेयमश्वैद्युवतिः पुरस्ताद्युङ्क्ते गवामरुणानामनीकम् । वि नूनमुच्छादसति प्र केतुर्गृहंगृहमुप तिष्ठाते अग्निः ॥११॥
उत्ते वयश्चिद्वसतेरपप्तन्नरश्च ये पितुभाजो व्युष्टौ । अमा सते वहसि भूरि वाममुषो देवि दाशुषे मर्त्याय ॥१२॥
अस्तोढ्वं स्तोम्या ब्रह्मणा मेऽवीवृधध्वमुशतीरुषासः । युष्माकं देवीरवसा सनेम सहस्रिणं च शतिनं च वाजम् ॥१३॥
uṣā ucchantī samidhāne agnā udyansūrya urviyā jyotiraśret । devo no atra savitā nvarthaṃ prāsāvīddvipatpra catuṣpadityai ॥१॥
aminatī daivyāni vratāni praminatī manuṣyā yugāni । īyuṣīṇāmupamā śaśvatīnāmāyatīnāṃ prathamoṣā vyadyaut ॥२॥
eṣā divo duhitā pratyadarśi jyotirvasānā samanā purastāt । ṛtasya panthāmanveti sādhu prajānatīva na diśo mināti ॥३॥
upo adarśi śundhyuvo na vakṣo nodhā ivāvirakṛta priyāṇi । admasanna sasato bodhayantī śaśvattamāgātpunareyuṣīṇām ॥४॥
pūrve ardhe rajaso aptyasya gavāṃ janitryakṛta pra ketum । vyu prathate vitaraṃ varīya obhā pṛṇantī pitrorupasthā ॥५॥
evedeṣā purutamā dṛśe kaṃ nājāmiṃ na pari vṛṇakti jāmim । arepasā tanvā śāśadānā nārbhādīṣate na maho vibhātī ॥६॥
abhrāteva puṃsa eti pratīcī gartārugiva sanaye dhanānām । jāyeva patya uśatī suvāsā uṣā hasreva ni riṇīte apsaḥ ॥७॥
svasā svasre jyāyasyai yonimāraigapaityasyāḥ praticakṣyeva । vyucchantī raśmibhiḥ sūryasyāñjyaṅkte samanagā iva vrāḥ ॥८॥
āsāṃ pūrvāsāmahasu svasṝṇāmaparā pūrvāmabhyeti paścāt । tāḥ pratnavannavyasīrnūnamasme revaducchantu sudinā uṣāsaḥ ॥९॥
pra bodhayoṣaḥ pṛṇato maghonyabudhyamānāḥ paṇayaḥ sasantu । revaduccha maghavadbhyo maghoni revatstotre sūnṛte jārayantī ॥१०॥
aveyamaśvaidyuvatiḥ purastādyuṅkte gavāmaruṇānāmanīkam । vi nūnamucchādasati pra keturgṛhaṃgṛhamupa tiṣṭhāte agniḥ ॥११॥
utte vayaścidvasaterapaptannaraśca ye pitubhājo vyuṣṭau । amā sate vahasi bhūri vāmamuṣo devi dāśuṣe martyāya ॥१२॥
astoḍhvaṃ stomyā brahmaṇā me'vīvṛdhadhvamuśatīruṣāsaḥ । yuṣmākaṃ devīravasā sanema sahasriṇaṃ ca śatinaṃ ca vājam ॥१३॥
“Hymn to Uṣas, refulgent when the fire is kindled and the Sun rises — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 125
प्राता रत्नं प्रातरित्वा दधाति तं चिकित्वान्प्रतिगृह्या नि धत्ते । तेन प्रजां वर्धयमान आयू रायस्पोषेण सचते सुवीरः ॥१॥
सुगुरसत्सुहिरण्यः स्वश्वो बृहदस्मै वय इन्द्रो दधाति । यस्त्वायन्तं वसुना प्रातरित्वो मुक्षीजयेव पदिमुत्सिनाति ॥२॥
आयमद्य सुकृतं प्रातरिच्छन्निष्टेः पुत्रं वसुमता रथेन । अंशोः सुतं पायय मत्सरस्य क्षयद्वीरं वर्धय सूनृताभिः ॥३॥
उप क्षरन्ति सिन्धवो मयोभुव ईजानं च यक्ष्यमाणं च धेनवः । पृणन्तं च पपुरिं च श्रवस्यवो घृतस्य धारा उप यन्ति विश्वतः ॥४॥
नाकस्य पृष्ठे अधि तिष्ठति श्रितो यः पृणाति स ह देवेषु गच्छति । तस्मा आपो घृतमर्षन्ति सिन्धवस्तस्मा इयं दक्षिणा पिन्वते सदा ॥५॥
दक्षिणावतामिदिमानि चित्रा दक्षिणावतां दिवि सूर्यासः । दक्षिणावन्तो अमृतं भजन्ते दक्षिणावन्तः प्र तिरन्त आयुः ॥६॥
मा पृणन्तो दुरितमेन आरन्मा जारिषुः सूरयः सुव्रतासः । अन्यस्तेषां परिधिरस्तु कश्चिदपृणन्तमभि सं यन्तु शोकाः ॥७॥
prātā ratnaṃ prātaritvā dadhāti taṃ cikitvānpratigṛhyā ni dhatte । tena prajāṃ vardhayamāna āyū rāyaspoṣeṇa sacate suvīraḥ ॥१॥
sugurasatsuhiraṇyaḥ svaśvo bṛhadasmai vaya indro dadhāti । yastvāyantaṃ vasunā prātaritvo mukṣījayeva padimutsināti ॥२॥
āyamadya sukṛtaṃ prātaricchanniṣṭeḥ putraṃ vasumatā rathena । aṃśoḥ sutaṃ pāyaya matsarasya kṣayadvīraṃ vardhaya sūnṛtābhiḥ ॥३॥
upa kṣaranti sindhavo mayobhuva ījānaṃ ca yakṣyamāṇaṃ ca dhenavaḥ । pṛṇantaṃ ca papuriṃ ca śravasyavo ghṛtasya dhārā upa yanti viśvataḥ ॥४॥
nākasya pṛṣṭhe adhi tiṣṭhati śrito yaḥ pṛṇāti sa ha deveṣu gacchati । tasmā āpo ghṛtamarṣanti sindhavastasmā iyaṃ dakṣiṇā pinvate sadā ॥५॥
dakṣiṇāvatāmidimāni citrā dakṣiṇāvatāṃ divi sūryāsaḥ । dakṣiṇāvanto amṛtaṃ bhajante dakṣiṇāvantaḥ pra tiranta āyuḥ ॥६॥
mā pṛṇanto duritamena āranmā jāriṣuḥ sūrayaḥ suvratāsaḥ । anyasteṣāṃ paridhirastu kaścidapṛṇantamabhi saṃ yantu śokāḥ ॥७॥
“Hymn in praise of the giver Svānaya, who comes at early morn with treasure — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 126
अमन्दान्स्तोमान्प्र भरे मनीषा सिन्धावधि क्षियतो भाव्यस्य । यो मे सहस्रममिमीत सवानतूर्तो राजा श्रव इच्छमानः ॥१॥
शतं राज्ञो नाधमानस्य निष्काञ्छतमश्वान्प्रयतान्सद्य आदम् । शतं कक्षीवाँ असुरस्य गोनां दिवि श्रवोऽजरमा ततान ॥२॥
उप मा श्यावाः स्वनयेन दत्ता वधूमन्तो दश रथासो अस्थुः । षष्टिः सहस्रमनु गव्यमागात्सनत्कक्षीवाँ अभिपित्वे अह्नाम् ॥३॥
चत्वारिंशद्दशरथस्य शोणाः सहस्रस्याग्रे श्रेणिं नयन्ति । मदच्युतः कृशनावतो अत्यान्कक्षीवन्त उदमृक्षन्त पज्राः ॥४॥
पूर्वामनु प्रयतिमा ददे वस्त्रीन्युक्ताँ अष्टावरिधायसो गाः । सुबन्धवो ये विश्या इव व्रा अनस्वन्तः श्रव ऐषन्त पज्राः ॥५॥
आगधिता परिगधिता या कशीकेव जङ्गहे । ददाति मह्यं यादुरी याशूनां भोज्या शता ॥६॥
उपोप मे परा मृश मा मे दभ्राणि मन्यथाः । सर्वाहमस्मि रोमशा गन्धारीणामिवाविका ॥७॥
amandānstomānpra bhare manīṣā sindhāvadhi kṣiyato bhāvyasya । yo me sahasramamimīta savānatūrto rājā śrava icchamānaḥ ॥१॥
śataṃ rājño nādhamānasya niṣkāñchatamaśvānprayatānsadya ādam । śataṃ kakṣīvām̐ asurasya gonāṃ divi śravo'jaramā tatāna ॥२॥
upa mā śyāvāḥ svanayena dattā vadhūmanto daśa rathāso asthuḥ । ṣaṣṭiḥ sahasramanu gavyamāgātsanatkakṣīvām̐ abhipitve ahnām ॥३॥
catvāriṃśaddaśarathasya śoṇāḥ sahasrasyāgre śreṇiṃ nayanti । madacyutaḥ kṛśanāvato atyānkakṣīvanta udamṛkṣanta pajrāḥ ॥४॥
pūrvāmanu prayatimā dade vastrīnyuktām̐ aṣṭāvaridhāyaso gāḥ । subandhavo ye viśyā iva vrā anasvantaḥ śrava aiṣanta pajrāḥ ॥५॥
āgadhitā parigadhitā yā kaśīkeva jaṅgahe । dadāti mahyaṃ yādurī yāśūnāṃ bhojyā śatā ॥६॥
upopa me parā mṛśa mā me dabhrāṇi manyathāḥ । sarvāhamasmi romaśā gandhārīṇāmivāvikā ॥७॥
“Hymn in praise of Bhavya on the Sindhu's bank and the gifts of Svanaya's sons — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 127
अग्निं होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुं सूनुं सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् । य ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा । घृतस्य विभ्राष्टिमनु वष्टि शोचिषाजुह्वानस्य सर्पिषः ॥१॥
यजिष्ठं त्वा यजमाना हुवेम ज्येष्ठमङ्गिरसां विप्र मन्मभिर्विप्रेभिः शुक्र मन्मभिः । परिज्मानमिव द्यां होतारं चर्षणीनाम् । शोचिष्केशं वृषणं यमिमा विशः प्रावन्तु जूतये विशः ॥२॥
स हि पुरू चिदोजसा विरुक्मता दीद्यानो भवति द्रुहंतरः परशुर्न द्रुहंतरः । वीळु चिद्यस्य समृतौ श्रुवद्वनेव यत्स्थिरम् । निःषहमाणो यमते नायते धन्वासहा नायते ॥३॥
दृळ्हा चिदस्मा अनु दुर्यथा विदे तेजिष्ठाभिररणिभिर्दाष्ट्यवसेऽग्नये दाष्ट्यवसे । प्र यः पुरूणि गाहते तक्षद्वनेव शोचिषा । स्थिरा चिदन्ना नि रिणात्योजसा नि स्थिराणि चिदोजसा ॥४॥
तमस्य पृक्षमुपरासु धीमहि नक्तं यः सुदर्शतरो दिवातरादप्रायुषे दिवातरात् । आदस्यायुर्ग्रभणवद्वीळु शर्म न सूनवे । भक्तमभक्तमवो व्यन्तो अजरा अग्नयो व्यन्तो अजराः ॥५॥
स हि शर्धो न मारुतं तुविष्वणिरप्नस्वतीषूर्वरास्विष्टनिरार्तनास्विष्टनिः । आदद्धव्यान्याददिर्यज्ञस्य केतुरर्हणा । अध स्मास्य हर्षतो हृषीवतो विश्वे जुषन्त पन्थां नरः शुभे न पन्थाम् ॥६॥
द्विता यदीं कीस्तासो अभिद्यवो नमस्यन्त उपवोचन्त भृगवो मथ्नन्तो दाशा भृगवः । अग्निरीशे वसूनां शुचिर्यो धर्णिरेषाम् । प्रियाँ अपिधीँर्वनिषीष्ट मेधिर आ वनिषीष्ट मेधिरः ॥७॥
विश्वासां त्वा विशां पतिं हवामहे सर्वासां समानं दम्पतिं भुजे सत्यगिर्वाहसं भुजे । अतिथिं मानुषाणां पितुर्न यस्यासया । अमी च विश्वे अमृतास आ वयो हव्या देवेष्वा वयः ॥८॥
त्वमग्ने सहसा सहन्तमः शुष्मिन्तमो जायसे देवतातये रयिर्न देवतातये । शुष्मिन्तमो हि ते मदो द्युम्निन्तम उत क्रतुः । अध स्मा ते परि चरन्त्यजर श्रुष्टीवानो नाजर ॥९॥
प्र वो महे सहसा सहस्वत उषर्बुधे पशुषे नाग्नये स्तोमो बभूत्वग्नये । प्रति यदीं हविष्मान्विश्वासु क्षासु जोगुवे । अग्रे रेभो न जरत ऋषूणां जूर्णिर्होत ऋषूणाम् ॥१०॥
स नो नेदिष्ठं ददृशान आ भराग्ने देवेभिः सचनाः सुचेतुना महो रायः सुचेतुना । महि शविष्ठ नस्कृधि संचक्षे भुजे अस्यै । महि स्तोतृभ्यो मघवन्सुवीर्यं मथीरुग्रो न शवसा ॥११॥
agniṃ hotāraṃ manye dāsvantaṃ vasuṃ sūnuṃ sahaso jātavedasaṃ vipraṃ na jātavedasam । ya ūrdhvayā svadhvaro devo devācyā kṛpā । ghṛtasya vibhrāṣṭimanu vaṣṭi śociṣājuhvānasya sarpiṣaḥ ॥१॥
yajiṣṭhaṃ tvā yajamānā huvema jyeṣṭhamaṅgirasāṃ vipra manmabhirviprebhiḥ śukra manmabhiḥ । parijmānamiva dyāṃ hotāraṃ carṣaṇīnām । śociṣkeśaṃ vṛṣaṇaṃ yamimā viśaḥ prāvantu jūtaye viśaḥ ॥२॥
sa hi purū cidojasā virukmatā dīdyāno bhavati druhaṃtaraḥ paraśurna druhaṃtaraḥ । vīḷu cidyasya samṛtau śruvadvaneva yatsthiram । niḥṣahamāṇo yamate nāyate dhanvāsahā nāyate ॥३॥
dṛḷhā cidasmā anu duryathā vide tejiṣṭhābhiraraṇibhirdāṣṭyavase'gnaye dāṣṭyavase । pra yaḥ purūṇi gāhate takṣadvaneva śociṣā । sthirā cidannā ni riṇātyojasā ni sthirāṇi cidojasā ॥४॥
tamasya pṛkṣamuparāsu dhīmahi naktaṃ yaḥ sudarśataro divātarādaprāyuṣe divātarāt । ādasyāyurgrabhaṇavadvīḷu śarma na sūnave । bhaktamabhaktamavo vyanto ajarā agnayo vyanto ajarāḥ ॥५॥
sa hi śardho na mārutaṃ tuviṣvaṇirapnasvatīṣūrvarāsviṣṭanirārtanāsviṣṭaniḥ । ādaddhavyānyādadiryajñasya keturarhaṇā । adha smāsya harṣato hṛṣīvato viśve juṣanta panthāṃ naraḥ śubhe na panthām ॥६॥
dvitā yadīṃ kīstāso abhidyavo namasyanta upavocanta bhṛgavo mathnanto dāśā bhṛgavaḥ । agnirīśe vasūnāṃ śuciryo dharṇireṣām । priyām̐ apidhīm̐rvaniṣīṣṭa medhira ā vaniṣīṣṭa medhiraḥ ॥७॥
viśvāsāṃ tvā viśāṃ patiṃ havāmahe sarvāsāṃ samānaṃ dampatiṃ bhuje satyagirvāhasaṃ bhuje । atithiṃ mānuṣāṇāṃ piturna yasyāsayā । amī ca viśve amṛtāsa ā vayo havyā deveṣvā vayaḥ ॥८॥
tvamagne sahasā sahantamaḥ śuṣmintamo jāyase devatātaye rayirna devatātaye । śuṣmintamo hi te mado dyumnintama uta kratuḥ । adha smā te pari carantyajara śruṣṭīvāno nājara ॥९॥
pra vo mahe sahasā sahasvata uṣarbudhe paśuṣe nāgnaye stomo babhūtvagnaye । prati yadīṃ haviṣmānviśvāsu kṣāsu joguve । agre rebho na jarata ṛṣūṇāṃ jūrṇirhota ṛṣūṇām ॥१०॥
sa no nediṣṭhaṃ dadṛśāna ā bharāgne devebhiḥ sacanāḥ sucetunā maho rāyaḥ sucetunā । mahi śaviṣṭha naskṛdhi saṃcakṣe bhuje asyai । mahi stotṛbhyo maghavansuvīryaṃ mathīrugro na śavasā ॥११॥
“Hymn to Agni, the munificent herald and son of strength who knows all that lives — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 128
अयं जायत मनुषो धरीमणि होता यजिष्ठ उशिजामनु व्रतमग्निः स्वमनु व्रतम् । विश्वश्रुष्टिः सखीयते रयिरिव श्रवस्यते । अदब्धो होता नि षददिळस्पदे परिवीत इळस्पदे ॥१॥
तं यज्ञसाधमपि वातयामस्यृतस्य पथा नमसा हविष्मता देवताता हविष्मता । स न ऊर्जामुपाभृत्यया कृपा न जूर्यति । यं मातरिश्वा मनवे परावतो देवं भाः परावतः ॥२॥
एवेन सद्यः पर्येति पार्थिवं मुहुर्गी रेतो वृषभः कनिक्रदद्दधद्रेतः कनिक्रदत् । शतं चक्षाणो अक्षभिर्देवो वनेषु तुर्वणिः । सदो दधान उपरेषु सानुष्वग्निः परेषु सानुषु ॥३॥
स सुक्रतुः पुरोहितो दमेदमेऽग्निर्यज्ञस्याध्वरस्य चेतति क्रत्वा यज्ञस्य चेतति । क्रत्वा वेधा इषूयते विश्वा जातानि पस्पशे । यतो घृतश्रीरतिथिरजायत वह्निर्वेधा अजायत ॥४॥
क्रत्वा यदस्य तविषीषु पृञ्चतेऽग्नेरवेण मरुतां न भोज्येषिराय न भोज्या । स हि ष्मा दानमिन्वति वसूनां च मज्मना । स नस्त्रासते दुरितादभिह्रुतः शंसादघादभिह्रुतः ॥५॥
विश्वो विहाया अरतिर्वसुर्दधे हस्ते दक्षिणे तरणिर्न शिश्रथच्छ्रवस्यया न शिश्रथत् । विश्वस्मा इदिषुध्यते देवत्रा हव्यमोहिषे । विश्वस्मा इत्सुकृते वारमृण्वत्यग्निर्द्वारा व्यृण्वति ॥६॥
स मानुषे वृजने शंतमो हितोऽग्निर्यज्ञेषु जेन्यो न विश्पतिः प्रियो यज्ञेषु विश्पतिः । स हव्या मानुषाणामिळा कृतानि पत्यते । स नस्त्रासते वरुणस्य धूर्तेर्महो देवस्य धूर्तेः ॥७॥
अग्निं होतारमीळते वसुधितिं प्रियं चेतिष्ठमरतिं न्येरिरे हव्यवाहं न्येरिरे । विश्वायुं विश्ववेदसं होतारं यजतं कविम् । देवासो रण्वमवसे वसूयवो गीर्भी रण्वं वसूयवः ॥८॥
ayaṃ jāyata manuṣo dharīmaṇi hotā yajiṣṭha uśijāmanu vratamagniḥ svamanu vratam । viśvaśruṣṭiḥ sakhīyate rayiriva śravasyate । adabdho hotā ni ṣadadiḷaspade parivīta iḷaspade ॥१॥
taṃ yajñasādhamapi vātayāmasyṛtasya pathā namasā haviṣmatā devatātā haviṣmatā । sa na ūrjāmupābhṛtyayā kṛpā na jūryati । yaṃ mātariśvā manave parāvato devaṃ bhāḥ parāvataḥ ॥२॥
evena sadyaḥ paryeti pārthivaṃ muhurgī reto vṛṣabhaḥ kanikradaddadhadretaḥ kanikradat । śataṃ cakṣāṇo akṣabhirdevo vaneṣu turvaṇiḥ । sado dadhāna upareṣu sānuṣvagniḥ pareṣu sānuṣu ॥३॥
sa sukratuḥ purohito damedame'gniryajñasyādhvarasya cetati kratvā yajñasya cetati । kratvā vedhā iṣūyate viśvā jātāni paspaśe । yato ghṛtaśrīratithirajāyata vahnirvedhā ajāyata ॥४॥
kratvā yadasya taviṣīṣu pṛñcate'gneraveṇa marutāṃ na bhojyeṣirāya na bhojyā । sa hi ṣmā dānaminvati vasūnāṃ ca majmanā । sa nastrāsate duritādabhihrutaḥ śaṃsādaghādabhihrutaḥ ॥५॥
viśvo vihāyā aratirvasurdadhe haste dakṣiṇe taraṇirna śiśrathacchravasyayā na śiśrathat । viśvasmā idiṣudhyate devatrā havyamohiṣe । viśvasmā itsukṛte vāramṛṇvatyagnirdvārā vyṛṇvati ॥६॥
sa mānuṣe vṛjane śaṃtamo hito'gniryajñeṣu jenyo na viśpatiḥ priyo yajñeṣu viśpatiḥ । sa havyā mānuṣāṇāmiḷā kṛtāni patyate । sa nastrāsate varuṇasya dhūrtermaho devasya dhūrteḥ ॥७॥
agniṃ hotāramīḷate vasudhitiṃ priyaṃ cetiṣṭhamaratiṃ nyerire havyavāhaṃ nyerire । viśvāyuṃ viśvavedasaṃ hotāraṃ yajataṃ kavim । devāso raṇvamavase vasūyavo gīrbhī raṇvaṃ vasūyavaḥ ॥८॥
“Hymn to Agni, born by Manu's law, the priest most skilled — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 129
यं त्वं रथमिन्द्र मेधसातयेऽपाका सन्तमिषिर प्रणयसि प्रानवद्य नयसि । सद्यश्चित्तमभिष्टये करो वशश्च वाजिनम् । सास्माकमनवद्य तूतुजान वेधसामिमां वाचं न वेधसाम् ॥१॥
स श्रुधि यः स्मा पृतनासु कासु चिद्दक्षाय्य इन्द्र भरहूतये नृभिरसि प्रतूर्तये नृभिः । यः शूरैः स्वः सनिता यो विप्रैर्वाजं तरुता । तमीशानास इरधन्त वाजिनं पृक्षमत्यं न वाजिनम् ॥२॥
दस्मो हि ष्मा वृषणं पिन्वसि त्वचं कं चिद्यावीरररुं शूर मर्त्यं परिवृणक्षि मर्त्यम् । इन्द्रोत तुभ्यं तद्दिवे तद्रुद्राय स्वयशसे । मित्राय वोचं वरुणाय सप्रथः सुमृळीकाय सप्रथः ॥३॥
अस्माकं व इन्द्रमुश्मसीष्टये सखायं विश्वायुं प्रासहं युजं वाजेषु प्रासहं युजम् । अस्माकं ब्रह्मोतयेऽवा पृत्सुषु कासु चित् । नहि त्वा शत्रु स्तरते स्तृणोषि यं विश्वं शत्रुं स्तृणोषि यम् ॥४॥
नि षू नमातिमतिं कयस्य चित्तेजिष्ठाभिररणिभिर्नोतिभिरुग्राभिरुग्रोतिभिः । नेषि णो यथा पुरानेनाः शूर मन्यसे । विश्वानि पूरोरप पर्षि वह्निरासा वह्निर्नो अच्छ ॥५॥
प्र तद्वोचेयं भव्यायेन्दवे हव्यो न य इषवान्मन्म रेजति रक्षोहा मन्म रेजति । स्वयं सो अस्मदा निदो वधैरजेत दुर्मतिम् । अव स्रवेदघशंसोऽवतरमव क्षुद्रमिव स्रवेत् ॥६॥
वनेम तद्धोत्रया चितन्त्या वनेम रयिं रयिवः सुवीर्यं रण्वं सन्तं सुवीर्यम् । दुर्मन्मानं सुमन्तुभिरेमिषा पृचीमहि । आ सत्याभिरिन्द्रं द्युम्नहूतिभिर्यजत्रं द्युम्नहूतिभिः ॥७॥
प्रप्रा वो अस्मे स्वयशोभिरूती परिवर्ग इन्द्रो दुर्मतीनां दरीमन्दुर्मतीनाम् । स्वयं सा रिषयध्यै या न उपेषे अत्रैः । हतेमसन्न वक्षति क्षिप्ता जूर्णिर्न वक्षति ॥८॥
त्वं न इन्द्र राया परीणसा याहि पथाँ अनेहसा पुरो याह्यरक्षसा । सचस्व नः पराक आ सचस्वास्तमीक आ । पाहि नो दूरादारादभिष्टिभिः सदा पाह्यभिष्टिभिः ॥९॥
त्वं न इन्द्र राया तरूषसोग्रं चित्त्वा महिमा सक्षदवसे महे मित्रं नावसे । ओजिष्ठ त्रातरविता रथं कं चिदमर्त्य । अन्यमस्मद्रिरिषेः कं चिदद्रिवो रिरिक्षन्तं चिदद्रिवः ॥१०॥
पाहि न इन्द्र सुष्टुत स्रिधोऽवयाता सदमिद्दुर्मतीनां देवः सन्दुर्मतीनाम् । हन्ता पापस्य रक्षसस्त्राता विप्रस्य मावतः । अधा हि त्वा जनिता जीजनद्वसो रक्षोहणं त्वा जीजनद्वसो ॥११॥
yaṃ tvaṃ rathamindra medhasātaye'pākā santamiṣira praṇayasi prānavadya nayasi । sadyaścittamabhiṣṭaye karo vaśaśca vājinam । sāsmākamanavadya tūtujāna vedhasāmimāṃ vācaṃ na vedhasām ॥१॥
sa śrudhi yaḥ smā pṛtanāsu kāsu ciddakṣāyya indra bharahūtaye nṛbhirasi pratūrtaye nṛbhiḥ । yaḥ śūraiḥ svaḥ sanitā yo viprairvājaṃ tarutā । tamīśānāsa iradhanta vājinaṃ pṛkṣamatyaṃ na vājinam ॥२॥
dasmo hi ṣmā vṛṣaṇaṃ pinvasi tvacaṃ kaṃ cidyāvīrararuṃ śūra martyaṃ parivṛṇakṣi martyam । indrota tubhyaṃ taddive tadrudrāya svayaśase । mitrāya vocaṃ varuṇāya saprathaḥ sumṛḷīkāya saprathaḥ ॥३॥
asmākaṃ va indramuśmasīṣṭaye sakhāyaṃ viśvāyuṃ prāsahaṃ yujaṃ vājeṣu prāsahaṃ yujam । asmākaṃ brahmotaye'vā pṛtsuṣu kāsu cit । nahi tvā śatru starate stṛṇoṣi yaṃ viśvaṃ śatruṃ stṛṇoṣi yam ॥४॥
ni ṣū namātimatiṃ kayasya cittejiṣṭhābhiraraṇibhirnotibhirugrābhirugrotibhiḥ । neṣi ṇo yathā purānenāḥ śūra manyase । viśvāni pūrorapa parṣi vahnirāsā vahnirno accha ॥५॥
pra tadvoceyaṃ bhavyāyendave havyo na ya iṣavānmanma rejati rakṣohā manma rejati । svayaṃ so asmadā nido vadhairajeta durmatim । ava sravedaghaśaṃso'vataramava kṣudramiva sravet ॥६॥
vanema taddhotrayā citantyā vanema rayiṃ rayivaḥ suvīryaṃ raṇvaṃ santaṃ suvīryam । durmanmānaṃ sumantubhiremiṣā pṛcīmahi । ā satyābhirindraṃ dyumnahūtibhiryajatraṃ dyumnahūtibhiḥ ॥७॥
praprā vo asme svayaśobhirūtī parivarga indro durmatīnāṃ darīmandurmatīnām । svayaṃ sā riṣayadhyai yā na upeṣe atraiḥ । hatemasanna vakṣati kṣiptā jūrṇirna vakṣati ॥८॥
tvaṃ na indra rāyā parīṇasā yāhi pathām̐ anehasā puro yāhyarakṣasā । sacasva naḥ parāka ā sacasvāstamīka ā । pāhi no dūrādārādabhiṣṭibhiḥ sadā pāhyabhiṣṭibhiḥ ॥९॥
tvaṃ na indra rāyā tarūṣasograṃ cittvā mahimā sakṣadavase mahe mitraṃ nāvase । ojiṣṭha trātaravitā rathaṃ kaṃ cidamartya । anyamasmadririṣeḥ kaṃ cidadrivo ririkṣantaṃ cidadrivaḥ ॥१०॥
pāhi na indra suṣṭuta sridho'vayātā sadamiddurmatīnāṃ devaḥ sandurmatīnām । hantā pāpasya rakṣasastrātā viprasya māvataḥ । adhā hi tvā janitā jījanadvaso rakṣohaṇaṃ tvā jījanadvaso ॥११॥
“Hymn to Indra, who brings near his car and the light for the service of the gods — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 130
एन्द्र याह्युप नः परावतो नायमच्छा विदथानीव सत्पतिरस्तं राजेव सत्पतिः । हवामहे त्वा वयं प्रयस्वन्तः सुते सचा । पुत्रासो न पितरं वाजसातये मंहिष्ठं वाजसातये ॥१॥
पिबा सोममिन्द्र सुवानमद्रिभिः कोशेन सिक्तमवतं न वंसगस्तातृषाणो न वंसगः । मदाय हर्यताय ते तुविष्टमाय धायसे । आ त्वा यच्छन्तु हरितो न सूर्यमहा विश्वेव सूर्यम् ॥२॥
अविन्दद्दिवो निहितं गुहा निधिं वेर्न गर्भं परिवीतमश्मन्यनन्ते अन्तरश्मनि । व्रजं वज्री गवामिव सिषासन्नङ्गिरस्तमः । अपावृणोदिष इन्द्रः परीवृता द्वार इषः परीवृताः ॥३॥
दादृहाणो वज्रमिन्द्रो गभस्त्योः क्षद्मेव तिग्ममसनाय सं श्यदहिहत्याय सं श्यत् । संविव्यान ओजसा शवोभिरिन्द्र मज्मना । तष्टेव वृक्षं वनिनो नि वृश्चसि परश्वेव नि वृश्चसि ॥४॥
त्वं वृथा नद्य इन्द्र सर्तवेऽच्छा समुद्रमसृजो रथाँ इव वाजयतो रथाँ इव । इत ऊतीरयुञ्जत समानमर्थमक्षितम् । धेनूरिव मनवे विश्वदोहसो जनाय विश्वदोहसः ॥५॥
इमां ते वाचं वसूयन्त आयवो रथं न धीरः स्वपा अतक्षिषुः सुम्नाय त्वामतक्षिषुः । शुम्भन्तो जेन्यं यथा वाजेषु विप्र वाजिनम् । अत्यमिव शवसे सातये धना विश्वा धनानि सातये ॥६॥
भिनत्पुरो नवतिमिन्द्र पूरवे दिवोदासाय महि दाशुषे नृतो वज्रेण दाशुषे नृतो । अतिथिग्वाय शम्बरं गिरेरुग्रो अवाभरत् । महो धनानि दयमान ओजसा विश्वा धनान्योजसा ॥७॥
इन्द्रः समत्सु यजमानमार्यं प्रावद्विश्वेषु शतमूतिराजिषु स्वर्मीळ्हेष्वाजिषु । मनवे शासदव्रतान्त्वचं कृष्णामरन्धयत् । दक्षन्न विश्वं ततृषाणमोषति न्यर्शसानमोषति ॥८॥
सूरश्चक्रं प्र वृहज्जात ओजसा प्रपित्वे वाचमरुणो मुषायतीऽशान आ मुषायति । उशना यत्परावतोऽजगन्नूतये कवे । सुम्नानि विश्वा मनुषेव तुर्वणिरहा विश्वेव तुर्वणिः ॥९॥
स नो नव्येभिर्वृषकर्मन्नुक्थैः पुरां दर्तः पायुभिः पाहि शग्मैः । दिवोदासेभिरिन्द्र स्तवानो वावृधीथा अहोभिरिव द्यौः ॥१०॥
endra yāhyupa naḥ parāvato nāyamacchā vidathānīva satpatirastaṃ rājeva satpatiḥ । havāmahe tvā vayaṃ prayasvantaḥ sute sacā । putrāso na pitaraṃ vājasātaye maṃhiṣṭhaṃ vājasātaye ॥१॥
pibā somamindra suvānamadribhiḥ kośena siktamavataṃ na vaṃsagastātṛṣāṇo na vaṃsagaḥ । madāya haryatāya te tuviṣṭamāya dhāyase । ā tvā yacchantu harito na sūryamahā viśveva sūryam ॥२॥
avindaddivo nihitaṃ guhā nidhiṃ verna garbhaṃ parivītamaśmanyanante antaraśmani । vrajaṃ vajrī gavāmiva siṣāsannaṅgirastamaḥ । apāvṛṇodiṣa indraḥ parīvṛtā dvāra iṣaḥ parīvṛtāḥ ॥३॥
dādṛhāṇo vajramindro gabhastyoḥ kṣadmeva tigmamasanāya saṃ śyadahihatyāya saṃ śyat । saṃvivyāna ojasā śavobhirindra majmanā । taṣṭeva vṛkṣaṃ vanino ni vṛścasi paraśveva ni vṛścasi ॥४॥
tvaṃ vṛthā nadya indra sartave'cchā samudramasṛjo rathām̐ iva vājayato rathām̐ iva । ita ūtīrayuñjata samānamarthamakṣitam । dhenūriva manave viśvadohaso janāya viśvadohasaḥ ॥५॥
imāṃ te vācaṃ vasūyanta āyavo rathaṃ na dhīraḥ svapā atakṣiṣuḥ sumnāya tvāmatakṣiṣuḥ । śumbhanto jenyaṃ yathā vājeṣu vipra vājinam । atyamiva śavase sātaye dhanā viśvā dhanāni sātaye ॥६॥
bhinatpuro navatimindra pūrave divodāsāya mahi dāśuṣe nṛto vajreṇa dāśuṣe nṛto । atithigvāya śambaraṃ girerugro avābharat । maho dhanāni dayamāna ojasā viśvā dhanānyojasā ॥७॥
indraḥ samatsu yajamānamāryaṃ prāvadviśveṣu śatamūtirājiṣu svarmīḷheṣvājiṣu । manave śāsadavratāntvacaṃ kṛṣṇāmarandhayat । dakṣanna viśvaṃ tatṛṣāṇamoṣati nyarśasānamoṣati ॥८॥
sūraścakraṃ pra vṛhajjāta ojasā prapitve vācamaruṇo muṣāyatī'śāna ā muṣāyati । uśanā yatparāvato'jagannūtaye kave । sumnāni viśvā manuṣeva turvaṇirahā viśveva turvaṇiḥ ॥९॥
sa no navyebhirvṛṣakarmannukthaiḥ purāṃ dartaḥ pāyubhiḥ pāhi śagmaiḥ । divodāsebhirindra stavāno vāvṛdhīthā ahobhiriva dyauḥ ॥१०॥
“Hymn to Indra, asked to come from afar conducting the worshippers — 10 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 131
इन्द्राय हि द्यौरसुरो अनम्नतेन्द्राय मही पृथिवी वरीमभिर्द्युम्नसाता वरीमभिः । इन्द्रं विश्वे सजोषसो देवासो दधिरे पुरः । इन्द्राय विश्वा सवनानि मानुषा रातानि सन्तु मानुषा ॥१॥
विश्वेषु हि त्वा सवनेषु तुञ्जते समानमेकं वृषमण्यवः पृथक्स्वः सनिष्यवः पृथक् । तं त्वा नावं न पर्षणिं शूषस्य धुरि धीमहि । इन्द्रं न यज्ञैश्चितयन्त आयव स्तोमेभिरिन्द्रमायवः ॥२॥
वि त्वा ततस्रे मिथुना अवस्यवो व्रजस्य साता गव्यस्य निःसृजः सक्षन्त इन्द्र निःसृजः । यद्गव्यन्ता द्वा जना स्वर्यन्ता समूहसि । आविष्करिक्रद्वृषणं सचाभुवं वज्रमिन्द्र सचाभुवम् ॥३॥
विदुष्टे अस्य वीर्यस्य पूरवः पुरो यदिन्द्र शारदीरवातिरः सासहानो अवातिरः । शासस्तमिन्द्र मर्त्यमयज्युं शवसस्पते । महीममुष्णाः पृथिवीमिमा अपो मन्दसान इमा अपः ॥४॥
आदित्ते अस्य वीर्यस्य चर्किरन्मदेषु वृषन्नुशिजो यदाविथ सखीयतो यदाविथ । चकर्थ कारमेभ्यः पृतनासु प्रवन्तवे । ते अन्यामन्यां नद्यं सनिष्णत श्रवस्यन्तः सनिष्णत ॥५॥
उतो नो अस्या उषसो जुषेत ह्यर्कस्य बोधि हविषो हवीमभिः स्वर्षाता हवीमभिः । यदिन्द्र हन्तवे मृधो वृषा वज्रिञ्चिकेतसि । आ मे अस्य वेधसो नवीयसो मन्म श्रुधि नवीयसः ॥६॥
त्वं तमिन्द्र वावृधानो अस्मयुरमित्रयन्तं तुविजात मर्त्यं वज्रेण शूर मर्त्यम् । जहि यो नो अघायति शृणुष्व सुश्रवस्तमः । रिष्टं न यामन्नप भूतु दुर्मतिर्विश्वाप भूतु दुर्मतिः ॥७॥
indrāya hi dyaurasuro anamnatendrāya mahī pṛthivī varīmabhirdyumnasātā varīmabhiḥ । indraṃ viśve sajoṣaso devāso dadhire puraḥ । indrāya viśvā savanāni mānuṣā rātāni santu mānuṣā ॥१॥
viśveṣu hi tvā savaneṣu tuñjate samānamekaṃ vṛṣamaṇyavaḥ pṛthaksvaḥ saniṣyavaḥ pṛthak । taṃ tvā nāvaṃ na parṣaṇiṃ śūṣasya dhuri dhīmahi । indraṃ na yajñaiścitayanta āyava stomebhirindramāyavaḥ ॥२॥
vi tvā tatasre mithunā avasyavo vrajasya sātā gavyasya niḥsṛjaḥ sakṣanta indra niḥsṛjaḥ । yadgavyantā dvā janā svaryantā samūhasi । āviṣkarikradvṛṣaṇaṃ sacābhuvaṃ vajramindra sacābhuvam ॥३॥
viduṣṭe asya vīryasya pūravaḥ puro yadindra śāradīravātiraḥ sāsahāno avātiraḥ । śāsastamindra martyamayajyuṃ śavasaspate । mahīmamuṣṇāḥ pṛthivīmimā apo mandasāna imā apaḥ ॥४॥
āditte asya vīryasya carkiranmadeṣu vṛṣannuśijo yadāvitha sakhīyato yadāvitha । cakartha kāramebhyaḥ pṛtanāsu pravantave । te anyāmanyāṃ nadyaṃ saniṣṇata śravasyantaḥ saniṣṇata ॥५॥
uto no asyā uṣaso juṣeta hyarkasya bodhi haviṣo havīmabhiḥ svarṣātā havīmabhiḥ । yadindra hantave mṛdho vṛṣā vajriñciketasi । ā me asya vedhaso navīyaso manma śrudhi navīyasaḥ ॥६॥
tvaṃ tamindra vāvṛdhāno asmayuramitrayantaṃ tuvijāta martyaṃ vajreṇa śūra martyam । jahi yo no aghāyati śṛṇuṣva suśravastamaḥ । riṣṭaṃ na yāmannapa bhūtu durmatirviśvāpa bhūtu durmatiḥ ॥७॥
“Hymn to Indra, to whom heaven and earth bow down for the winning of light — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 132
त्वया वयं मघवन्पूर्व्ये धन इन्द्रत्वोताः सासह्याम पृतन्यतो वनुयाम वनुष्यतः । नेदिष्ठे अस्मिन्नहन्यधि वोचा नु सुन्वते । अस्मिन्यज्ञे वि चयेमा भरे कृतं वाजयन्तो भरे कृतम् ॥१॥
स्वर्जेषे भर आप्रस्य वक्मन्युषर्बुधः स्वस्मिन्नञ्जसि क्राणस्य स्वस्मिन्नञ्जसि । अहन्निन्द्रो यथा विदे शीर्ष्णाशीर्ष्णोपवाच्यः । अस्मत्रा ते सध्र्यक्सन्तु रातयो भद्रा भद्रस्य रातयः ॥२॥
तत्तु प्रयः प्रत्नथा ते शुशुक्वनं यस्मिन्यज्ञे वारमकृण्वत क्षयमृतस्य वारसि क्षयम् । वि तद्वोचेरध द्वितान्तः पश्यन्ति रश्मिभिः । स घा विदे अन्विन्द्रो गवेषणो बन्धुक्षिद्भ्यो गवेषणः ॥३॥
नू इत्था ते पूर्वथा च प्रवाच्यं यदङ्गिरोभ्योऽवृणोरप व्रजमिन्द्र शिक्षन्नप व्रजम् । ऐभ्यः समान्या दिशास्मभ्यं जेषि योत्सि च । सुन्वद्भ्यो रन्धया कं चिदव्रतं हृणायन्तं चिदव्रतम् ॥४॥
सं यज्जनान्क्रतुभिः शूर ईक्षयद्धने हिते तरुषन्त श्रवस्यवः प्र यक्षन्त श्रवस्यवः । तस्मा आयुः प्रजावदिद्बाधे अर्चन्त्योजसा । इन्द्र ओक्यं दिधिषन्त धीतयो देवाँ अच्छा न धीतयः ॥५॥
युवं तमिन्द्रापर्वता पुरोयुधा यो नः पृतन्यादप तंतमिद्धतं वज्रेण तंतमिद्धतम् । दूरे चत्ताय च्छन्त्सद्गहनं यदिनक्षत् । अस्माकं शत्रून्परि शूर विश्वतो दर्मा दर्षीष्ट विश्वतः ॥६॥
tvayā vayaṃ maghavanpūrvye dhana indratvotāḥ sāsahyāma pṛtanyato vanuyāma vanuṣyataḥ । nediṣṭhe asminnahanyadhi vocā nu sunvate । asminyajñe vi cayemā bhare kṛtaṃ vājayanto bhare kṛtam ॥१॥
svarjeṣe bhara āprasya vakmanyuṣarbudhaḥ svasminnañjasi krāṇasya svasminnañjasi । ahannindro yathā vide śīrṣṇāśīrṣṇopavācyaḥ । asmatrā te sadhryaksantu rātayo bhadrā bhadrasya rātayaḥ ॥२॥
tattu prayaḥ pratnathā te śuśukvanaṃ yasminyajñe vāramakṛṇvata kṣayamṛtasya vārasi kṣayam । vi tadvoceradha dvitāntaḥ paśyanti raśmibhiḥ । sa ghā vide anvindro gaveṣaṇo bandhukṣidbhyo gaveṣaṇaḥ ॥३॥
nū itthā te pūrvathā ca pravācyaṃ yadaṅgirobhyo'vṛṇorapa vrajamindra śikṣannapa vrajam । aibhyaḥ samānyā diśāsmabhyaṃ jeṣi yotsi ca । sunvadbhyo randhayā kaṃ cidavrataṃ hṛṇāyantaṃ cidavratam ॥४॥
saṃ yajjanānkratubhiḥ śūra īkṣayaddhane hite taruṣanta śravasyavaḥ pra yakṣanta śravasyavaḥ । tasmā āyuḥ prajāvadidbādhe arcantyojasā । indra okyaṃ didhiṣanta dhītayo devām̐ acchā na dhītayaḥ ॥५॥
yuvaṃ tamindrāparvatā puroyudhā yo naḥ pṛtanyādapa taṃtamiddhataṃ vajreṇa taṃtamiddhatam । dūre cattāya cchantsadgahanaṃ yadinakṣat । asmākaṃ śatrūnpari śūra viśvato darmā darṣīṣṭa viśvataḥ ॥६॥
“Hymn to Indra (Maghavan), for help in war and victory over foes — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 133
उभे पुनामि रोदसी ऋतेन द्रुहो दहामि सं महीरनिन्द्राः । अभिव्लग्य यत्र हता अमित्रा वैलस्थानं परि तृळ्हा अशेरन् ॥१॥
अभिव्लग्या चिदद्रिवः शीर्षा यातुमतीनाम् । छिन्धि वटूरिणा पदा महावटूरिणा पदा ॥२॥
अवासां मघवञ्जहि शर्धो यातुमतीनाम् । वैलस्थानके अर्मके महावैलस्थे अर्मके ॥३॥
यासां तिस्रः पञ्चाशतोऽभिव्लङ्गैरपावपः । तत्सु ते मनायति तकत्सु ते मनायति ॥४॥
पिशङ्गभृष्टिमम्भृणं पिशाचिमिन्द्र सं मृण । सर्वं रक्षो नि बर्हय ॥५॥
अवर्मह इन्द्र दादृहि श्रुधी नः शुशोच हि द्यौः क्षा न भीषाँ अद्रिवो घृणान्न भीषाँ अद्रिवः । शुष्मिन्तमो हि शुष्मिभिर्वधैरुग्रेभिरीयसे । अपूरुषघ्नो अप्रतीत शूर सत्वभिस्त्रिसप्तैः शूर सत्वभिः ॥६॥
वनोति हि सुन्वन्क्षयं परीणसः सुन्वानो हि ष्मा यजत्यव द्विषो देवानामव द्विषः । सुन्वान इत्सिषासति सहस्रा वाज्यवृतः । सुन्वानायेन्द्रो ददात्याभुवं रयिं ददात्याभुवम् ॥७॥
ubhe punāmi rodasī ṛtena druho dahāmi saṃ mahīranindrāḥ । abhivlagya yatra hatā amitrā vailasthānaṃ pari tṛḷhā aśeran ॥१॥
abhivlagyā cidadrivaḥ śīrṣā yātumatīnām । chindhi vaṭūriṇā padā mahāvaṭūriṇā padā ॥२॥
avāsāṃ maghavañjahi śardho yātumatīnām । vailasthānake armake mahāvailasthe armake ॥३॥
yāsāṃ tisraḥ pañcāśato'bhivlaṅgairapāvapaḥ । tatsu te manāyati takatsu te manāyati ॥४॥
piśaṅgabhṛṣṭimambhṛṇaṃ piśācimindra saṃ mṛṇa । sarvaṃ rakṣo ni barhaya ॥५॥
avarmaha indra dādṛhi śrudhī naḥ śuśoca hi dyauḥ kṣā na bhīṣām̐ adrivo ghṛṇānna bhīṣām̐ adrivaḥ । śuṣmintamo hi śuṣmibhirvadhairugrebhirīyase । apūruṣaghno apratīta śūra satvabhistrisaptaiḥ śūra satvabhiḥ ॥६॥
vanoti hi sunvankṣayaṃ parīṇasaḥ sunvāno hi ṣmā yajatyava dviṣo devānāmava dviṣaḥ । sunvāna itsiṣāsati sahasrā vājyavṛtaḥ । sunvānāyendro dadātyābhuvaṃ rayiṃ dadātyābhuvam ॥७॥
“Hymn to Indra, whose sacrifice purges earth and heaven and burns the godless she-fiends — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 134
आ त्वा जुवो रारहाणा अभि प्रयो वायो वहन्त्विह पूर्वपीतये सोमस्य पूर्वपीतये । ऊर्ध्वा ते अनु सूनृता मनस्तिष्ठतु जानती । नियुत्वता रथेना याहि दावने वायो मखस्य दावने ॥१॥
मन्दन्तु त्वा मन्दिनो वायविन्दवोऽस्मत्क्राणासः सुकृता अभिद्यवो गोभिः क्राणा अभिद्यवः । यद्ध क्राणा इरध्यै दक्षं सचन्त ऊतयः । सध्रीचीना नियुतो दावने धिय उप ब्रुवत ईं धियः ॥२॥
वायुर्युङ्क्ते रोहिता वायुररुणा वायू रथे अजिरा धुरि वोळ्हवे वहिष्ठा धुरि वोळ्हवे । प्र बोधया पुरंधिं जार आ ससतीमिव । प्र चक्षय रोदसी वासयोषसः श्रवसे वासयोषसः ॥३॥
तुभ्यमुषासः शुचयः परावति भद्रा वस्त्रा तन्वते दंसु रश्मिषु चित्रा नव्येषु रश्मिषु । तुभ्यं धेनुः सबर्दुघा विश्वा वसूनि दोहते । अजनयो मरुतो वक्षणाभ्यो दिव आ वक्षणाभ्यः ॥४॥
तुभ्यं शुक्रासः शुचयस्तुरण्यवो मदेषूग्रा इषणन्त भुर्वण्यपामिषन्त भुर्वणि । त्वां त्सारी दसमानो भगमीट्टे तक्ववीये । त्वं विश्वस्माद्भुवनात्पासि धर्मणासुर्यात्पासि धर्मणा ॥५॥
त्वं नो वायवेषामपूर्व्यः सोमानां प्रथमः पीतिमर्हसि सुतानां पीतिमर्हसि । उतो विहुत्मतीनां विशां ववर्जुषीणाम् । विश्वा इत्ते धेनवो दुह्र आशिरं घृतं दुह्रत आशिरम् ॥६॥
ā tvā juvo rārahāṇā abhi prayo vāyo vahantviha pūrvapītaye somasya pūrvapītaye । ūrdhvā te anu sūnṛtā manastiṣṭhatu jānatī । niyutvatā rathenā yāhi dāvane vāyo makhasya dāvane ॥१॥
mandantu tvā mandino vāyavindavo'smatkrāṇāsaḥ sukṛtā abhidyavo gobhiḥ krāṇā abhidyavaḥ । yaddha krāṇā iradhyai dakṣaṃ sacanta ūtayaḥ । sadhrīcīnā niyuto dāvane dhiya upa bruvata īṃ dhiyaḥ ॥२॥
vāyuryuṅkte rohitā vāyuraruṇā vāyū rathe ajirā dhuri voḷhave vahiṣṭhā dhuri voḷhave । pra bodhayā puraṃdhiṃ jāra ā sasatīmiva । pra cakṣaya rodasī vāsayoṣasaḥ śravase vāsayoṣasaḥ ॥३॥
tubhyamuṣāsaḥ śucayaḥ parāvati bhadrā vastrā tanvate daṃsu raśmiṣu citrā navyeṣu raśmiṣu । tubhyaṃ dhenuḥ sabardughā viśvā vasūni dohate । ajanayo maruto vakṣaṇābhyo diva ā vakṣaṇābhyaḥ ॥४॥
tubhyaṃ śukrāsaḥ śucayasturaṇyavo madeṣūgrā iṣaṇanta bhurvaṇyapāmiṣanta bhurvaṇi । tvāṃ tsārī dasamāno bhagamīṭṭe takvavīye । tvaṃ viśvasmādbhuvanātpāsi dharmaṇāsuryātpāsi dharmaṇā ॥५॥
tvaṃ no vāyaveṣāmapūrvyaḥ somānāṃ prathamaḥ pītimarhasi sutānāṃ pītimarhasi । uto vihutmatīnāṃ viśāṃ vavarjuṣīṇām । viśvā itte dhenavo duhra āśiraṃ ghṛtaṃ duhrata āśiram ॥६॥
“Hymn to Vāyu, asked to come with fleet-footed coursers to the first draught of Soma — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 135
स्तीर्णं बर्हिरुप नो याहि वीतये सहस्रेण नियुता नियुत्वते शतिनीभिर्नियुत्वते । तुभ्यं हि पूर्वपीतये देवा देवाय येमिरे । प्र ते सुतासो मधुमन्तो अस्थिरन्मदाय क्रत्वे अस्थिरन् ॥१॥
तुभ्यायं सोमः परिपूतो अद्रिभि स्पार्हा वसानः परि कोशमर्षति शुक्रा वसानो अर्षति । तवायं भाग आयुषु सोमो देवेषु हूयते । वह वायो नियुतो याह्यस्मयुर्जुषाणो याह्यस्मयुः ॥२॥
आ नो नियुद्भिः शतिनीभिरध्वरं सहस्रिणीभिरुप याहि वीतये वायो हव्यानि वीतये । तवायं भाग ऋत्वियः सरश्मिः सूर्ये सचा । अध्वर्युभिर्भरमाणा अयंसत वायो शुक्रा अयंसत ॥३॥
आ वां रथो नियुत्वान्वक्षदवसेऽभि प्रयांसि सुधितानि वीतये वायो हव्यानि वीतये । पिबतं मध्वो अन्धसः पूर्वपेयं हि वां हितम् । वायवा चन्द्रेण राधसा गतमिन्द्रश्च राधसा गतम् ॥४॥
आ वां धियो ववृत्युरध्वराँ उपेममिन्दुं मर्मृजन्त वाजिनमाशुमत्यं न वाजिनम् । तेषां पिबतमस्मयू आ नो गन्तमिहोत्या । इन्द्रवायू सुतानामद्रिभिर्युवं मदाय वाजदा युवम् ॥५॥
इमे वां सोमा अप्स्वा सुता इहाध्वर्युभिर्भरमाणा अयंसत वायो शुक्रा अयंसत । एते वामभ्यसृक्षत तिरः पवित्रमाशवः । युवायवोऽति रोमाण्यव्यया सोमासो अत्यव्यया ॥६॥
अति वायो ससतो याहि शश्वतो यत्र ग्रावा वदति तत्र गच्छतं गृहमिन्द्रश्च गच्छतम् । वि सूनृता ददृशे रीयते घृतमा पूर्णया नियुता याथो अध्वरमिन्द्रश्च याथो अध्वरम् ॥७॥
अत्राह तद्वहेथे मध्व आहुतिं यमश्वत्थमुपतिष्ठन्त जायवोऽस्मे ते सन्तु जायवः । साकं गावः सुवते पच्यते यवो न ते वाय उप दस्यन्ति धेनवो नाप दस्यन्ति धेनवः ॥८॥
इमे ये ते सु वायो बाह्वोजसोऽन्तर्नदी ते पतयन्त्युक्षणो महि व्राधन्त उक्षणः । धन्वञ्चिद्ये अनाशवो जीराश्चिदगिरौकसः । सूर्यस्येव रश्मयो दुर्नियन्तवो हस्तयोर्दुर्नियन्तवः ॥९॥
stīrṇaṃ barhirupa no yāhi vītaye sahasreṇa niyutā niyutvate śatinībhirniyutvate । tubhyaṃ hi pūrvapītaye devā devāya yemire । pra te sutāso madhumanto asthiranmadāya kratve asthiran ॥१॥
tubhyāyaṃ somaḥ paripūto adribhi spārhā vasānaḥ pari kośamarṣati śukrā vasāno arṣati । tavāyaṃ bhāga āyuṣu somo deveṣu hūyate । vaha vāyo niyuto yāhyasmayurjuṣāṇo yāhyasmayuḥ ॥२॥
ā no niyudbhiḥ śatinībhiradhvaraṃ sahasriṇībhirupa yāhi vītaye vāyo havyāni vītaye । tavāyaṃ bhāga ṛtviyaḥ saraśmiḥ sūrye sacā । adhvaryubhirbharamāṇā ayaṃsata vāyo śukrā ayaṃsata ॥३॥
ā vāṃ ratho niyutvānvakṣadavase'bhi prayāṃsi sudhitāni vītaye vāyo havyāni vītaye । pibataṃ madhvo andhasaḥ pūrvapeyaṃ hi vāṃ hitam । vāyavā candreṇa rādhasā gatamindraśca rādhasā gatam ॥४॥
ā vāṃ dhiyo vavṛtyuradhvarām̐ upemaminduṃ marmṛjanta vājinamāśumatyaṃ na vājinam । teṣāṃ pibatamasmayū ā no gantamihotyā । indravāyū sutānāmadribhiryuvaṃ madāya vājadā yuvam ॥५॥
ime vāṃ somā apsvā sutā ihādhvaryubhirbharamāṇā ayaṃsata vāyo śukrā ayaṃsata । ete vāmabhyasṛkṣata tiraḥ pavitramāśavaḥ । yuvāyavo'ti romāṇyavyayā somāso atyavyayā ॥६॥
ati vāyo sasato yāhi śaśvato yatra grāvā vadati tatra gacchataṃ gṛhamindraśca gacchatam । vi sūnṛtā dadṛśe rīyate ghṛtamā pūrṇayā niyutā yātho adhvaramindraśca yātho adhvaram ॥७॥
atrāha tadvahethe madhva āhutiṃ yamaśvatthamupatiṣṭhanta jāyavo'sme te santu jāyavaḥ । sākaṃ gāvaḥ suvate pacyate yavo na te vāya upa dasyanti dhenavo nāpa dasyanti dhenavaḥ ॥८॥
ime ye te su vāyo bāhvojaso'ntarnadī te patayantyukṣaṇo mahi vrādhanta ukṣaṇaḥ । dhanvañcidye anāśavo jīrāścidagiraukasaḥ । sūryasyeva raśmayo durniyantavo hastayordurniyantavaḥ ॥९॥
“Hymn to Vāyu and Indra-Vāyu, invited to the strewn sacred grass — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 136
प्र सु ज्येष्ठं निचिराभ्यां बृहन्नमो हव्यं मतिं भरता मृळयद्भ्यां स्वादिष्ठं मृळयद्भ्याम् । ता सम्राजा घृतासुती यज्ञेयज्ञ उपस्तुता । अथैनोः क्षत्रं न कुतश्चनाधृषे देवत्वं नू चिदाधृषे ॥१॥
अदर्शि गातुरुरवे वरीयसी पन्था ऋतस्य समयंस्त रश्मिभिश्चक्षुर्भगस्य रश्मिभिः । द्युक्षं मित्रस्य सादनमर्यम्णो वरुणस्य च । अथा दधाते बृहदुक्थ्यं वय उपस्तुत्यं बृहद्वयः ॥२॥
ज्योतिष्मतीमदितिं धारयत्क्षितिं स्वर्वतीमा सचेते दिवेदिवे जागृवांसा दिवेदिवे । ज्योतिष्मत्क्षत्रमाशाते आदित्या दानुनस्पती । मित्रस्तयोर्वरुणो यातयज्जनोऽर्यमा यातयज्जनः ॥३॥
अयं मित्राय वरुणाय शंतमः सोमो भूत्ववपानेष्वाभगो देवो देवेष्वाभगः । तं देवासो जुषेरत विश्वे अद्य सजोषसः । तथा राजाना करथो यदीमह ऋतावाना यदीमहे ॥४॥
यो मित्राय वरुणायाविधज्जनोऽनर्वाणं तं परि पातो अंहसो दाश्वांसं मर्तमंहसः । तमर्यमाभि रक्षत्यृजूयन्तमनु व्रतम् । उक्थैर्य एनोः परिभूषति व्रतं स्तोमैराभूषति व्रतम् ॥५॥
नमो दिवे बृहते रोदसीभ्यां मित्राय वोचं वरुणाय मीळ्हुषे सुमृळीकाय मीळ्हुषे । इन्द्रमग्निमुप स्तुहि द्युक्षमर्यमणं भगम् । ज्योग्जीवन्तः प्रजया सचेमहि सोमस्योती सचेमहि ॥६॥
ऊती देवानां वयमिन्द्रवन्तो मंसीमहि स्वयशसो मरुद्भिः । अग्निर्मित्रो वरुणः शर्म यंसन्तदश्याम मघवानो वयं च ॥७॥
pra su jyeṣṭhaṃ nicirābhyāṃ bṛhannamo havyaṃ matiṃ bharatā mṛḷayadbhyāṃ svādiṣṭhaṃ mṛḷayadbhyām । tā samrājā ghṛtāsutī yajñeyajña upastutā । athainoḥ kṣatraṃ na kutaścanādhṛṣe devatvaṃ nū cidādhṛṣe ॥१॥
adarśi gātururave varīyasī panthā ṛtasya samayaṃsta raśmibhiścakṣurbhagasya raśmibhiḥ । dyukṣaṃ mitrasya sādanamaryamṇo varuṇasya ca । athā dadhāte bṛhadukthyaṃ vaya upastutyaṃ bṛhadvayaḥ ॥२॥
jyotiṣmatīmaditiṃ dhārayatkṣitiṃ svarvatīmā sacete divedive jāgṛvāṃsā divedive । jyotiṣmatkṣatramāśāte ādityā dānunaspatī । mitrastayorvaruṇo yātayajjano'ryamā yātayajjanaḥ ॥३॥
ayaṃ mitrāya varuṇāya śaṃtamaḥ somo bhūtvavapāneṣvābhago devo deveṣvābhagaḥ । taṃ devāso juṣerata viśve adya sajoṣasaḥ । tathā rājānā karatho yadīmaha ṛtāvānā yadīmahe ॥४॥
yo mitrāya varuṇāyāvidhajjano'narvāṇaṃ taṃ pari pāto aṃhaso dāśvāṃsaṃ martamaṃhasaḥ । tamaryamābhi rakṣatyṛjūyantamanu vratam । ukthairya enoḥ paribhūṣati vrataṃ stomairābhūṣati vratam ॥५॥
namo dive bṛhate rodasībhyāṃ mitrāya vocaṃ varuṇāya mīḷhuṣe sumṛḷīkāya mīḷhuṣe । indramagnimupa stuhi dyukṣamaryamaṇaṃ bhagam । jyogjīvantaḥ prajayā sacemahi somasyotī sacemahi ॥६॥
ūtī devānāṃ vayamindravanto maṃsīmahi svayaśaso marudbhiḥ । agnirmitro varuṇaḥ śarma yaṃsantadaśyāma maghavāno vayaṃ ca ॥७॥
“Hymn to Mitra and Varuṇa, the watchful and bountiful Twain, with adoration and offerings — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 137
सुषुमा यातमद्रिभिर्गोश्रीता मत्सरा इमे सोमासो मत्सरा इमे । आ राजाना दिविस्पृशास्मत्रा गन्तमुप नः । इमे वां मित्रावरुणा गवाशिरः सोमाः शुक्रा गवाशिरः ॥१॥
इम आ यातमिन्दवः सोमासो दध्याशिरः सुतासो दध्याशिरः । उत वामुषसो बुधि साकं सूर्यस्य रश्मिभिः । सुतो मित्राय वरुणाय पीतये चारुरृताय पीतये ॥२॥
तां वां धेनुं न वासरीमंशुं दुहन्त्यद्रिभिः सोमं दुहन्त्यद्रिभिः । अस्मत्रा गन्तमुप नोऽर्वाञ्चा सोमपीतये । अयं वां मित्रावरुणा नृभिः सुतः सोम आ पीतये सुतः ॥३॥
suṣumā yātamadribhirgośrītā matsarā ime somāso matsarā ime । ā rājānā divispṛśāsmatrā gantamupa naḥ । ime vāṃ mitrāvaruṇā gavāśiraḥ somāḥ śukrā gavāśiraḥ ॥१॥
ima ā yātamindavaḥ somāso dadhyāśiraḥ sutāso dadhyāśiraḥ । uta vāmuṣaso budhi sākaṃ sūryasya raśmibhiḥ । suto mitrāya varuṇāya pītaye cārurṛtāya pītaye ॥२॥
tāṃ vāṃ dhenuṃ na vāsarīmaṃśuṃ duhantyadribhiḥ somaṃ duhantyadribhiḥ । asmatrā gantamupa no'rvāñcā somapītaye । ayaṃ vāṃ mitrāvaruṇā nṛbhiḥ sutaḥ soma ā pītaye sutaḥ ॥३॥
“Hymn to Mitra and Varuṇa, asked to come to the pressed Soma blended with milk — 3 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 138
प्रप्र पूष्णस्तुविजातस्य शस्यते महित्वमस्य तवसो न तन्दते स्तोत्रमस्य न तन्दते । अर्चामि सुम्नयन्नहमन्त्यूतिं मयोभुवम् । विश्वस्य यो मन आयुयुवे मखो देव आयुयुवे मखः ॥१॥
प्र हि त्वा पूषन्नजिरं न यामनि स्तोमेभिः कृण्व ऋणवो यथा मृध उष्ट्रो न पीपरो मृधः । हुवे यत्त्वा मयोभुवं देवं सख्याय मर्त्यः । अस्माकमाङ्गूषान्द्युम्निनस्कृधि वाजेषु द्युम्निनस्कृधि ॥२॥
यस्य ते पूषन्सख्ये विपन्यवः क्रत्वा चित्सन्तोऽवसा बुभुज्रिर इति क्रत्वा बुभुज्रिरे । तामनु त्वा नवीयसीं नियुतं राय ईमहे । अहेळमान उरुशंस सरी भव वाजेवाजे सरी भव ॥३॥
अस्या ऊ षु ण उप सातये भुवोऽहेळमानो ररिवाँ अजाश्व श्रवस्यतामजाश्व । ओ षु त्वा ववृतीमहि स्तोमेभिर्दस्म साधुभिः । नहि त्वा पूषन्नतिमन्य आघृणे न ते सख्यमपह्नुवे ॥४॥
prapra pūṣṇastuvijātasya śasyate mahitvamasya tavaso na tandate stotramasya na tandate । arcāmi sumnayannahamantyūtiṃ mayobhuvam । viśvasya yo mana āyuyuve makho deva āyuyuve makhaḥ ॥१॥
pra hi tvā pūṣannajiraṃ na yāmani stomebhiḥ kṛṇva ṛṇavo yathā mṛdha uṣṭro na pīparo mṛdhaḥ । huve yattvā mayobhuvaṃ devaṃ sakhyāya martyaḥ । asmākamāṅgūṣāndyumninaskṛdhi vājeṣu dyumninaskṛdhi ॥२॥
yasya te pūṣansakhye vipanyavaḥ kratvā citsanto'vasā bubhujrira iti kratvā bubhujrire । tāmanu tvā navīyasīṃ niyutaṃ rāya īmahe । aheḷamāna uruśaṃsa sarī bhava vājevāje sarī bhava ॥३॥
asyā ū ṣu ṇa upa sātaye bhuvo'heḷamāno rarivām̐ ajāśva śravasyatāmajāśva । o ṣu tvā vavṛtīmahi stomebhirdasma sādhubhiḥ । nahi tvā pūṣannatimanya āghṛṇe na te sakhyamapahnuve ॥४॥
“Hymn to Pūṣan, whose majesty and lordly might are lauded evermore — 4 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 139
अस्तु श्रौषट् पुरो अग्निं धिया दध आ नु तच्छर्धो दिव्यं वृणीमह इन्द्रवायू वृणीमहे । यद्ध क्राणा विवस्वति नाभा संदायि नव्यसी । अध प्र सू न उप यन्तु धीतयो देवाँ अच्छा न धीतयः ॥१॥
यद्ध त्यन्मित्रावरुणावृतादध्याददाथे अनृतं स्वेन मन्युना दक्षस्य स्वेन मन्युना । युवोरित्थाधि सद्मस्वपश्याम हिरण्ययम् । धीभिश्चन मनसा स्वेभिरक्षभिः सोमस्य स्वेभिरक्षभिः ॥२॥
युवां स्तोमेभिर्देवयन्तो अश्विनाश्रावयन्त इव श्लोकमायवो युवां हव्याभ्यायवः । युवोर्विश्वा अधि श्रियः पृक्षश्च विश्ववेदसा । प्रुषायन्ते वां पवयो हिरण्यये रथे दस्रा हिरण्यये ॥३॥
अचेति दस्रा व्यु नाकमृण्वथो युञ्जते वां रथयुजो दिविष्टिष्वध्वस्मानो दिविष्टिषु । अधि वां स्थाम वन्धुरे रथे दस्रा हिरण्यये । पथेव यन्तावनुशासता रजोऽञ्जसा शासता रजः ॥४॥
शचीभिर्नः शचीवसू दिवा नक्तं दशस्यतम् । मा वां रातिरुप दसत्कदा चनास्मद्रातिः कदा चन ॥५॥
वृषन्निन्द्र वृषपाणास इन्दव इमे सुता अद्रिषुतास उद्भिदस्तुभ्यं सुतास उद्भिदः । ते त्वा मन्दन्तु दावने महे चित्राय राधसे । गीर्भिर्गिर्वाह स्तवमान आ गहि सुमृळीको न आ गहि ॥६॥
ओ षू णो अग्ने शृणुहि त्वमीळितो देवेभ्यो ब्रवसि यज्ञियेभ्यो राजभ्यो यज्ञियेभ्यः । यद्ध त्यामङ्गिरोभ्यो धेनुं देवा अदत्तन । वि तां दुह्रे अर्यमा कर्तरी सचाँ एष तां वेद मे सचा ॥७॥
मो षु वो अस्मदभि तानि पौंस्या सना भूवन्द्युम्नानि मोत जारिषुरस्मत्पुरोत जारिषुः । यद्वश्चित्रं युगेयुगे नव्यं घोषादमर्त्यम् । अस्मासु तन्मरुतो यच्च दुष्टरं दिधृता यच्च दुष्टरम् ॥८॥
दध्यङ्ह मे जनुषं पूर्वो अङ्गिराः प्रियमेधः कण्वो अत्रिर्मनुर्विदुस्ते मे पूर्वे मनुर्विदुः । तेषां देवेष्वायतिरस्माकं तेषु नाभयः । तेषां पदेन मह्या नमे गिरेन्द्राग्नी आ नमे गिरा ॥९॥
होता यक्षद्वनिनो वन्त वार्यं बृहस्पतिर्यजति वेन उक्षभिः पुरुवारेभिरुक्षभिः । जगृभ्मा दूरआदिशं श्लोकमद्रेरध त्मना । अधारयदररिन्दानि सुक्रतुः पुरू सद्मानि सुक्रतुः ॥१०॥
ये देवासो दिव्येकादश स्थ पृथिव्यामध्येकादश स्थ । अप्सुक्षितो महिनैकादश स्थ ते देवासो यज्ञमिमं जुषध्वम् ॥११॥
astu śrauṣaṭ puro agniṃ dhiyā dadha ā nu tacchardho divyaṃ vṛṇīmaha indravāyū vṛṇīmahe । yaddha krāṇā vivasvati nābhā saṃdāyi navyasī । adha pra sū na upa yantu dhītayo devām̐ acchā na dhītayaḥ ॥१॥
yaddha tyanmitrāvaruṇāvṛtādadhyādadāthe anṛtaṃ svena manyunā dakṣasya svena manyunā । yuvoritthādhi sadmasvapaśyāma hiraṇyayam । dhībhiścana manasā svebhirakṣabhiḥ somasya svebhirakṣabhiḥ ॥२॥
yuvāṃ stomebhirdevayanto aśvināśrāvayanta iva ślokamāyavo yuvāṃ havyābhyāyavaḥ । yuvorviśvā adhi śriyaḥ pṛkṣaśca viśvavedasā । pruṣāyante vāṃ pavayo hiraṇyaye rathe dasrā hiraṇyaye ॥३॥
aceti dasrā vyu nākamṛṇvatho yuñjate vāṃ rathayujo diviṣṭiṣvadhvasmāno diviṣṭiṣu । adhi vāṃ sthāma vandhure rathe dasrā hiraṇyaye । patheva yantāvanuśāsatā rajo'ñjasā śāsatā rajaḥ ॥४॥
śacībhirnaḥ śacīvasū divā naktaṃ daśasyatam । mā vāṃ rātirupa dasatkadā canāsmadrātiḥ kadā cana ॥५॥
vṛṣannindra vṛṣapāṇāsa indava ime sutā adriṣutāsa udbhidastubhyaṃ sutāsa udbhidaḥ । te tvā mandantu dāvane mahe citrāya rādhase । gīrbhirgirvāha stavamāna ā gahi sumṛḷīko na ā gahi ॥६॥
o ṣū ṇo agne śṛṇuhi tvamīḷito devebhyo bravasi yajñiyebhyo rājabhyo yajñiyebhyaḥ । yaddha tyāmaṅgirobhyo dhenuṃ devā adattana । vi tāṃ duhre aryamā kartarī sacām̐ eṣa tāṃ veda me sacā ॥७॥
mo ṣu vo asmadabhi tāni pauṃsyā sanā bhūvandyumnāni mota jāriṣurasmatpurota jāriṣuḥ । yadvaścitraṃ yugeyuge navyaṃ ghoṣādamartyam । asmāsu tanmaruto yacca duṣṭaraṃ didhṛtā yacca duṣṭaram ॥८॥
dadhyaṅha me januṣaṃ pūrvo aṅgirāḥ priyamedhaḥ kaṇvo atrirmanurviduste me pūrve manurviduḥ । teṣāṃ deveṣvāyatirasmākaṃ teṣu nābhayaḥ । teṣāṃ padena mahyā name girendrāgnī ā name girā ॥९॥
hotā yakṣadvanino vanta vāryaṃ bṛhaspatiryajati vena ukṣabhiḥ puruvārebhirukṣabhiḥ । jagṛbhmā dūraādiśaṃ ślokamadreradha tmanā । adhārayadararindāni sukratuḥ purū sadmāni sukratuḥ ॥१०॥
ye devāso divyekādaśa stha pṛthivyāmadhyekādaśa stha । apsukṣito mahinaikādaśa stha te devāso yajñamimaṃ juṣadhvam ॥११॥
“Hymn electing the heavenly company — Agni first, then Indra and Vāyu, the Aśvins and others — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 140
वेदिषदे प्रियधामाय सुद्युते धासिमिव प्र भरा योनिमग्नये । वस्त्रेणेव वासया मन्मना शुचिं ज्योतीरथं शुक्रवर्णं तमोहनम् ॥१॥
अभि द्विजन्मा त्रिवृदन्नमृज्यते संवत्सरे वावृधे जग्धमी पुनः । अन्यस्यासा जिह्वया जेन्यो वृषा न्यन्येन वनिनो मृष्ट वारणः ॥२॥
कृष्णप्रुतौ वेविजे अस्य सक्षिता उभा तरेते अभि मातरा शिशुम् । प्राचाजिह्वं ध्वसयन्तं तृषुच्युतमा साच्यं कुपयं वर्धनं पितुः ॥३॥
मुमुक्ष्वो मनवे मानवस्यते रघुद्रुवः कृष्णसीतास ऊ जुवः । असमना अजिरासो रघुष्यदो वातजूता उप युज्यन्त आशवः ॥४॥
आदस्य ते ध्वसयन्तो वृथेरते कृष्णमभ्वं महि वर्पः करिक्रतः । यत्सीं महीमवनिं प्राभि मर्मृशदभिश्वसन्स्तनयन्नेति नानदत् ॥५॥
भूषन्न योऽधि बभ्रूषु नम्नते वृषेव पत्नीरभ्येति रोरुवत् । ओजायमानस्तन्वश्च शुम्भते भीमो न शृङ्गा दविधाव दुर्गृभिः ॥६॥
स संस्तिरो विष्टिरः सं गृभायति जानन्नेव जानतीर्नित्य आ शये । पुनर्वर्धन्ते अपि यन्ति देव्यमन्यद्वर्पः पित्रोः कृण्वते सचा ॥७॥
तमग्रुवः केशिनीः सं हि रेभिर ऊर्ध्वास्तस्थुर्मम्रुषीः प्रायवे पुनः । तासां जरां प्रमुञ्चन्नेति नानददसुं परं जनयञ्जीवमस्तृतम् ॥८॥
अधीवासं परि मातू रिहन्नह तुविग्रेभिः सत्वभिर्याति वि ज्रयः । वयो दधत्पद्वते रेरिहत्सदानु श्येनी सचते वर्तनीरह ॥९॥
अस्माकमग्ने मघवत्सु दीदिह्यध श्वसीवान्वृषभो दमूनाः । अवास्या शिशुमतीरदीदेर्वर्मेव युत्सु परिजर्भुराणः ॥१०॥
इदमग्ने सुधितं दुर्धितादधि प्रियादु चिन्मन्मनः प्रेयो अस्तु ते । यत्ते शुक्रं तन्वो रोचते शुचि तेनास्मभ्यं वनसे रत्नमा त्वम् ॥११॥
रथाय नावमुत नो गृहाय नित्यारित्रां पद्वतीं रास्यग्ने । अस्माकं वीराँ उत नो मघोनो जनाँश्च या पारयाच्छर्म या च ॥१२॥
अभी नो अग्न उक्थमिज्जुगुर्या द्यावाक्षामा सिन्धवश्च स्वगूर्ताः । गव्यं यव्यं यन्तो दीर्घाहेषं वरमरुण्यो वरन्त ॥१३॥
vediṣade priyadhāmāya sudyute dhāsimiva pra bharā yonimagnaye । vastreṇeva vāsayā manmanā śuciṃ jyotīrathaṃ śukravarṇaṃ tamohanam ॥१॥
abhi dvijanmā trivṛdannamṛjyate saṃvatsare vāvṛdhe jagdhamī punaḥ । anyasyāsā jihvayā jenyo vṛṣā nyanyena vanino mṛṣṭa vāraṇaḥ ॥२॥
kṛṣṇaprutau vevije asya sakṣitā ubhā tarete abhi mātarā śiśum । prācājihvaṃ dhvasayantaṃ tṛṣucyutamā sācyaṃ kupayaṃ vardhanaṃ pituḥ ॥३॥
mumukṣvo manave mānavasyate raghudruvaḥ kṛṣṇasītāsa ū juvaḥ । asamanā ajirāso raghuṣyado vātajūtā upa yujyanta āśavaḥ ॥४॥
ādasya te dhvasayanto vṛtherate kṛṣṇamabhvaṃ mahi varpaḥ karikrataḥ । yatsīṃ mahīmavaniṃ prābhi marmṛśadabhiśvasanstanayanneti nānadat ॥५॥
bhūṣanna yo'dhi babhrūṣu namnate vṛṣeva patnīrabhyeti roruvat । ojāyamānastanvaśca śumbhate bhīmo na śṛṅgā davidhāva durgṛbhiḥ ॥६॥
sa saṃstiro viṣṭiraḥ saṃ gṛbhāyati jānanneva jānatīrnitya ā śaye । punarvardhante api yanti devyamanyadvarpaḥ pitroḥ kṛṇvate sacā ॥७॥
tamagruvaḥ keśinīḥ saṃ hi rebhira ūrdhvāstasthurmamruṣīḥ prāyave punaḥ । tāsāṃ jarāṃ pramuñcanneti nānadadasuṃ paraṃ janayañjīvamastṛtam ॥८॥
adhīvāsaṃ pari mātū rihannaha tuvigrebhiḥ satvabhiryāti vi jrayaḥ । vayo dadhatpadvate rerihatsadānu śyenī sacate vartanīraha ॥९॥
asmākamagne maghavatsu dīdihyadha śvasīvānvṛṣabho damūnāḥ । avāsyā śiśumatīradīdervarmeva yutsu parijarbhurāṇaḥ ॥१०॥
idamagne sudhitaṃ durdhitādadhi priyādu cinmanmanaḥ preyo astu te । yatte śukraṃ tanvo rocate śuci tenāsmabhyaṃ vanase ratnamā tvam ॥११॥
rathāya nāvamuta no gṛhāya nityāritrāṃ padvatīṃ rāsyagne । asmākaṃ vīrām̐ uta no maghono janām̐śca yā pārayāccharma yā ca ॥१२॥
abhī no agna ukthamijjuguryā dyāvākṣāmā sindhavaśca svagūrtāḥ । gavyaṃ yavyaṃ yanto dīrghāheṣaṃ varamaruṇyo varanta ॥१३॥
“Hymn to Agni seated by the altar, clothed with the offerings — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 141
बळित्था तद्वपुषे धायि दर्शतं देवस्य भर्गः सहसो यतो जनि । यदीमुप ह्वरते साधते मतिरृतस्य धेना अनयन्त सस्रुतः ॥१॥
पृक्षो वपुः पितुमान्नित्य आ शये द्वितीयमा सप्तशिवासु मातृषु । तृतीयमस्य वृषभस्य दोहसे दशप्रमतिं जनयन्त योषणः ॥२॥
निर्यदीं बुध्नान्महिषस्य वर्पस ईशानासः शवसा क्रन्त सूरयः । यदीमनु प्रदिवो मध्व आधवे गुहा सन्तं मातरिश्वा मथायति ॥३॥
प्र यत्पितुः परमान्नीयते पर्या पृक्षुधो वीरुधो दंसु रोहति । उभा यदस्य जनुषं यदिन्वत आदिद्यविष्ठो अभवद्घृणा शुचिः ॥४॥
आदिन्मातॄराविशद्यास्वा शुचिरहिंस्यमान उर्विया वि वावृधे । अनु यत्पूर्वा अरुहत्सनाजुवो नि नव्यसीष्ववरासु धावते ॥५॥
आदिद्धोतारं वृणते दिविष्टिषु भगमिव पपृचानास ऋञ्जते । देवान्यत्क्रत्वा मज्मना पुरुष्टुतो मर्तं शंसं विश्वधा वेति धायसे ॥६॥
वि यदस्थाद्यजतो वातचोदितो ह्वारो न वक्वा जरणा अनाकृतः । तस्य पत्मन्दक्षुषः कृष्णजंहसः शुचिजन्मनो रज आ व्यध्वनः ॥७॥
रथो न यातः शिक्वभिः कृतो द्यामङ्गेभिररुषेभिरीयते । आदस्य ते कृष्णासो दक्षि सूरयः शूरस्येव त्वेषथादीषते वयः ॥८॥
त्वया ह्यग्ने वरुणो धृतव्रतो मित्रः शाशद्रे अर्यमा सुदानवः । यत्सीमनु क्रतुना विश्वथा विभुररान्न नेमिः परिभूरजायथाः ॥९॥
त्वमग्ने शशमानाय सुन्वते रत्नं यविष्ठ देवतातिमिन्वसि । तं त्वा नु नव्यं सहसो युवन्वयं भगं न कारे महिरत्न धीमहि ॥१०॥
अस्मे रयिं न स्वर्थं दमूनसं भगं दक्षं न पपृचासि धर्णसिम् । रश्मीँरिव यो यमति जन्मनी उभे देवानां शंसमृत आ च सुक्रतुः ॥११॥
उत नः सुद्योत्मा जीराश्वो होता मन्द्रः शृणवच्चन्द्ररथः । स नो नेषन्नेषतमैरमूरोऽग्निर्वामं सुवितं वस्यो अच्छ ॥१२॥
अस्ताव्यग्निः शिमीवद्भिरर्कैः साम्राज्याय प्रतरं दधानः । अमी च ये मघवानो वयं च मिहं न सूरो अति निष्टतन्युः ॥१३॥
baḷitthā tadvapuṣe dhāyi darśataṃ devasya bhargaḥ sahaso yato jani । yadīmupa hvarate sādhate matirṛtasya dhenā anayanta sasrutaḥ ॥१॥
pṛkṣo vapuḥ pitumānnitya ā śaye dvitīyamā saptaśivāsu mātṛṣu । tṛtīyamasya vṛṣabhasya dohase daśapramatiṃ janayanta yoṣaṇaḥ ॥२॥
niryadīṃ budhnānmahiṣasya varpasa īśānāsaḥ śavasā kranta sūrayaḥ । yadīmanu pradivo madhva ādhave guhā santaṃ mātariśvā mathāyati ॥३॥
pra yatpituḥ paramānnīyate paryā pṛkṣudho vīrudho daṃsu rohati । ubhā yadasya januṣaṃ yadinvata ādidyaviṣṭho abhavadghṛṇā śuciḥ ॥४॥
ādinmātṝrāviśadyāsvā śucirahiṃsyamāna urviyā vi vāvṛdhe । anu yatpūrvā aruhatsanājuvo ni navyasīṣvavarāsu dhāvate ॥५॥
ādiddhotāraṃ vṛṇate diviṣṭiṣu bhagamiva papṛcānāsa ṛñjate । devānyatkratvā majmanā puruṣṭuto martaṃ śaṃsaṃ viśvadhā veti dhāyase ॥६॥
vi yadasthādyajato vātacodito hvāro na vakvā jaraṇā anākṛtaḥ । tasya patmandakṣuṣaḥ kṛṣṇajaṃhasaḥ śucijanmano raja ā vyadhvanaḥ ॥७॥
ratho na yātaḥ śikvabhiḥ kṛto dyāmaṅgebhiraruṣebhirīyate । ādasya te kṛṣṇāso dakṣi sūrayaḥ śūrasyeva tveṣathādīṣate vayaḥ ॥८॥
tvayā hyagne varuṇo dhṛtavrato mitraḥ śāśadre aryamā sudānavaḥ । yatsīmanu kratunā viśvathā vibhurarānna nemiḥ paribhūrajāyathāḥ ॥९॥
tvamagne śaśamānāya sunvate ratnaṃ yaviṣṭha devatātiminvasi । taṃ tvā nu navyaṃ sahaso yuvanvayaṃ bhagaṃ na kāre mahiratna dhīmahi ॥१०॥
asme rayiṃ na svarthaṃ damūnasaṃ bhagaṃ dakṣaṃ na papṛcāsi dharṇasim । raśmīm̐riva yo yamati janmanī ubhe devānāṃ śaṃsamṛta ā ca sukratuḥ ॥११॥
uta naḥ sudyotmā jīrāśvo hotā mandraḥ śṛṇavaccandrarathaḥ । sa no neṣanneṣatamairamūro'gnirvāmaṃ suvitaṃ vasyo accha ॥१२॥
astāvyagniḥ śimīvadbhirarkaiḥ sāmrājyāya prataraṃ dadhānaḥ । amī ca ye maghavāno vayaṃ ca mihaṃ na sūro ati niṣṭatanyuḥ ॥१३॥
“Hymn to Agni, whose fair effulgence was established when he sprang from strength — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 142
समिद्धो अग्न आ वह देवाँ अद्य यतस्रुचे । तन्तुं तनुष्व पूर्व्यं सुतसोमाय दाशुषे ॥१॥
घृतवन्तमुप मासि मधुमन्तं तनूनपात् । यज्ञं विप्रस्य मावतः शशमानस्य दाशुषः ॥२॥
शुचिः पावको अद्भुतो मध्वा यज्ञं मिमिक्षति । नराशंसस्त्रिरा दिवो देवो देवेषु यज्ञियः ॥३॥
ईळितो अग्न आ वहेन्द्रं चित्रमिह प्रियम् । इयं हि त्वा मतिर्ममाच्छा सुजिह्व वच्यते ॥४॥
स्तृणानासो यतस्रुचो बर्हिर्यज्ञे स्वध्वरे । वृञ्जे देवव्यचस्तममिन्द्राय शर्म सप्रथः ॥५॥
वि श्रयन्तामृतावृधः प्रयै देवेभ्यो महीः । पावकासः पुरुस्पृहो द्वारो देवीरसश्चतः ॥६॥
आ भन्दमाने उपाके नक्तोषासा सुपेशसा । यह्वी ऋतस्य मातरा सीदतां बर्हिरा सुमत् ॥७॥
मन्द्रजिह्वा जुगुर्वणी होतारा दैव्या कवी । यज्ञं नो यक्षतामिमं सिध्रमद्य दिविस्पृशम् ॥८॥
शुचिर्देवेष्वर्पिता होत्रा मरुत्सु भारती । इळा सरस्वती मही बर्हिः सीदन्तु यज्ञियाः ॥९॥
तन्नस्तुरीपमद्भुतं पुरु वारं पुरु त्मना । त्वष्टा पोषाय वि ष्यतु राये नाभा नो अस्मयुः ॥१०॥
अवसृजन्नुप त्मना देवान्यक्षि वनस्पते । अग्निर्हव्या सुषूदति देवो देवेषु मेधिरः ॥११॥
पूषण्वते मरुत्वते विश्वदेवाय वायवे । स्वाहा गायत्रवेपसे हव्यमिन्द्राय कर्तन ॥१२॥
स्वाहाकृतान्या गह्युप हव्यानि वीतये । इन्द्रा गहि श्रुधी हवं त्वां हवन्ते अध्वरे ॥१३॥
samiddho agna ā vaha devām̐ adya yatasruce । tantuṃ tanuṣva pūrvyaṃ sutasomāya dāśuṣe ॥१॥
ghṛtavantamupa māsi madhumantaṃ tanūnapāt । yajñaṃ viprasya māvataḥ śaśamānasya dāśuṣaḥ ॥२॥
śuciḥ pāvako adbhuto madhvā yajñaṃ mimikṣati । narāśaṃsastrirā divo devo deveṣu yajñiyaḥ ॥३॥
īḷito agna ā vahendraṃ citramiha priyam । iyaṃ hi tvā matirmamācchā sujihva vacyate ॥४॥
stṛṇānāso yatasruco barhiryajñe svadhvare । vṛñje devavyacastamamindrāya śarma saprathaḥ ॥५॥
vi śrayantāmṛtāvṛdhaḥ prayai devebhyo mahīḥ । pāvakāsaḥ puruspṛho dvāro devīrasaścataḥ ॥६॥
ā bhandamāne upāke naktoṣāsā supeśasā । yahvī ṛtasya mātarā sīdatāṃ barhirā sumat ॥७॥
mandrajihvā jugurvaṇī hotārā daivyā kavī । yajñaṃ no yakṣatāmimaṃ sidhramadya divispṛśam ॥८॥
śucirdeveṣvarpitā hotrā marutsu bhāratī । iḷā sarasvatī mahī barhiḥ sīdantu yajñiyāḥ ॥९॥
tannasturīpamadbhutaṃ puru vāraṃ puru tmanā । tvaṣṭā poṣāya vi ṣyatu rāye nābhā no asmayuḥ ॥१०॥
avasṛjannupa tmanā devānyakṣi vanaspate । agnirhavyā suṣūdati devo deveṣu medhiraḥ ॥११॥
pūṣaṇvate marutvate viśvadevāya vāyave । svāhā gāyatravepase havyamindrāya kartana ॥१२॥
svāhākṛtānyā gahyupa havyāni vītaye । indrā gahi śrudhī havaṃ tvāṃ havante adhvare ॥१३॥
“Āprī hymn: Agni kindled, bringing the gods to the offerer of the ladle — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 143
प्र तव्यसीं नव्यसीं धीतिमग्नये वाचो मतिं सहसः सूनवे भरे । अपां नपाद्यो वसुभिः सह प्रियो होता पृथिव्यां न्यसीददृत्वियः ॥१॥
स जायमानः परमे व्योमन्याविरग्निरभवन्मातरिश्वने । अस्य क्रत्वा समिधानस्य मज्मना प्र द्यावा शोचिः पृथिवी अरोचयत् ॥२॥
अस्य त्वेषा अजरा अस्य भानवः सुसंदृशः सुप्रतीकस्य सुद्युतः । भात्वक्षसो अत्यक्तुर्न सिन्धवोऽग्ने रेजन्ते अससन्तो अजराः ॥३॥
यमेरिरे भृगवो विश्ववेदसं नाभा पृथिव्या भुवनस्य मज्मना । अग्निं तं गीर्भिर्हिनुहि स्व आ दमे य एको वस्वो वरुणो न राजति ॥४॥
न यो वराय मरुतामिव स्वनः सेनेव सृष्टा दिव्या यथाशनिः । अग्निर्जम्भैस्तिगितैरत्ति भर्वति योधो न शत्रून्स वना न्यृञ्जते ॥५॥
कुविन्नो अग्निरुचथस्य वीरसद्वसुष्कुविद्वसुभिः काममावरत् । चोदः कुवित्तुतुज्यात्सातये धियः शुचिप्रतीकं तमया धिया गृणे ॥६॥
घृतप्रतीकं व ऋतस्य धूर्षदमग्निं मित्रं न समिधान ऋञ्जते । इन्धानो अक्रो विदथेषु दीद्यच्छुक्रवर्णामुदु नो यंसते धियम् ॥७॥
अप्रयुच्छन्नप्रयुच्छद्भिरग्ने शिवेभिर्नः पायुभिः पाहि शग्मैः । अदब्धेभिरदृपितेभिरिष्टेऽनिमिषद्भिः परि पाहि नो जाः ॥८॥
pra tavyasīṃ navyasīṃ dhītimagnaye vāco matiṃ sahasaḥ sūnave bhare । apāṃ napādyo vasubhiḥ saha priyo hotā pṛthivyāṃ nyasīdadṛtviyaḥ ॥१॥
sa jāyamānaḥ parame vyomanyāviragnirabhavanmātariśvane । asya kratvā samidhānasya majmanā pra dyāvā śociḥ pṛthivī arocayat ॥२॥
asya tveṣā ajarā asya bhānavaḥ susaṃdṛśaḥ supratīkasya sudyutaḥ । bhātvakṣaso atyakturna sindhavo'gne rejante asasanto ajarāḥ ॥३॥
yamerire bhṛgavo viśvavedasaṃ nābhā pṛthivyā bhuvanasya majmanā । agniṃ taṃ gīrbhirhinuhi sva ā dame ya eko vasvo varuṇo na rājati ॥४॥
na yo varāya marutāmiva svanaḥ seneva sṛṣṭā divyā yathāśaniḥ । agnirjambhaistigitairatti bharvati yodho na śatrūnsa vanā nyṛñjate ॥५॥
kuvinno agnirucathasya vīrasadvasuṣkuvidvasubhiḥ kāmamāvarat । codaḥ kuvittutujyātsātaye dhiyaḥ śucipratīkaṃ tamayā dhiyā gṛṇe ॥६॥
ghṛtapratīkaṃ va ṛtasya dhūrṣadamagniṃ mitraṃ na samidhāna ṛñjate । indhāno akro vidatheṣu dīdyacchukravarṇāmudu no yaṃsate dhiyam ॥७॥
aprayucchannaprayucchadbhiragne śivebhirnaḥ pāyubhiḥ pāhi śagmaiḥ । adabdhebhiradṛpitebhiriṣṭe'nimiṣadbhiḥ pari pāhi no jāḥ ॥८॥
“Hymn to Agni, Son of Strength and offspring of the Waters, offered a newer and mightier hymn — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 144
एति प्र होता व्रतमस्य माययोर्ध्वां दधानः शुचिपेशसं धियम् । अभि स्रुचः क्रमते दक्षिणावृतो या अस्य धाम प्रथमं ह निंसते ॥१॥
अभीमृतस्य दोहना अनूषत योनौ देवस्य सदने परीवृताः । अपामुपस्थे विभृतो यदावसदध स्वधा अधयद्याभिरीयते ॥२॥
युयूषतः सवयसा तदिद्वपुः समानमर्थं वितरित्रता मिथः । आदीं भगो न हव्यः समस्मदा वोळ्हुर्न रश्मीन्समयंस्त सारथिः ॥३॥
यमीं द्वा सवयसा सपर्यतः समाने योना मिथुना समोकसा । दिवा न नक्तं पलितो युवाजनि पुरू चरन्नजरो मानुषा युगा ॥४॥
तमीं हिन्वन्ति धीतयो दश व्रिशो देवं मर्तास ऊतये हवामहे । धनोरधि प्रवत आ स ऋण्वत्यभिव्रजद्भिर्वयुना नवाधित ॥५॥
त्वं ह्यग्ने दिव्यस्य राजसि त्वं पार्थिवस्य पशुपा इव त्मना । एनी त एते बृहती अभिश्रिया हिरण्ययी वक्वरी बर्हिराशाते ॥६॥
अग्ने जुषस्व प्रति हर्य तद्वचो मन्द्र स्वधाव ऋतजात सुक्रतो । यो विश्वतः प्रत्यङ्ङसि दर्शतो रण्वः संदृष्टौ पितुमाँ इव क्षयः ॥७॥
eti pra hotā vratamasya māyayordhvāṃ dadhānaḥ śucipeśasaṃ dhiyam । abhi srucaḥ kramate dakṣiṇāvṛto yā asya dhāma prathamaṃ ha niṃsate ॥१॥
abhīmṛtasya dohanā anūṣata yonau devasya sadane parīvṛtāḥ । apāmupasthe vibhṛto yadāvasadadha svadhā adhayadyābhirīyate ॥२॥
yuyūṣataḥ savayasā tadidvapuḥ samānamarthaṃ vitaritratā mithaḥ । ādīṃ bhago na havyaḥ samasmadā voḷhurna raśmīnsamayaṃsta sārathiḥ ॥३॥
yamīṃ dvā savayasā saparyataḥ samāne yonā mithunā samokasā । divā na naktaṃ palito yuvājani purū carannajaro mānuṣā yugā ॥४॥
tamīṃ hinvanti dhītayo daśa vriśo devaṃ martāsa ūtaye havāmahe । dhanoradhi pravata ā sa ṛṇvatyabhivrajadbhirvayunā navādhita ॥५॥
tvaṃ hyagne divyasya rājasi tvaṃ pārthivasya paśupā iva tmanā । enī ta ete bṛhatī abhiśriyā hiraṇyayī vakvarī barhirāśāte ॥६॥
agne juṣasva prati harya tadvaco mandra svadhāva ṛtajāta sukrato । yo viśvataḥ pratyaṅṅasi darśato raṇvaḥ saṃdṛṣṭau pitumām̐ iva kṣayaḥ ॥७॥
“Hymn to Agni, the priest who goes forth to sacrifice with wondrous power — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 145
तं पृच्छता स जगामा स वेद स चिकित्वाँ ईयते सा न्वीयते । तस्मिन्सन्ति प्रशिषस्तस्मिन्निष्टयः स वाजस्य शवसः शुष्मिणस्पतिः ॥१॥
तमित्पृच्छन्ति न सिमो वि पृच्छति स्वेनेव धीरो मनसा यदग्रभीत् । न मृष्यते प्रथमं नापरं वचोऽस्य क्रत्वा सचते अप्रदृपितः ॥२॥
तमिद्गच्छन्ति जुह्वस्तमर्वतीर्विश्वान्येकः शृणवद्वचांसि मे । पुरुप्रैषस्ततुरिर्यज्ञसाधनोऽच्छिद्रोतिः शिशुरादत्त सं रभः ॥३॥
उपस्थायं चरति यत्समारत सद्यो जातस्तत्सार युज्येभिः । अभि श्वान्तं मृशते नान्द्ये मुदे यदीं गच्छन्त्युशतीरपिष्ठितम् ॥४॥
स ईं मृगो अप्यो वनर्गुरुप त्वच्युपमस्यां नि धायि । व्यब्रवीद्वयुना मर्त्येभ्योऽग्निर्विद्वाँ ऋतचिद्धि सत्यः ॥५॥
taṃ pṛcchatā sa jagāmā sa veda sa cikitvām̐ īyate sā nvīyate । tasminsanti praśiṣastasminniṣṭayaḥ sa vājasya śavasaḥ śuṣmiṇaspatiḥ ॥१॥
tamitpṛcchanti na simo vi pṛcchati sveneva dhīro manasā yadagrabhīt । na mṛṣyate prathamaṃ nāparaṃ vaco'sya kratvā sacate apradṛpitaḥ ॥२॥
tamidgacchanti juhvastamarvatīrviśvānyekaḥ śṛṇavadvacāṃsi me । purupraiṣastaturiryajñasādhano'cchidrotiḥ śiśurādatta saṃ rabhaḥ ॥३॥
upasthāyaṃ carati yatsamārata sadyo jātastatsāra yujyebhiḥ । abhi śvāntaṃ mṛśate nāndye mude yadīṃ gacchantyuśatīrapiṣṭhitam ॥४॥
sa īṃ mṛgo apyo vanargurupa tvacyupamasyāṃ ni dhāyi । vyabravīdvayunā martyebhyo'gnirvidvām̐ ṛtaciddhi satyaḥ ॥५॥
“Hymn to Agni, the wise and implored, in whom are admonitions — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 146
त्रिमूर्धानं सप्तरश्मिं गृणीषेऽनूनमग्निं पित्रोरुपस्थे । निषत्तमस्य चरतो ध्रुवस्य विश्वा दिवो रोचनापप्रिवांसम् ॥१॥
उक्षा महाँ अभि ववक्ष एने अजरस्तस्थावितऊतिरृष्वः । उर्व्याः पदो नि दधाति सानौ रिहन्त्यूधो अरुषासो अस्य ॥२॥
समानं वत्समभि संचरन्ती विष्वग्धेनू वि चरतः सुमेके । अनपवृज्याँ अध्वनो मिमाने विश्वान्केताँ अधि महो दधाने ॥३॥
धीरासः पदं कवयो नयन्ति नाना हृदा रक्षमाणा अजुर्यम् । सिषासन्तः पर्यपश्यन्त सिन्धुमाविरेभ्यो अभवत्सूर्यो नॄन् ॥४॥
दिदृक्षेण्यः परि काष्ठासु जेन्य ईळेन्यो महो अर्भाय जीवसे । पुरुत्रा यदभवत्सूरहैभ्यो गर्भेभ्यो मघवा विश्वदर्शतः ॥५॥
trimūrdhānaṃ saptaraśmiṃ gṛṇīṣe'nūnamagniṃ pitrorupasthe । niṣattamasya carato dhruvasya viśvā divo rocanāpaprivāṃsam ॥१॥
ukṣā mahām̐ abhi vavakṣa ene ajarastasthāvitaūtirṛṣvaḥ । urvyāḥ pado ni dadhāti sānau rihantyūdho aruṣāso asya ॥२॥
samānaṃ vatsamabhi saṃcarantī viṣvagdhenū vi carataḥ sumeke । anapavṛjyām̐ adhvano mimāne viśvānketām̐ adhi maho dadhāne ॥३॥
dhīrāsaḥ padaṃ kavayo nayanti nānā hṛdā rakṣamāṇā ajuryam । siṣāsantaḥ paryapaśyanta sindhumāvirebhyo abhavatsūryo nṝn ॥४॥
didṛkṣeṇyaḥ pari kāṣṭhāsu jenya īḷenyo maho arbhāya jīvase । purutrā yadabhavatsūrahaibhyo garbhebhyo maghavā viśvadarśataḥ ॥५॥
“Hymn to Agni, the seven-rayed, triple-headed, all-perfect in his parents' bosom — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 147
कथा ते अग्ने शुचयन्त आयोर्ददाशुर्वाजेभिराशुषाणाः । उभे यत्तोके तनये दधाना ऋतस्य सामन्रणयन्त देवाः ॥१॥
बोधा मे अस्य वचसो यविष्ठ मंहिष्ठस्य प्रभृतस्य स्वधावः । पीयति त्वो अनु त्वो गृणाति वन्दारुस्ते तन्वं वन्दे अग्ने ॥२॥
ये पायवो मामतेयं ते अग्ने पश्यन्तो अन्धं दुरितादरक्षन् । ररक्ष तान्सुकृतो विश्ववेदा दिप्सन्त इद्रिपवो नाह देभुः ॥३॥
यो नो अग्ने अररिवाँ अघायुररातीवा मर्चयति द्वयेन । मन्त्रो गुरुः पुनरस्तु सो अस्मा अनु मृक्षीष्ट तन्वं दुरुक्तैः ॥४॥
उत वा यः सहस्य प्रविद्वान्मर्तो मर्तं मर्चयति द्वयेन । अतः पाहि स्तवमान स्तुवन्तमग्ने माकिर्नो दुरिताय धायीः ॥५॥
kathā te agne śucayanta āyordadāśurvājebhirāśuṣāṇāḥ । ubhe yattoke tanaye dadhānā ṛtasya sāmanraṇayanta devāḥ ॥१॥
bodhā me asya vacaso yaviṣṭha maṃhiṣṭhasya prabhṛtasya svadhāvaḥ । pīyati tvo anu tvo gṛṇāti vandāruste tanvaṃ vande agne ॥२॥
ye pāyavo māmateyaṃ te agne paśyanto andhaṃ duritādarakṣan । rarakṣa tānsukṛto viśvavedā dipsanta idripavo nāha debhuḥ ॥३॥
yo no agne ararivām̐ aghāyurarātīvā marcayati dvayena । mantro guruḥ punarastu so asmā anu mṛkṣīṣṭa tanvaṃ duruktaiḥ ॥४॥
uta vā yaḥ sahasya pravidvānmarto martaṃ marcayati dvayena । ataḥ pāhi stavamāna stuvantamagne mākirno duritāya dhāyīḥ ॥५॥
“Hymn to Agni, on whom the radiant ones bestow the vigour of the living — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 148
मथीद्यदीं विष्टो मातरिश्वा होतारं विश्वाप्सुं विश्वदेव्यम् । नि यं दधुर्मनुष्यासु विक्षु स्वर्ण चित्रं वपुषे विभावम् ॥१॥
ददानमिन्न ददभन्त मन्माग्निर्वरूथं मम तस्य चाकन् । जुषन्त विश्वान्यस्य कर्मोपस्तुतिं भरमाणस्य कारोः ॥२॥
नित्ये चिन्नु यं सदने जगृभ्रे प्रशस्तिभिर्दधिरे यज्ञियासः । प्र सू नयन्त गृभयन्त इष्टावश्वासो न रथ्यो रारहाणाः ॥३॥
पुरूणि दस्मो नि रिणाति जम्भैराद्रोचते वन आ विभावा । आदस्य वातो अनु वाति शोचिरस्तुर्न शर्यामसनामनु द्यून् ॥४॥
न यं रिपवो न रिषण्यवो गर्भे सन्तं रेषणा रेषयन्ति । अन्धा अपश्या न दभन्नभिख्या नित्यास ईं प्रेतारो अरक्षन् ॥५॥
mathīdyadīṃ viṣṭo mātariśvā hotāraṃ viśvāpsuṃ viśvadevyam । ni yaṃ dadhurmanuṣyāsu vikṣu svarṇa citraṃ vapuṣe vibhāvam ॥१॥
dadānaminna dadabhanta manmāgnirvarūthaṃ mama tasya cākan । juṣanta viśvānyasya karmopastutiṃ bharamāṇasya kāroḥ ॥२॥
nitye cinnu yaṃ sadane jagṛbhre praśastibhirdadhire yajñiyāsaḥ । pra sū nayanta gṛbhayanta iṣṭāvaśvāso na rathyo rārahāṇāḥ ॥३॥
purūṇi dasmo ni riṇāti jambhairādrocate vana ā vibhāvā । ādasya vāto anu vāti śocirasturna śaryāmasanāmanu dyūn ॥४॥
na yaṃ ripavo na riṣaṇyavo garbhe santaṃ reṣaṇā reṣayanti । andhā apaśyā na dabhannabhikhyā nityāsa īṃ pretāro arakṣan ॥५॥
“Hymn to Agni, whom Mātariśvan formed by friction, herald of all the gods — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 149
महः स राय एषते पतिर्दन्निन इनस्य वसुनः पद आ । उप ध्रजन्तमद्रयो विधन्नित् ॥१॥
स यो वृषा नरां न रोदस्योः श्रवोभिरस्ति जीवपीतसर्गः । प्र यः सस्राणः शिश्रीत योनौ ॥२॥
आ यः पुरं नार्मिणीमदीदेदत्यः कविर्नभन्यो नार्वा । सूरो न रुरुक्वाञ्छतात्मा ॥३॥
अभि द्विजन्मा त्री रोचनानि विश्वा रजांसि शुशुचानो अस्थात् । होता यजिष्ठो अपां सधस्थे ॥४॥
अयं स होता यो द्विजन्मा विश्वा दधे वार्याणि श्रवस्या । मर्तो यो अस्मै सुतुको ददाश ॥५॥
mahaḥ sa rāya eṣate patirdannina inasya vasunaḥ pada ā । upa dhrajantamadrayo vidhannit ॥१॥
sa yo vṛṣā narāṃ na rodasyoḥ śravobhirasti jīvapītasargaḥ । pra yaḥ sasrāṇaḥ śiśrīta yonau ॥२॥
ā yaḥ puraṃ nārmiṇīmadīdedatyaḥ kavirnabhanyo nārvā । sūro na rurukvāñchatātmā ॥३॥
abhi dvijanmā trī rocanāni viśvā rajāṃsi śuśucāno asthāt । hotā yajiṣṭho apāṃ sadhasthe ॥४॥
ayaṃ sa hotā yo dvijanmā viśvā dadhe vāryāṇi śravasyā । marto yo asmai sutuko dadāśa ॥५॥
“Hymn to Agni, king of the mighty, who hastens to the place of treasure — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 150
पुरु त्वा दाश्वान्वोचेऽरिरग्ने तव स्विदा । तोदस्येव शरण आ महस्य ॥१॥
व्यनिनस्य धनिनः प्रहोषे चिदररुषः । कदा चन प्रजिगतो अदेवयोः ॥२॥
स चन्द्रो विप्र मर्त्यो महो व्राधन्तमो दिवि । प्रप्रेत्ते अग्ने वनुषः स्याम ॥३॥
puru tvā dāśvānvoce'riragne tava svidā । todasyeva śaraṇa ā mahasya ॥१॥
vyaninasya dhaninaḥ prahoṣe cidararuṣaḥ । kadā cana prajigato adevayoḥ ॥२॥
sa candro vipra martyo maho vrādhantamo divi । praprette agne vanuṣaḥ syāma ॥३॥
“Hymn to Agni, called by his faithful servant with many a gift — 3 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 151
मित्रं न यं शिम्या गोषु गव्यवः स्वाध्यो विदथे अप्सु जीजनन् । अरेजेतां रोदसी पाजसा गिरा प्रति प्रियं यजतं जनुषामवः ॥१॥
यद्ध त्यद्वां पुरुमीळ्हस्य सोमिनः प्र मित्रासो न दधिरे स्वाभुवः । अध क्रतुं विदतं गातुमर्चत उत श्रुतं वृषणा पस्त्यावतः ॥२॥
आ वां भूषन्क्षितयो जन्म रोदस्योः प्रवाच्यं वृषणा दक्षसे महे । यदीमृताय भरथो यदर्वते प्र होत्रया शिम्या वीथो अध्वरम् ॥३॥
प्र सा क्षितिरसुर या महि प्रिय ऋतावानावृतमा घोषथो बृहत् । युवं दिवो बृहतो दक्षमाभुवं गां न धुर्युप युञ्जाथे अपः ॥४॥
मही अत्र महिना वारमृण्वथोऽरेणवस्तुज आ सद्मन्धेनवः । स्वरन्ति ता उपरताति सूर्यमा निम्रुच उषसस्तक्ववीरिव ॥५॥
आ वामृताय केशिनीरनूषत मित्र यत्र वरुण गातुमर्चथः । अव त्मना सृजतं पिन्वतं धियो युवं विप्रस्य मन्मनामिरज्यथः ॥६॥
यो वां यज्ञैः शशमानो ह दाशति कविर्होता यजति मन्मसाधनः । उपाह तं गच्छथो वीथो अध्वरमच्छा गिरः सुमतिं गन्तमस्मयू ॥७॥
युवां यज्ञैः प्रथमा गोभिरञ्जत ऋतावाना मनसो न प्रयुक्तिषु । भरन्ति वां मन्मना संयता गिरोऽदृप्यता मनसा रेवदाशाथे ॥८॥
रेवद्वयो दधाथे रेवदाशाथे नरा मायाभिरितऊति माहिनम् । न वां द्यावोऽहभिर्नोत सिन्धवो न देवत्वं पणयो नानशुर्मघम् ॥९॥
mitraṃ na yaṃ śimyā goṣu gavyavaḥ svādhyo vidathe apsu jījanan । arejetāṃ rodasī pājasā girā prati priyaṃ yajataṃ januṣāmavaḥ ॥१॥
yaddha tyadvāṃ purumīḷhasya sominaḥ pra mitrāso na dadhire svābhuvaḥ । adha kratuṃ vidataṃ gātumarcata uta śrutaṃ vṛṣaṇā pastyāvataḥ ॥२॥
ā vāṃ bhūṣankṣitayo janma rodasyoḥ pravācyaṃ vṛṣaṇā dakṣase mahe । yadīmṛtāya bharatho yadarvate pra hotrayā śimyā vītho adhvaram ॥३॥
pra sā kṣitirasura yā mahi priya ṛtāvānāvṛtamā ghoṣatho bṛhat । yuvaṃ divo bṛhato dakṣamābhuvaṃ gāṃ na dhuryupa yuñjāthe apaḥ ॥४॥
mahī atra mahinā vāramṛṇvatho'reṇavastuja ā sadmandhenavaḥ । svaranti tā uparatāti sūryamā nimruca uṣasastakvavīriva ॥५॥
ā vāmṛtāya keśinīranūṣata mitra yatra varuṇa gātumarcathaḥ । ava tmanā sṛjataṃ pinvataṃ dhiyo yuvaṃ viprasya manmanāmirajyathaḥ ॥६॥
yo vāṃ yajñaiḥ śaśamāno ha dāśati kavirhotā yajati manmasādhanaḥ । upāha taṃ gacchatho vītho adhvaramacchā giraḥ sumatiṃ gantamasmayū ॥७॥
yuvāṃ yajñaiḥ prathamā gobhirañjata ṛtāvānā manaso na prayuktiṣu । bharanti vāṃ manmanā saṃyatā giro'dṛpyatā manasā revadāśāthe ॥८॥
revadvayo dadhāthe revadāśāthe narā māyābhiritaūti māhinam । na vāṃ dyāvo'habhirnota sindhavo na devatvaṃ paṇayo nānaśurmagham ॥९॥
“Hymn to Mitra and Varuṇa, at whose might and voice heaven and earth trembled — 9 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 152
युवं वस्त्राणि पीवसा वसाथे युवोरच्छिद्रा मन्तवो ह सर्गाः । अवातिरतमनृतानि विश्व ऋतेन मित्रावरुणा सचेथे ॥१॥
एतच्चन त्वो वि चिकेतदेषां सत्यो मन्त्रः कविशस्त ऋघावान् । त्रिरश्रिं हन्ति चतुरश्रिरुग्रो देवनिदो ह प्रथमा अजूर्यन् ॥२॥
अपादेति प्रथमा पद्वतीनां कस्तद्वां मित्रावरुणा चिकेत । गर्भो भारं भरत्या चिदस्य ऋतं पिपर्त्यनृतं नि तारीत् ॥३॥
प्रयन्तमित्परि जारं कनीनां पश्यामसि नोपनिपद्यमानम् । अनवपृग्णा वितता वसानं प्रियं मित्रस्य वरुणस्य धाम ॥४॥
अनश्वो जातो अनभीशुरर्वा कनिक्रदत्पतयदूर्ध्वसानुः । अचित्तं ब्रह्म जुजुषुर्युवानः प्र मित्रे धाम वरुणे गृणन्तः ॥५॥
आ धेनवो मामतेयमवन्तीर्ब्रह्मप्रियं पीपयन्सस्मिन्नूधन् । पित्वो भिक्षेत वयुनानि विद्वानासाविवासन्नदितिमुरुष्येत् ॥६॥
आ वां मित्रावरुणा हव्यजुष्टिं नमसा देवाववसा ववृत्याम् । अस्माकं ब्रह्म पृतनासु सह्या अस्माकं वृष्टिर्दिव्या सुपारा ॥७॥
yuvaṃ vastrāṇi pīvasā vasāthe yuvoracchidrā mantavo ha sargāḥ । avātiratamanṛtāni viśva ṛtena mitrāvaruṇā sacethe ॥१॥
etaccana tvo vi ciketadeṣāṃ satyo mantraḥ kaviśasta ṛghāvān । triraśriṃ hanti caturaśrirugro devanido ha prathamā ajūryan ॥२॥
apādeti prathamā padvatīnāṃ kastadvāṃ mitrāvaruṇā ciketa । garbho bhāraṃ bharatyā cidasya ṛtaṃ pipartyanṛtaṃ ni tārīt ॥३॥
prayantamitpari jāraṃ kanīnāṃ paśyāmasi nopanipadyamānam । anavapṛgṇā vitatā vasānaṃ priyaṃ mitrasya varuṇasya dhāma ॥४॥
anaśvo jāto anabhīśurarvā kanikradatpatayadūrdhvasānuḥ । acittaṃ brahma jujuṣuryuvānaḥ pra mitre dhāma varuṇe gṛṇantaḥ ॥५॥
ā dhenavo māmateyamavantīrbrahmapriyaṃ pīpayansasminnūdhan । pitvo bhikṣeta vayunāni vidvānāsāvivāsannaditimuruṣyet ॥६॥
ā vāṃ mitrāvaruṇā havyajuṣṭiṃ namasā devāvavasā vavṛtyām । asmākaṃ brahma pṛtanāsu sahyā asmākaṃ vṛṣṭirdivyā supārā ॥७॥
“Hymn to Mitra and Varuṇa, whose robes abound with fatness and whose counsels are uninterrupted — 7 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 153
यजामहे वां महः सजोषा हव्येभिर्मित्रावरुणा नमोभिः । घृतैर्घृतस्नू अध यद्वामस्मे अध्वर्यवो न धीतिभिर्भरन्ति ॥१॥
प्रस्तुतिर्वां धाम न प्रयुक्तिरयामि मित्रावरुणा सुवृक्तिः । अनक्ति यद्वां विदथेषु होता सुम्नं वां सूरिर्वृषणावियक्षन् ॥२॥
पीपाय धेनुरदितिरृताय जनाय मित्रावरुणा हविर्दे । हिनोति यद्वां विदथे सपर्यन्स रातहव्यो मानुषो न होता ॥३॥
उत वां विक्षु मद्यास्वन्धो गाव आपश्च पीपयन्त देवीः । उतो नो अस्य पूर्व्यः पतिर्दन्वीतं पातं पयस उस्रियायाः ॥४॥
yajāmahe vāṃ mahaḥ sajoṣā havyebhirmitrāvaruṇā namobhiḥ । ghṛtairghṛtasnū adha yadvāmasme adhvaryavo na dhītibhirbharanti ॥१॥
prastutirvāṃ dhāma na prayuktirayāmi mitrāvaruṇā suvṛktiḥ । anakti yadvāṃ vidatheṣu hotā sumnaṃ vāṃ sūrirvṛṣaṇāviyakṣan ॥२॥
pīpāya dhenuraditirṛtāya janāya mitrāvaruṇā havirde । hinoti yadvāṃ vidathe saparyansa rātahavyo mānuṣo na hotā ॥३॥
uta vāṃ vikṣu madyāsvandho gāva āpaśca pīpayanta devīḥ । uto no asya pūrvyaḥ patirdanvītaṃ pātaṃ payasa usriyāyāḥ ॥४॥
“Hymn to Mitra and Varuṇa, worshipped with reverence and oblations — 4 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 154
विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि । यो अस्कभायदुत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस्त्रेधोरुगायः ॥१॥
प्र तद्विष्णु स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा ॥२॥
प्र विष्णवे शूषमेतु मन्म गिरिक्षित उरुगायाय वृष्णे । य इदं दीर्घं प्रयतं सधस्थमेको विममे त्रिभिरित्पदेभिः ॥३॥
यस्य त्री पूर्णा मधुना पदान्यक्षीयमाणा स्वधया मदन्ति । य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ॥४॥
तदस्य प्रियमभि पाथो अश्यां नरो यत्र देवयवो मदन्ति । उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्था विष्णोः पदे परमे मध्व उत्सः ॥५॥
ता वां वास्तून्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयासः । अत्राह तदुरुगायस्य वृष्णः परमं पदमव भाति भूरि ॥६॥
viṣṇornu kaṃ vīryāṇi pra vocaṃ yaḥ pārthivāni vimame rajāṃsi । yo askabhāyaduttaraṃ sadhasthaṃ vicakramāṇastredhorugāyaḥ ॥१॥
pra tadviṣṇu stavate vīryeṇa mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ । yasyoruṣu triṣu vikramaṇeṣvadhikṣiyanti bhuvanāni viśvā ॥२॥
pra viṣṇave śūṣametu manma girikṣita urugāyāya vṛṣṇe । ya idaṃ dīrghaṃ prayataṃ sadhasthameko vimame tribhiritpadebhiḥ ॥३॥
yasya trī pūrṇā madhunā padānyakṣīyamāṇā svadhayā madanti । ya u tridhātu pṛthivīmuta dyāmeko dādhāra bhuvanāni viśvā ॥४॥
tadasya priyamabhi pātho aśyāṃ naro yatra devayavo madanti । urukramasya sa hi bandhuritthā viṣṇoḥ pade parame madhva utsaḥ ॥५॥
tā vāṃ vāstūnyuśmasi gamadhyai yatra gāvo bhūriśṛṅgā ayāsaḥ । atrāha tadurugāyasya vṛṣṇaḥ paramaṃ padamava bhāti bhūri ॥६॥
“Hymn to Viṣṇu, who measured out the earthly regions and propped the highest place — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 155
प्र वः पान्तमन्धसो धियायते महे शूराय विष्णवे चार्चत । या सानुनि पर्वतानामदाभ्या महस्तस्थतुरर्वतेव साधुना ॥१॥
त्वेषमित्था समरणं शिमीवतोरिन्द्राविष्णू सुतपा वामुरुष्यति । या मर्त्याय प्रतिधीयमानमित्कृशानोरस्तुरसनामुरुष्यथः ॥२॥
ता ईं वर्धन्ति मह्यस्य पौंस्यं नि मातरा नयति रेतसे भुजे । दधाति पुत्रोऽवरं परं पितुर्नाम तृतीयमधि रोचने दिवः ॥३॥
तत्तदिदस्य पौंस्यं गृणीमसीनस्य त्रातुरवृकस्य मीळ्हुषः । यः पार्थिवानि त्रिभिरिद्विगामभिरुरु क्रमिष्टोरुगायाय जीवसे ॥४॥
द्वे इदस्य क्रमणे स्वर्दृशोऽभिख्याय मर्त्यो भुरण्यति । तृतीयमस्य नकिरा दधर्षति वयश्चन पतयन्तः पतत्रिणः ॥५॥
चतुर्भिः साकं नवतिं च नामभिश्चक्रं न वृत्तं व्यतीँरवीविपत् । बृहच्छरीरो विमिमान ऋक्वभिर्युवाकुमारः प्रत्येत्याहवम् ॥६॥
pra vaḥ pāntamandhaso dhiyāyate mahe śūrāya viṣṇave cārcata । yā sānuni parvatānāmadābhyā mahastasthaturarvateva sādhunā ॥१॥
tveṣamitthā samaraṇaṃ śimīvatorindrāviṣṇū sutapā vāmuruṣyati । yā martyāya pratidhīyamānamitkṛśānorasturasanāmuruṣyathaḥ ॥२॥
tā īṃ vardhanti mahyasya pauṃsyaṃ ni mātarā nayati retase bhuje । dadhāti putro'varaṃ paraṃ piturnāma tṛtīyamadhi rocane divaḥ ॥३॥
tattadidasya pauṃsyaṃ gṛṇīmasīnasya trāturavṛkasya mīḷhuṣaḥ । yaḥ pārthivāni tribhiridvigāmabhiruru kramiṣṭorugāyāya jīvase ॥४॥
dve idasya kramaṇe svardṛśo'bhikhyāya martyo bhuraṇyati । tṛtīyamasya nakirā dadharṣati vayaścana patayantaḥ patatriṇaḥ ॥५॥
caturbhiḥ sākaṃ navatiṃ ca nāmabhiścakraṃ na vṛttaṃ vyatīm̐ravīvipat । bṛhaccharīro vimimāna ṛkvabhiryuvākumāraḥ pratyetyāhavam ॥६॥
“Hymn to Viṣṇu, with Indra-Viṣṇu, the great heroes who set their minds on worship — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 156
भवा मित्रो न शेव्यो घृतासुतिर्विभूतद्युम्न एवया उ सप्रथाः । अधा ते विष्णो विदुषा चिदर्ध्य स्तोमो यज्ञश्च राध्यो हविष्मता ॥१॥
यः पूर्व्याय वेधसे नवीयसे सुमज्जानये विष्णवे ददाशति । यो जातमस्य महतो महि ब्रवत्सेदु श्रवोभिर्युज्यं चिदभ्यसत् ॥२॥
तमु स्तोतारः पूर्व्यं यथा विद ऋतस्य गर्भं जनुषा पिपर्तन । आस्य जानन्तो नाम चिद्विवक्तन महस्ते विष्णो सुमतिं भजामहे ॥३॥
तमस्य राजा वरुणस्तमश्विना क्रतुं सचन्त मारुतस्य वेधसः । दाधार दक्षमुत्तममहर्विदं व्रजं च विष्णुः सखिवाँ अपोर्णुते ॥४॥
आ यो विवाय सचथाय दैव्य इन्द्राय विष्णुः सुकृते सुकृत्तरः । वेधा अजिन्वत्त्रिषधस्थ आर्यमृतस्य भागे यजमानमाभजत् ॥५॥
bhavā mitro na śevyo ghṛtāsutirvibhūtadyumna evayā u saprathāḥ । adhā te viṣṇo viduṣā cidardhya stomo yajñaśca rādhyo haviṣmatā ॥१॥
yaḥ pūrvyāya vedhase navīyase sumajjānaye viṣṇave dadāśati । yo jātamasya mahato mahi bravatsedu śravobhiryujyaṃ cidabhyasat ॥२॥
tamu stotāraḥ pūrvyaṃ yathā vida ṛtasya garbhaṃ januṣā pipartana । āsya jānanto nāma cidvivaktana mahaste viṣṇo sumatiṃ bhajāmahe ॥३॥
tamasya rājā varuṇastamaśvinā kratuṃ sacanta mārutasya vedhasaḥ । dādhāra dakṣamuttamamaharvidaṃ vrajaṃ ca viṣṇuḥ sakhivām̐ aporṇute ॥४॥
ā yo vivāya sacathāya daivya indrāya viṣṇuḥ sukṛte sukṛttaraḥ । vedhā ajinvattriṣadhastha āryamṛtasya bhāge yajamānamābhajat ॥५॥
“Hymn to Viṣṇu, far-shining and widely famed, asked to be helpful — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 157
अबोध्यग्निर्ज्म उदेति सूर्यो व्युषाश्चन्द्रा मह्यावो अर्चिषा । आयुक्षातामश्विना यातवे रथं प्रासावीद्देवः सविता जगत्पृथक् ॥१॥
यद्युञ्जाथे वृषणमश्विना रथं घृतेन नो मधुना क्षत्रमुक्षतम् । अस्माकं ब्रह्म पृतनासु जिन्वतं वयं धना शूरसाता भजेमहि ॥२॥
अर्वाङ्त्रिचक्रो मधुवाहनो रथो जीराश्वो अश्विनोर्यातु सुष्टुतः । त्रिवन्धुरो मघवा विश्वसौभगः शं न आ वक्षद्द्विपदे चतुष्पदे ॥३॥
आ न ऊर्जं वहतमश्विना युवं मधुमत्या नः कशया मिमिक्षतम् । प्रायुस्तारिष्टं नी रपांसि मृक्षतं सेधतं द्वेषो भवतं सचाभुवा ॥४॥
युवं ह गर्भं जगतीषु धत्थो युवं विश्वेषु भुवनेष्वन्तः । युवमग्निं च वृषणावपश्च वनस्पतीँरश्विनावैरयेथाम् ॥५॥
युवं ह स्थो भिषजा भेषजेभिरथो ह स्थो रथ्या राथ्येभिः । अथो ह क्षत्रमधि धत्थ उग्रा यो वां हविष्मान्मनसा ददाश ॥६॥
abodhyagnirjma udeti sūryo vyuṣāścandrā mahyāvo arciṣā । āyukṣātāmaśvinā yātave rathaṃ prāsāvīddevaḥ savitā jagatpṛthak ॥१॥
yadyuñjāthe vṛṣaṇamaśvinā rathaṃ ghṛtena no madhunā kṣatramukṣatam । asmākaṃ brahma pṛtanāsu jinvataṃ vayaṃ dhanā śūrasātā bhajemahi ॥२॥
arvāṅtricakro madhuvāhano ratho jīrāśvo aśvinoryātu suṣṭutaḥ । trivandhuro maghavā viśvasaubhagaḥ śaṃ na ā vakṣaddvipade catuṣpade ॥३॥
ā na ūrjaṃ vahatamaśvinā yuvaṃ madhumatyā naḥ kaśayā mimikṣatam । prāyustāriṣṭaṃ nī rapāṃsi mṛkṣataṃ sedhataṃ dveṣo bhavataṃ sacābhuvā ॥४॥
yuvaṃ ha garbhaṃ jagatīṣu dhattho yuvaṃ viśveṣu bhuvaneṣvantaḥ । yuvamagniṃ ca vṛṣaṇāvapaśca vanaspatīm̐raśvināvairayethām ॥५॥
yuvaṃ ha stho bhiṣajā bheṣajebhiratho ha stho rathyā rāthyebhiḥ । atho ha kṣatramadhi dhattha ugrā yo vāṃ haviṣmānmanasā dadāśa ॥६॥
“Hymn to the Aśvins, who equip their chariot at dawn as Agni wakes and Sūrya rises — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 158
वसू रुद्रा पुरुमन्तू वृधन्ता दशस्यतं नो वृषणावभिष्टौ । दस्रा ह यद्रेक्ण औचथ्यो वां प्र यत्सस्राथे अकवाभिरूती ॥१॥
को वां दाशत्सुमतये चिदस्यै वसू यद्धेथे नमसा पदे गोः । जिगृतमस्मे रेवतीः पुरंधीः कामप्रेणेव मनसा चरन्ता ॥२॥
युक्तो ह यद्वां तौग्र्याय पेरुर्वि मध्ये अर्णसो धायि पज्रः । उप वामवः शरणं गमेयं शूरो नाज्म पतयद्भिरेवैः ॥३॥
उपस्तुतिरौचथ्यमुरुष्येन्मा मामिमे पतत्रिणी वि दुग्धाम् । मा मामेधो दशतयश्चितो धाक्प्र यद्वां बद्धस्त्मनि खादति क्षाम् ॥४॥
न मा गरन्नद्यो मातृतमा दासा यदीं सुसमुब्धमवाधुः । शिरो यदस्य त्रैतनो वितक्षत्स्वयं दास उरो अंसावपि ग्ध ॥५॥
दीर्घतमा मामतेयो जुजुर्वान्दशमे युगे । अपामर्थं यतीनां ब्रह्मा भवति सारथिः ॥६॥
vasū rudrā purumantū vṛdhantā daśasyataṃ no vṛṣaṇāvabhiṣṭau । dasrā ha yadrekṇa aucathyo vāṃ pra yatsasrāthe akavābhirūtī ॥१॥
ko vāṃ dāśatsumataye cidasyai vasū yaddhethe namasā pade goḥ । jigṛtamasme revatīḥ puraṃdhīḥ kāmapreṇeva manasā carantā ॥२॥
yukto ha yadvāṃ taugryāya perurvi madhye arṇaso dhāyi pajraḥ । upa vāmavaḥ śaraṇaṃ gameyaṃ śūro nājma patayadbhirevaiḥ ॥३॥
upastutiraucathyamuruṣyenmā māmime patatriṇī vi dugdhām । mā māmedho daśatayaścito dhākpra yadvāṃ baddhastmani khādati kṣām ॥४॥
na mā garannadyo mātṛtamā dāsā yadīṃ susamubdhamavādhuḥ । śiro yadasya traitano vitakṣatsvayaṃ dāsa uro aṃsāvapi gdha ॥५॥
dīrghatamā māmateyo jujurvāndaśame yuge । apāmarthaṃ yatīnāṃ brahmā bhavati sārathiḥ ॥६॥
“Hymn to the Aśvins (Vasus, Rudras), asked for the wealth that Aucathya craves — 6 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 159
प्र द्यावा यज्ञैः पृथिवी ऋतावृधा मही स्तुषे विदथेषु प्रचेतसा । देवेभिर्ये देवपुत्रे सुदंससेत्था धिया वार्याणि प्रभूषतः ॥१॥
उत मन्ये पितुरद्रुहो मनो मातुर्महि स्वतवस्तद्धवीमभिः । सुरेतसा पितरा भूम चक्रतुरुरु प्रजाया अमृतं वरीमभिः ॥२॥
ते सूनवः स्वपसः सुदंससो मही जज्ञुर्मातरा पूर्वचित्तये । स्थातुश्च सत्यं जगतश्च धर्मणि पुत्रस्य पाथः पदमद्वयाविनः ॥३॥
ते मायिनो ममिरे सुप्रचेतसो जामी सयोनी मिथुना समोकसा । नव्यंनव्यं तन्तुमा तन्वते दिवि समुद्रे अन्तः कवयः सुदीतयः ॥४॥
तद्राधो अद्य सवितुर्वरेण्यं वयं देवस्य प्रसवे मनामहे । अस्मभ्यं द्यावापृथिवी सुचेतुना रयिं धत्तं वसुमन्तं शतग्विनम् ॥५॥
pra dyāvā yajñaiḥ pṛthivī ṛtāvṛdhā mahī stuṣe vidatheṣu pracetasā । devebhirye devaputre sudaṃsasetthā dhiyā vāryāṇi prabhūṣataḥ ॥१॥
uta manye pituradruho mano māturmahi svatavastaddhavīmabhiḥ । suretasā pitarā bhūma cakratururu prajāyā amṛtaṃ varīmabhiḥ ॥२॥
te sūnavaḥ svapasaḥ sudaṃsaso mahī jajñurmātarā pūrvacittaye । sthātuśca satyaṃ jagataśca dharmaṇi putrasya pāthaḥ padamadvayāvinaḥ ॥३॥
te māyino mamire supracetaso jāmī sayonī mithunā samokasā । navyaṃnavyaṃ tantumā tanvate divi samudre antaḥ kavayaḥ sudītayaḥ ॥४॥
tadrādho adya saviturvareṇyaṃ vayaṃ devasya prasave manāmahe । asmabhyaṃ dyāvāpṛthivī sucetunā rayiṃ dhattaṃ vasumantaṃ śatagvinam ॥५॥
“Hymn to Heaven and Earth, the wise strengtheners of Law, praised with sacrifices — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 160
ते हि द्यावापृथिवी विश्वशम्भुव ऋतावरी रजसो धारयत्कवी । सुजन्मनी धिषणे अन्तरीयते देवो देवी धर्मणा सूर्यः शुचिः ॥१॥
उरुव्यचसा महिनी असश्चता पिता माता च भुवनानि रक्षतः । सुधृष्टमे वपुष्ये न रोदसी पिता यत्सीमभि रूपैरवासयत् ॥२॥
स वह्निः पुत्रः पित्रोः पवित्रवान्पुनाति धीरो भुवनानि मायया । धेनुं च पृश्निं वृषभं सुरेतसं विश्वाहा शुक्रं पयो अस्य दुक्षत ॥३॥
अयं देवानामपसामपस्तमो यो जजान रोदसी विश्वशम्भुवा । वि यो ममे रजसी सुक्रतूययाजरेभि स्कम्भनेभिः समानृचे ॥४॥
ते नो गृणाने महिनी महि श्रवः क्षत्रं द्यावापृथिवी धासथो बृहत् । येनाभि कृष्टीस्ततनाम विश्वहा पनाय्यमोजो अस्मे समिन्वतम् ॥५॥
te hi dyāvāpṛthivī viśvaśambhuva ṛtāvarī rajaso dhārayatkavī । sujanmanī dhiṣaṇe antarīyate devo devī dharmaṇā sūryaḥ śuciḥ ॥१॥
uruvyacasā mahinī asaścatā pitā mātā ca bhuvanāni rakṣataḥ । sudhṛṣṭame vapuṣye na rodasī pitā yatsīmabhi rūpairavāsayat ॥२॥
sa vahniḥ putraḥ pitroḥ pavitravānpunāti dhīro bhuvanāni māyayā । dhenuṃ ca pṛśniṃ vṛṣabhaṃ suretasaṃ viśvāhā śukraṃ payo asya dukṣata ॥३॥
ayaṃ devānāmapasāmapastamo yo jajāna rodasī viśvaśambhuvā । vi yo mame rajasī sukratūyayājarebhi skambhanebhiḥ samānṛce ॥४॥
te no gṛṇāne mahinī mahi śravaḥ kṣatraṃ dyāvāpṛthivī dhāsatho bṛhat । yenābhi kṛṣṭīstatanāma viśvahā panāyyamojo asme saminvatam ॥५॥
“Hymn to Heaven and Earth, bestowers of prosperity and two noble bowls — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 161
किमु श्रेष्ठः किं यविष्ठो न आजगन्किमीयते दूत्यं कद्यदूचिम । न निन्दिम चमसं यो महाकुलोऽग्ने भ्रातर्द्रुण इद्भूतिमूदिम ॥१॥
एकं चमसं चतुरः कृणोतन तद्वो देवा अब्रुवन्तद्व आगमम् । सौधन्वना यद्येवा करिष्यथ साकं देवैर्यज्ञियासो भविष्यथ ॥२॥
अग्निं दूतं प्रति यदब्रवीतनाश्वः कर्त्वो रथ उतेह कर्त्वः । धेनुः कर्त्वा युवशा कर्त्वा द्वा तानि भ्रातरनु वः कृत्व्येमसि ॥३॥
चकृवांस ऋभवस्तदपृच्छत क्वेदभूद्यः स्य दूतो न आजगन् । यदावाख्यच्चमसाञ्चतुरः कृतानादित्त्वष्टा ग्नास्वन्तर्न्यानजे ॥४॥
हनामैनाँ इति त्वष्टा यदब्रवीच्चमसं ये देवपानमनिन्दिषुः । अन्या नामानि कृण्वते सुते सचाँ अन्यैरेनान्कन्या नामभि स्परत् ॥५॥
इन्द्रो हरी युयुजे अश्विना रथं बृहस्पतिर्विश्वरूपामुपाजत । ऋभुर्विभ्वा वाजो देवाँ अगच्छत स्वपसो यज्ञियं भागमैतन ॥६॥
निश्चर्मणो गामरिणीत धीतिभिर्या जरन्ता युवशा ताकृणोतन । सौधन्वना अश्वादश्वमतक्षत युक्त्वा रथमुप देवाँ अयातन ॥७॥
इदमुदकं पिबतेत्यब्रवीतनेदं वा घा पिबता मुञ्जनेजनम् । सौधन्वना यदि तन्नेव हर्यथ तृतीये घा सवने मादयाध्वै ॥८॥
आपो भूयिष्ठा इत्येको अब्रवीदग्निर्भूयिष्ठ इत्यन्यो अब्रवीत् । वधर्यन्तीं बहुभ्यः प्रैको अब्रवीदृता वदन्तश्चमसाँ अपिंशत ॥९॥
श्रोणामेक उदकं गामवाजति मांसमेकः पिंशति सूनयाभृतम् । आ निम्रुचः शकृदेको अपाभरत्किं स्वित्पुत्रेभ्यः पितरा उपावतुः ॥१०॥
उद्वत्स्वस्मा अकृणोतना तृणं निवत्स्वपः स्वपस्यया नरः । अगोह्यस्य यदसस्तना गृहे तदद्येदमृभवो नानु गच्छथ ॥११॥
सम्मील्य यद्भुवना पर्यसर्पत क्व स्वित्तात्या पितरा व आसतुः । अशपत यः करस्नं व आददे यः प्राब्रवीत्प्रो तस्मा अब्रवीतन ॥१२॥
सुषुप्वांस ऋभवस्तदपृच्छतागोह्य क इदं नो अबूबुधत् । श्वानं बस्तो बोधयितारमब्रवीत्संवत्सर इदमद्या व्यख्यत ॥१३॥
दिवा यान्ति मरुतो भूम्याग्निरयं वातो अन्तरिक्षेण याति । अद्भिर्याति वरुणः समुद्रैर्युष्माँ इच्छन्तः शवसो नपातः ॥१४॥
kimu śreṣṭhaḥ kiṃ yaviṣṭho na ājagankimīyate dūtyaṃ kadyadūcima । na nindima camasaṃ yo mahākulo'gne bhrātardruṇa idbhūtimūdima ॥१॥
ekaṃ camasaṃ caturaḥ kṛṇotana tadvo devā abruvantadva āgamam । saudhanvanā yadyevā kariṣyatha sākaṃ devairyajñiyāso bhaviṣyatha ॥२॥
agniṃ dūtaṃ prati yadabravītanāśvaḥ kartvo ratha uteha kartvaḥ । dhenuḥ kartvā yuvaśā kartvā dvā tāni bhrātaranu vaḥ kṛtvyemasi ॥३॥
cakṛvāṃsa ṛbhavastadapṛcchata kvedabhūdyaḥ sya dūto na ājagan । yadāvākhyaccamasāñcaturaḥ kṛtānādittvaṣṭā gnāsvantarnyānaje ॥४॥
hanāmainām̐ iti tvaṣṭā yadabravīccamasaṃ ye devapānamanindiṣuḥ । anyā nāmāni kṛṇvate sute sacām̐ anyairenānkanyā nāmabhi sparat ॥५॥
indro harī yuyuje aśvinā rathaṃ bṛhaspatirviśvarūpāmupājata । ṛbhurvibhvā vājo devām̐ agacchata svapaso yajñiyaṃ bhāgamaitana ॥६॥
niścarmaṇo gāmariṇīta dhītibhiryā jarantā yuvaśā tākṛṇotana । saudhanvanā aśvādaśvamatakṣata yuktvā rathamupa devām̐ ayātana ॥७॥
idamudakaṃ pibatetyabravītanedaṃ vā ghā pibatā muñjanejanam । saudhanvanā yadi tanneva haryatha tṛtīye ghā savane mādayādhvai ॥८॥
āpo bhūyiṣṭhā ityeko abravīdagnirbhūyiṣṭha ityanyo abravīt । vadharyantīṃ bahubhyaḥ praiko abravīdṛtā vadantaścamasām̐ apiṃśata ॥९॥
śroṇāmeka udakaṃ gāmavājati māṃsamekaḥ piṃśati sūnayābhṛtam । ā nimrucaḥ śakṛdeko apābharatkiṃ svitputrebhyaḥ pitarā upāvatuḥ ॥१०॥
udvatsvasmā akṛṇotanā tṛṇaṃ nivatsvapaḥ svapasyayā naraḥ । agohyasya yadasastanā gṛhe tadadyedamṛbhavo nānu gacchatha ॥११॥
sammīlya yadbhuvanā paryasarpata kva svittātyā pitarā va āsatuḥ । aśapata yaḥ karasnaṃ va ādade yaḥ prābravītpro tasmā abravītana ॥१२॥
suṣupvāṃsa ṛbhavastadapṛcchatāgohya ka idaṃ no abūbudhat । śvānaṃ basto bodhayitāramabravītsaṃvatsara idamadyā vyakhyata ॥१३॥
divā yānti maruto bhūmyāgnirayaṃ vāto antarikṣeṇa yāti । adbhiryāti varuṇaḥ samudrairyuṣmām̐ icchantaḥ śavaso napātaḥ ॥१४॥
“Hymn to the Ṛbhus, asked why the Best and the Youngest have come and what embassy they bear — 14 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 162
मा नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतः परि ख्यन् । यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामो विदथे वीर्याणि ॥१॥
यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मुखतो नयन्ति । सुप्राङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पाथः ॥२॥
एष च्छागः पुरो अश्वेन वाजिना पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः । अभिप्रियं यत्पुरोळाशमर्वता त्वष्टेदेनं सौश्रवसाय जिन्वति ॥३॥
यद्धविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति । अत्रा पूष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥४॥
होताध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राभ उत शंस्ता सुविप्रः । तेन यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वक्षणा आ पृणध्वम् ॥५॥
यूपव्रस्का उत ये यूपवाहाश्चषालं ये अश्वयूपाय तक्षति । ये चार्वते पचनं सम्भरन्त्युतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥६॥
उप प्रागात्सुमन्मेऽधायि मन्म देवानामाशा उप वीतपृष्ठः । अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति देवानां पुष्टे चकृमा सुबन्धुम् ॥७॥
यद्वाजिनो दाम संदानमर्वतो या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य । यद्वा घास्य प्रभृतमास्ये तृणं सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥८॥
यदश्वस्य क्रविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरौ स्वधितौ रिप्तमस्ति । यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥९॥
यदूवध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य क्रविषो गन्धो अस्ति । सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेधं शृतपाकं पचन्तु ॥१०॥
यत्ते गात्रादग्निना पच्यमानादभि शूलं निहतस्यावधावति । मा तद्भूम्यामा श्रिषन्मा तृणेषु देवेभ्यस्तदुशद्भ्यो रातमस्तु ॥११॥
ये वाजिनं परिपश्यन्ति पक्वं य ईमाहुः सुरभिर्निर्हरेति । ये चार्वतो मांसभिक्षामुपासत उतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥१२॥
यन्नीक्षणं माँस्पचन्या उखाया या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि । ऊष्मण्यापिधाना चरूणामङ्काः सूनाः परि भूषन्त्यश्वम् ॥१३॥
निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्बीशमर्वतः । यच्च पपौ यच्च घासिं जघास सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥१४॥
मा त्वाग्निर्ध्वनयीद्धूमगन्धिर्मोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जघ्रिः । इष्टं वीतमभिगूर्तं वषट्कृतं तं देवासः प्रति गृभ्णन्त्यश्वम् ॥१५॥
यदश्वाय वास उपस्तृणन्त्यधीवासं या हिरण्यान्यस्मै । संदानमर्वन्तं पड्बीशं प्रिया देवेष्वा यामयन्ति ॥१६॥
यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पार्ष्ण्या वा कशया वा तुतोद । स्रुचेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥१७॥
चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर्वङ्क्रीरश्वस्य स्वधितिः समेति । अच्छिद्रा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या वि शस्त ॥१८॥
एकस्त्वष्टुरश्वस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः । या ते गात्राणामृतुथा कृणोमि ताता पिण्डानां प्र जुहोम्यग्नौ ॥१९॥
मा त्वा तपत्प्रिय आत्मापियन्तं मा स्वधितिस्तन्व आ तिष्ठिपत्ते । मा ते गृध्नुरविशस्तातिहाय छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः ॥२०॥
न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवाँ इदेषि पथिभिः सुगेभिः । हरी ते युञ्जा पृषती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासभस्य ॥२१॥
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं पुंसः पुत्राँ उत विश्वापुषं रयिम् । अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनतां हविष्मान् ॥२२॥
mā no mitro varuṇo aryamāyurindra ṛbhukṣā marutaḥ pari khyan । yadvājino devajātasya sapteḥ pravakṣyāmo vidathe vīryāṇi ॥१॥
yannirṇijā rekṇasā prāvṛtasya rātiṃ gṛbhītāṃ mukhato nayanti । suprāṅajo memyadviśvarūpa indrāpūṣṇoḥ priyamapyeti pāthaḥ ॥२॥
eṣa cchāgaḥ puro aśvena vājinā pūṣṇo bhāgo nīyate viśvadevyaḥ । abhipriyaṃ yatpuroḷāśamarvatā tvaṣṭedenaṃ sauśravasāya jinvati ॥३॥
yaddhaviṣyamṛtuśo devayānaṃ trirmānuṣāḥ paryaśvaṃ nayanti । atrā pūṣṇaḥ prathamo bhāga eti yajñaṃ devebhyaḥ prativedayannajaḥ ॥४॥
hotādhvaryurāvayā agnimindho grāvagrābha uta śaṃstā suvipraḥ । tena yajñena svaraṃkṛtena sviṣṭena vakṣaṇā ā pṛṇadhvam ॥५॥
yūpavraskā uta ye yūpavāhāścaṣālaṃ ye aśvayūpāya takṣati । ye cārvate pacanaṃ sambharantyuto teṣāmabhigūrtirna invatu ॥६॥
upa prāgātsumanme'dhāyi manma devānāmāśā upa vītapṛṣṭhaḥ । anvenaṃ viprā ṛṣayo madanti devānāṃ puṣṭe cakṛmā subandhum ॥७॥
yadvājino dāma saṃdānamarvato yā śīrṣaṇyā raśanā rajjurasya । yadvā ghāsya prabhṛtamāsye tṛṇaṃ sarvā tā te api deveṣvastu ॥८॥
yadaśvasya kraviṣo makṣikāśa yadvā svarau svadhitau riptamasti । yaddhastayoḥ śamituryannakheṣu sarvā tā te api deveṣvastu ॥९॥
yadūvadhyamudarasyāpavāti ya āmasya kraviṣo gandho asti । sukṛtā tacchamitāraḥ kṛṇvantūta medhaṃ śṛtapākaṃ pacantu ॥१०॥
yatte gātrādagninā pacyamānādabhi śūlaṃ nihatasyāvadhāvati । mā tadbhūmyāmā śriṣanmā tṛṇeṣu devebhyastaduśadbhyo rātamastu ॥११॥
ye vājinaṃ paripaśyanti pakvaṃ ya īmāhuḥ surabhirnirhareti । ye cārvato māṃsabhikṣāmupāsata uto teṣāmabhigūrtirna invatu ॥१२॥
yannīkṣaṇaṃ mām̐spacanyā ukhāyā yā pātrāṇi yūṣṇa āsecanāni । ūṣmaṇyāpidhānā carūṇāmaṅkāḥ sūnāḥ pari bhūṣantyaśvam ॥१३॥
nikramaṇaṃ niṣadanaṃ vivartanaṃ yacca paḍbīśamarvataḥ । yacca papau yacca ghāsiṃ jaghāsa sarvā tā te api deveṣvastu ॥१४॥
mā tvāgnirdhvanayīddhūmagandhirmokhā bhrājantyabhi vikta jaghriḥ । iṣṭaṃ vītamabhigūrtaṃ vaṣaṭkṛtaṃ taṃ devāsaḥ prati gṛbhṇantyaśvam ॥१५॥
yadaśvāya vāsa upastṛṇantyadhīvāsaṃ yā hiraṇyānyasmai । saṃdānamarvantaṃ paḍbīśaṃ priyā deveṣvā yāmayanti ॥१६॥
yatte sāde mahasā śūkṛtasya pārṣṇyā vā kaśayā vā tutoda । sruceva tā haviṣo adhvareṣu sarvā tā te brahmaṇā sūdayāmi ॥१७॥
catustriṃśadvājino devabandhorvaṅkrīraśvasya svadhitiḥ sameti । acchidrā gātrā vayunā kṛṇota paruṣparuranughuṣyā vi śasta ॥१८॥
ekastvaṣṭuraśvasyā viśastā dvā yantārā bhavatastatha ṛtuḥ । yā te gātrāṇāmṛtuthā kṛṇomi tātā piṇḍānāṃ pra juhomyagnau ॥१९॥
mā tvā tapatpriya ātmāpiyantaṃ mā svadhitistanva ā tiṣṭhipatte । mā te gṛdhnuraviśastātihāya chidrā gātrāṇyasinā mithū kaḥ ॥२०॥
na vā u etanmriyase na riṣyasi devām̐ ideṣi pathibhiḥ sugebhiḥ । harī te yuñjā pṛṣatī abhūtāmupāsthādvājī dhuri rāsabhasya ॥२१॥
sugavyaṃ no vājī svaśvyaṃ puṃsaḥ putrām̐ uta viśvāpuṣaṃ rayim । anāgāstvaṃ no aditiḥ kṛṇotu kṣatraṃ no aśvo vanatāṃ haviṣmān ॥२२॥
“Hymn to the sacrificial Horse, declaring its virtues amid the congregation — 22 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 163
यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्समुद्रादुत वा पुरीषात् । श्येनस्य पक्षा हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महि जातं ते अर्वन् ॥१॥
यमेन दत्तं त्रित एनमायुनगिन्द्र एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् । गन्धर्वो अस्य रशनामगृभ्णात्सूरादश्वं वसवो निरतष्ट ॥२॥
असि यमो अस्यादित्यो अर्वन्नसि त्रितो गुह्येन व्रतेन । असि सोमेन समया विपृक्त आहुस्ते त्रीणि दिवि बन्धनानि ॥३॥
त्रीणि त आहुर्दिवि बन्धनानि त्रीण्यप्सु त्रीण्यन्तः समुद्रे । उतेव मे वरुणश्छन्त्स्यर्वन्यत्रा त आहुः परमं जनित्रम् ॥४॥
इमा ते वाजिन्नवमार्जनानीमा शफानां सनितुर्निधाना । अत्रा ते भद्रा रशना अपश्यमृतस्य या अभिरक्षन्ति गोपाः ॥५॥
आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतंगम् । शिरो अपश्यं पथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहमानं पतत्रि ॥६॥
अत्रा ते रूपमुत्तममपश्यं जिगीषमाणमिष आ पदे गोः । यदा ते मर्तो अनु भोगमानळादिद्ग्रसिष्ठ ओषधीरजीगः ॥७॥
अनु त्वा रथो अनु मर्यो अर्वन्ननु गावोऽनु भगः कनीनाम् । अनु व्रातासस्तव सख्यमीयुरनु देवा ममिरे वीर्यं ते ॥८॥
हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य पादा मनोजवा अवर इन्द्र आसीत् । देवा इदस्य हविरद्यमायन्यो अर्वन्तं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ॥९॥
ईर्मान्तासः सिलिकमध्यमासः सं शूरणासो दिव्यासो अत्याः । हंसा इव श्रेणिशो यतन्ते यदाक्षिषुर्दिव्यमज्ममश्वाः ॥१०॥
तव शरीरं पतयिष्ण्वर्वन्तव चित्तं वात इव ध्रजीमान् । तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुत्रारण्येषु जर्भुराणा चरन्ति ॥११॥
उप प्रागाच्छसनं वाज्यर्वा देवद्रीचा मनसा दीध्यानः । अजः पुरो नीयते नाभिरस्यानु पश्चात्कवयो यन्ति रेभाः ॥१२॥
उप प्रागात्परमं यत्सधस्थमर्वाँ अच्छा पितरं मातरं च । अद्या देवाञ्जुष्टतमो हि गम्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि ॥१३॥
yadakrandaḥ prathamaṃ jāyamāna udyansamudrāduta vā purīṣāt । śyenasya pakṣā hariṇasya bāhū upastutyaṃ mahi jātaṃ te arvan ॥१॥
yamena dattaṃ trita enamāyunagindra eṇaṃ prathamo adhyatiṣṭhat । gandharvo asya raśanāmagṛbhṇātsūrādaśvaṃ vasavo nirataṣṭa ॥२॥
asi yamo asyādityo arvannasi trito guhyena vratena । asi somena samayā vipṛkta āhuste trīṇi divi bandhanāni ॥३॥
trīṇi ta āhurdivi bandhanāni trīṇyapsu trīṇyantaḥ samudre । uteva me varuṇaśchantsyarvanyatrā ta āhuḥ paramaṃ janitram ॥४॥
imā te vājinnavamārjanānīmā śaphānāṃ saniturnidhānā । atrā te bhadrā raśanā apaśyamṛtasya yā abhirakṣanti gopāḥ ॥५॥
ātmānaṃ te manasārādajānāmavo divā patayantaṃ pataṃgam । śiro apaśyaṃ pathibhiḥ sugebhirareṇubhirjehamānaṃ patatri ॥६॥
atrā te rūpamuttamamapaśyaṃ jigīṣamāṇamiṣa ā pade goḥ । yadā te marto anu bhogamānaḷādidgrasiṣṭha oṣadhīrajīgaḥ ॥७॥
anu tvā ratho anu maryo arvannanu gāvo'nu bhagaḥ kanīnām । anu vrātāsastava sakhyamīyuranu devā mamire vīryaṃ te ॥८॥
hiraṇyaśṛṅgo'yo asya pādā manojavā avara indra āsīt । devā idasya haviradyamāyanyo arvantaṃ prathamo adhyatiṣṭhat ॥९॥
īrmāntāsaḥ silikamadhyamāsaḥ saṃ śūraṇāso divyāso atyāḥ । haṃsā iva śreṇiśo yatante yadākṣiṣurdivyamajmamaśvāḥ ॥१०॥
tava śarīraṃ patayiṣṇvarvantava cittaṃ vāta iva dhrajīmān । tava śṛṅgāṇi viṣṭhitā purutrāraṇyeṣu jarbhurāṇā caranti ॥११॥
upa prāgācchasanaṃ vājyarvā devadrīcā manasā dīdhyānaḥ । ajaḥ puro nīyate nābhirasyānu paścātkavayo yanti rebhāḥ ॥१२॥
upa prāgātparamaṃ yatsadhasthamarvām̐ acchā pitaraṃ mātaraṃ ca । adyā devāñjuṣṭatamo hi gamyā athā śāste dāśuṣe vāryāṇi ॥१३॥
“Hymn to the Horse, springing to life from the sea, with the limbs of a deer and eagle's wings — 13 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 164
अस्य वामस्य पलितस्य होतुस्तस्य भ्राता मध्यमो अस्त्यश्नः । तृतीयो भ्राता घृतपृष्ठो अस्यात्रापश्यं विश्पतिं सप्तपुत्रम् ॥१॥
सप्त युञ्जन्ति रथमेकचक्रमेको अश्वो वहति सप्तनामा । त्रिनाभि चक्रमजरमनर्वं यत्रेमा विश्वा भुवनाधि तस्थुः ॥२॥
इमं रथमधि ये सप्त तस्थुः सप्तचक्रं सप्त वहन्त्यश्वाः । सप्त स्वसारो अभि सं नवन्ते यत्र गवां निहिता सप्त नाम ॥३॥
को ददर्श प्रथमं जायमानमस्थन्वन्तं यदनस्था बिभर्ति । भूम्या असुरसृगात्मा क्व स्वित्को विद्वांसमुप गात्प्रष्टुमेतत् ॥४॥
पाकः पृच्छामि मनसाविजानन्देवानामेना निहिता पदानि । वत्से बष्कयेऽधि सप्त तन्तून्वि तत्निरे कवय ओतवा उ ॥५॥
अचिकित्वाञ्चिकितुषश्चिदत्र कवीन्पृच्छामि विद्मने न विद्वान् । वि यस्तस्तम्भ षळिमा रजांस्यजस्य रूपे किमपि स्विदेकम् ॥६॥
इह ब्रवीतु य ईमङ्ग वेदास्य वामस्य निहितं पदं वेः । शीर्ष्णः क्षीरं दुह्रते गावो अस्य वव्रिं वसाना उदकं पदापुः ॥७॥
माता पितरमृत आ बभाज धीत्यग्रे मनसा सं हि जग्मे । सा बीभत्सुर्गर्भरसा निविद्धा नमस्वन्त इदुपवाकमीयुः ॥८॥
युक्ता मातासीद्धुरि दक्षिणाया अतिष्ठद्गर्भो वृजनीष्वन्तः । अमीमेद्वत्सो अनु गामपश्यद्विश्वरूप्यं त्रिषु योजनेषु ॥९॥
तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति । मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम् ॥१०॥
द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वर्ति चक्रं परि द्यामृतस्य । आ पुत्रा अग्ने मिथुनासो अत्र सप्त शतानि विंशतिश्च तस्थुः ॥११॥
पञ्चपादं पितरं द्वादशाकृतिं दिव आहुः परे अर्धे पुरीषिणम् । अथेमे अन्य उपरे विचक्षणं सप्तचक्रे षळर आहुरर्पितम् ॥१२॥
पञ्चारे चक्रे परिवर्तमाने तस्मिन्ना तस्थुर्भुवनानि विश्वा । तस्य नाक्षस्तप्यते भूरिभारः सनादेव न शीर्यते सनाभिः ॥१३॥
सनेमि चक्रमजरं वि वावृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति । सूर्यस्य चक्षू रजसैत्यावृतं तस्मिन्नार्पिता भुवनानि विश्वा ॥१४॥
साकंजानां सप्तथमाहुरेकजं षळिद्यमा ऋषयो देवजा इति । तेषामिष्टानि विहितानि धामश स्थात्रे रेजन्ते विकृतानि रूपशः ॥१५॥
स्त्रियः सतीस्ताँ उ मे पुंस आहुः पश्यदक्षण्वान्न वि चेतदन्धः । कविर्यः पुत्रः स ईमा चिकेत यस्ता विजानात्स पितुष्पितासत् ॥१६॥
अवः परेण पर एनावरेण पदा वत्सं बिभ्रती गौरुदस्थात् । सा कद्रीची कं स्विदर्धं परागात्क्व स्वित्सूते नहि यूथे अन्तः ॥१७॥
अवः परेण पितरं यो अस्यानुवेद पर एनावरेण । कवीयमानः क इह प्र वोचद्देवं मनः कुतो अधि प्रजातम् ॥१८॥
ये अर्वाञ्चस्ताँ उ पराच आहुर्ये पराञ्चस्ताँ उ अर्वाच आहुः । इन्द्रश्च या चक्रथुः सोम तानि धुरा न युक्ता रजसो वहन्ति ॥१९॥
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परि षस्वजाते । तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्यो अभि चाकशीति ॥२०॥
यत्रा सुपर्णा अमृतस्य भागमनिमेषं विदथाभिस्वरन्ति । इनो विश्वस्य भुवनस्य गोपाः स मा धीरः पाकमत्रा विवेश ॥२१॥
यस्मिन्वृक्षे मध्वदः सुपर्णा निविशन्ते सुवते चाधि विश्वे । तस्येदाहुः पिप्पलं स्वाद्वग्रे तन्नोन्नशद्यः पितरं न वेद ॥२२॥
यद्गायत्रे अधि गायत्रमाहितं त्रैष्टुभाद्वा त्रैष्टुभं निरतक्षत । यद्वा जगज्जगत्याहितं पदं य इत्तद्विदुस्ते अमृतत्वमानशुः ॥२३॥
गायत्रेण प्रति मिमीते अर्कमर्केण साम त्रैष्टुभेन वाकम् । वाकेन वाकं द्विपदा चतुष्पदाक्षरेण मिमते सप्त वाणीः ॥२४॥
जगता सिन्धुं दिव्यस्तभायद्रथंतरे सूर्यं पर्यपश्यत् । गायत्रस्य समिधस्तिस्र आहुस्ततो मह्ना प्र रिरिचे महित्वा ॥२५॥
उप ह्वये सुदुघां धेनुमेतां सुहस्तो गोधुगुत दोहदेनाम् । श्रेष्ठं सवं सविता साविषन्नोऽभीद्धो घर्मस्तदु षु प्र वोचम् ॥२६॥
हिङ्कृण्वती वसुपत्नी वसूनां वत्समिच्छन्ती मनसाभ्यागात् । दुहामश्विभ्यां पयो अघ्न्येयं सा वर्धतां महते सौभगाय ॥२७॥
गौरमीमेदनु वत्सं मिषन्तं मूर्धानं हिङ्ङकृणोन्मातवा उ । सृक्वाणं घर्ममभि वावशाना मिमाति मायुं पयते पयोभिः ॥२८॥
अयं स शिङ्क्ते येन गौरभीवृता मिमाति मायुं ध्वसनावधि श्रिता । सा चित्तिभिर्नि हि चकार मर्त्यं विद्युद्भवन्ती प्रति वव्रिमौहत ॥२९॥
अनच्छये तुरगातु जीवमेजद्ध्रुवं मध्य आ पस्त्यानाम् । जीवो मृतस्य चरति स्वधाभिरमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः ॥३०॥
अपश्यं गोपामनिपद्यमानमा च परा च पथिभिश्चरन्तम् । स सध्रीचीः स विषूचीर्वसान आ वरीवर्ति भुवनेष्वन्तः ॥३१॥
य ईं चकार न सो अस्य वेद य ईं ददर्श हिरुगिन्नु तस्मात् । स मातुर्योना परिवीतो अन्तर्बहुप्रजा निरृतिमा विवेश ॥३२॥
द्यौर्मे पिता जनिता नाभिरत्र बन्धुर्मे माता पृथिवी महीयम् । उत्तानयोश्चम्वोर्योनिरन्तरत्रा पिता दुहितुर्गर्भमाधात् ॥३३॥
पृच्छामि त्वा परमन्तं पृथिव्याः पृच्छामि यत्र भुवनस्य नाभिः । पृच्छामि त्वा वृष्णो अश्वस्य रेतः पृच्छामि वाचः परमं व्योम ॥३४॥
इयं वेदिः परो अन्तः पृथिव्या अयं यज्ञो भुवनस्य नाभिः । अयं सोमो वृष्णो अश्वस्य रेतो ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम ॥३५॥
सप्तार्धगर्भा भुवनस्य रेतो विष्णोस्तिष्ठन्ति प्रदिशा विधर्मणि । ते धीतिभिर्मनसा ते विपश्चितः परिभुवः परि भवन्ति विश्वतः ॥३६॥
न वि जानामि यदिवेदमस्मि निण्यः संनद्धो मनसा चरामि । यदा मागन्प्रथमजा ऋतस्यादिद्वाचो अश्नुवे भागमस्याः ॥३७॥
अपाङ्प्राङेति स्वधया गृभीतोऽमर्त्यो मर्त्येना सयोनिः । ता शश्वन्ता विषूचीना वियन्ता न्यन्यं चिक्युर्न नि चिक्युरन्यम् ॥३८॥
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः । यस्तन्न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासते ॥३९॥
सूयवसाद्भगवती हि भूया अथो वयं भगवन्तः स्याम । अद्धि तृणमघ्न्ये विश्वदानीं पिब शुद्धमुदकमाचरन्ती ॥४०॥
गौरीर्मिमाय सलिलानि तक्षत्येकपदी द्विपदी सा चतुष्पदी । अष्टापदी नवपदी बभूवुषी सहस्राक्षरा परमे व्योमन् ॥४१॥
तस्याः समुद्रा अधि वि क्षरन्ति तेन जीवन्ति प्रदिशश्चतस्रः । ततः क्षरत्यक्षरं तद्विश्वमुप जीवति ॥४२॥
शकमयं धूममारादपश्यं विषूवता पर एनावरेण । उक्षाणं पृश्निमपचन्त वीरास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् ॥४३॥
त्रयः केशिन ऋतुथा वि चक्षते संवत्सरे वपत एक एषाम् । विश्वमेको अभि चष्टे शचीभिर्ध्राजिरेकस्य ददृशे न रूपम् ॥४४॥
चत्वारि वाक्परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः । गुहा त्रीणि निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति ॥४५॥
इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निमाहुरथो दिव्यः स सुपर्णो गरुत्मान् । एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्त्यग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः ॥४६॥
कृष्णं नियानं हरयः सुपर्णा अपो वसाना दिवमुत्पतन्ति । त आववृत्रन्सदनादृतस्यादिद्घृतेन पृथिवी व्युद्यते ॥४७॥
द्वादश प्रधयश्चक्रमेकं त्रीणि नभ्यानि क उ तच्चिकेत । तस्मिन्साकं त्रिशता न शङ्कवोऽर्पिताः षष्टिर्न चलाचलासः ॥४८॥
यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि । यो रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः सरस्वति तमिह धातवे कः ॥४९॥
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥५०॥
समानमेतदुदकमुच्चैत्यव चाहभिः । भूमिं पर्जन्या जिन्वन्ति दिवं जिन्वन्त्यग्नयः ॥५१॥
दिव्यं सुपर्णं वायसं बृहन्तमपां गर्भं दर्शतमोषधीनाम् । अभीपतो वृष्टिभिस्तर्पयन्तं सरस्वन्तमवसे जोहवीमि ॥५२॥
asya vāmasya palitasya hotustasya bhrātā madhyamo astyaśnaḥ । tṛtīyo bhrātā ghṛtapṛṣṭho asyātrāpaśyaṃ viśpatiṃ saptaputram ॥१॥
sapta yuñjanti rathamekacakrameko aśvo vahati saptanāmā । trinābhi cakramajaramanarvaṃ yatremā viśvā bhuvanādhi tasthuḥ ॥२॥
imaṃ rathamadhi ye sapta tasthuḥ saptacakraṃ sapta vahantyaśvāḥ । sapta svasāro abhi saṃ navante yatra gavāṃ nihitā sapta nāma ॥३॥
ko dadarśa prathamaṃ jāyamānamasthanvantaṃ yadanasthā bibharti । bhūmyā asurasṛgātmā kva svitko vidvāṃsamupa gātpraṣṭumetat ॥४॥
pākaḥ pṛcchāmi manasāvijānandevānāmenā nihitā padāni । vatse baṣkaye'dhi sapta tantūnvi tatnire kavaya otavā u ॥५॥
acikitvāñcikituṣaścidatra kavīnpṛcchāmi vidmane na vidvān । vi yastastambha ṣaḷimā rajāṃsyajasya rūpe kimapi svidekam ॥६॥
iha bravītu ya īmaṅga vedāsya vāmasya nihitaṃ padaṃ veḥ । śīrṣṇaḥ kṣīraṃ duhrate gāvo asya vavriṃ vasānā udakaṃ padāpuḥ ॥७॥
mātā pitaramṛta ā babhāja dhītyagre manasā saṃ hi jagme । sā bībhatsurgarbharasā nividdhā namasvanta idupavākamīyuḥ ॥८॥
yuktā mātāsīddhuri dakṣiṇāyā atiṣṭhadgarbho vṛjanīṣvantaḥ । amīmedvatso anu gāmapaśyadviśvarūpyaṃ triṣu yojaneṣu ॥९॥
tisro mātṝstrīnpitṝnbibhradeka ūrdhvastasthau nemava glāpayanti । mantrayante divo amuṣya pṛṣṭhe viśvavidaṃ vācamaviśvaminvām ॥१०॥
dvādaśāraṃ nahi tajjarāya varvarti cakraṃ pari dyāmṛtasya । ā putrā agne mithunāso atra sapta śatāni viṃśatiśca tasthuḥ ॥११॥
pañcapādaṃ pitaraṃ dvādaśākṛtiṃ diva āhuḥ pare ardhe purīṣiṇam । atheme anya upare vicakṣaṇaṃ saptacakre ṣaḷara āhurarpitam ॥१२॥
pañcāre cakre parivartamāne tasminnā tasthurbhuvanāni viśvā । tasya nākṣastapyate bhūribhāraḥ sanādeva na śīryate sanābhiḥ ॥१३॥
sanemi cakramajaraṃ vi vāvṛta uttānāyāṃ daśa yuktā vahanti । sūryasya cakṣū rajasaityāvṛtaṃ tasminnārpitā bhuvanāni viśvā ॥१४॥
sākaṃjānāṃ saptathamāhurekajaṃ ṣaḷidyamā ṛṣayo devajā iti । teṣāmiṣṭāni vihitāni dhāmaśa sthātre rejante vikṛtāni rūpaśaḥ ॥१५॥
striyaḥ satīstām̐ u me puṃsa āhuḥ paśyadakṣaṇvānna vi cetadandhaḥ । kaviryaḥ putraḥ sa īmā ciketa yastā vijānātsa pituṣpitāsat ॥१६॥
avaḥ pareṇa para enāvareṇa padā vatsaṃ bibhratī gaurudasthāt । sā kadrīcī kaṃ svidardhaṃ parāgātkva svitsūte nahi yūthe antaḥ ॥१७॥
avaḥ pareṇa pitaraṃ yo asyānuveda para enāvareṇa । kavīyamānaḥ ka iha pra vocaddevaṃ manaḥ kuto adhi prajātam ॥१८॥
ye arvāñcastām̐ u parāca āhurye parāñcastām̐ u arvāca āhuḥ । indraśca yā cakrathuḥ soma tāni dhurā na yuktā rajaso vahanti ॥१९॥
dvā suparṇā sayujā sakhāyā samānaṃ vṛkṣaṃ pari ṣasvajāte । tayoranyaḥ pippalaṃ svādvattyanaśnannanyo abhi cākaśīti ॥२०॥
yatrā suparṇā amṛtasya bhāgamanimeṣaṃ vidathābhisvaranti । ino viśvasya bhuvanasya gopāḥ sa mā dhīraḥ pākamatrā viveśa ॥२१॥
yasminvṛkṣe madhvadaḥ suparṇā niviśante suvate cādhi viśve । tasyedāhuḥ pippalaṃ svādvagre tannonnaśadyaḥ pitaraṃ na veda ॥२२॥
yadgāyatre adhi gāyatramāhitaṃ traiṣṭubhādvā traiṣṭubhaṃ niratakṣata । yadvā jagajjagatyāhitaṃ padaṃ ya ittadviduste amṛtatvamānaśuḥ ॥२३॥
gāyatreṇa prati mimīte arkamarkeṇa sāma traiṣṭubhena vākam । vākena vākaṃ dvipadā catuṣpadākṣareṇa mimate sapta vāṇīḥ ॥२४॥
jagatā sindhuṃ divyastabhāyadrathaṃtare sūryaṃ paryapaśyat । gāyatrasya samidhastisra āhustato mahnā pra ririce mahitvā ॥२५॥
upa hvaye sudughāṃ dhenumetāṃ suhasto godhuguta dohadenām । śreṣṭhaṃ savaṃ savitā sāviṣanno'bhīddho gharmastadu ṣu pra vocam ॥२६॥
hiṅkṛṇvatī vasupatnī vasūnāṃ vatsamicchantī manasābhyāgāt । duhāmaśvibhyāṃ payo aghnyeyaṃ sā vardhatāṃ mahate saubhagāya ॥२७॥
gauramīmedanu vatsaṃ miṣantaṃ mūrdhānaṃ hiṅṅakṛṇonmātavā u । sṛkvāṇaṃ gharmamabhi vāvaśānā mimāti māyuṃ payate payobhiḥ ॥२८॥
ayaṃ sa śiṅkte yena gaurabhīvṛtā mimāti māyuṃ dhvasanāvadhi śritā । sā cittibhirni hi cakāra martyaṃ vidyudbhavantī prati vavrimauhata ॥२९॥
anacchaye turagātu jīvamejaddhruvaṃ madhya ā pastyānām । jīvo mṛtasya carati svadhābhiramartyo martyenā sayoniḥ ॥३०॥
apaśyaṃ gopāmanipadyamānamā ca parā ca pathibhiścarantam । sa sadhrīcīḥ sa viṣūcīrvasāna ā varīvarti bhuvaneṣvantaḥ ॥३१॥
ya īṃ cakāra na so asya veda ya īṃ dadarśa hiruginnu tasmāt । sa māturyonā parivīto antarbahuprajā nirṛtimā viveśa ॥३२॥
dyaurme pitā janitā nābhiratra bandhurme mātā pṛthivī mahīyam । uttānayoścamvoryonirantaratrā pitā duhiturgarbhamādhāt ॥३३॥
pṛcchāmi tvā paramantaṃ pṛthivyāḥ pṛcchāmi yatra bhuvanasya nābhiḥ । pṛcchāmi tvā vṛṣṇo aśvasya retaḥ pṛcchāmi vācaḥ paramaṃ vyoma ॥३४॥
iyaṃ vediḥ paro antaḥ pṛthivyā ayaṃ yajño bhuvanasya nābhiḥ । ayaṃ somo vṛṣṇo aśvasya reto brahmāyaṃ vācaḥ paramaṃ vyoma ॥३५॥
saptārdhagarbhā bhuvanasya reto viṣṇostiṣṭhanti pradiśā vidharmaṇi । te dhītibhirmanasā te vipaścitaḥ paribhuvaḥ pari bhavanti viśvataḥ ॥३६॥
na vi jānāmi yadivedamasmi niṇyaḥ saṃnaddho manasā carāmi । yadā māganprathamajā ṛtasyādidvāco aśnuve bhāgamasyāḥ ॥३७॥
apāṅprāṅeti svadhayā gṛbhīto'martyo martyenā sayoniḥ । tā śaśvantā viṣūcīnā viyantā nyanyaṃ cikyurna ni cikyuranyam ॥३८॥
ṛco akṣare parame vyomanyasmindevā adhi viśve niṣeduḥ । yastanna veda kimṛcā kariṣyati ya ittadvidusta ime samāsate ॥३९॥
sūyavasādbhagavatī hi bhūyā atho vayaṃ bhagavantaḥ syāma । addhi tṛṇamaghnye viśvadānīṃ piba śuddhamudakamācarantī ॥४०॥
gaurīrmimāya salilāni takṣatyekapadī dvipadī sā catuṣpadī । aṣṭāpadī navapadī babhūvuṣī sahasrākṣarā parame vyoman ॥४१॥
tasyāḥ samudrā adhi vi kṣaranti tena jīvanti pradiśaścatasraḥ । tataḥ kṣaratyakṣaraṃ tadviśvamupa jīvati ॥४२॥
śakamayaṃ dhūmamārādapaśyaṃ viṣūvatā para enāvareṇa । ukṣāṇaṃ pṛśnimapacanta vīrāstāni dharmāṇi prathamānyāsan ॥४३॥
trayaḥ keśina ṛtuthā vi cakṣate saṃvatsare vapata eka eṣām । viśvameko abhi caṣṭe śacībhirdhrājirekasya dadṛśe na rūpam ॥४४॥
catvāri vākparimitā padāni tāni vidurbrāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ । guhā trīṇi nihitā neṅgayanti turīyaṃ vāco manuṣyā vadanti ॥४५॥
indraṃ mitraṃ varuṇamagnimāhuratho divyaḥ sa suparṇo garutmān । ekaṃ sadviprā bahudhā vadantyagniṃ yamaṃ mātariśvānamāhuḥ ॥४६॥
kṛṣṇaṃ niyānaṃ harayaḥ suparṇā apo vasānā divamutpatanti । ta āvavṛtransadanādṛtasyādidghṛtena pṛthivī vyudyate ॥४७॥
dvādaśa pradhayaścakramekaṃ trīṇi nabhyāni ka u tacciketa । tasminsākaṃ triśatā na śaṅkavo'rpitāḥ ṣaṣṭirna calācalāsaḥ ॥४८॥
yaste stanaḥ śaśayo yo mayobhūryena viśvā puṣyasi vāryāṇi । yo ratnadhā vasuvidyaḥ sudatraḥ sarasvati tamiha dhātave kaḥ ॥४९॥
yajñena yajñamayajanta devāstāni dharmāṇi prathamānyāsan । te ha nākaṃ mahimānaḥ sacanta yatra pūrve sādhyāḥ santi devāḥ ॥५०॥
samānametadudakamuccaityava cāhabhiḥ । bhūmiṃ parjanyā jinvanti divaṃ jinvantyagnayaḥ ॥५१॥
divyaṃ suparṇaṃ vāyasaṃ bṛhantamapāṃ garbhaṃ darśatamoṣadhīnām । abhīpato vṛṣṭibhistarpayantaṃ sarasvantamavase johavīmi ॥५२॥
“Riddle hymn to the Viśvedevas and many powers, on the benignant Priest, the metres and the cosmic order — 52 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 165
कया शुभा सवयसः सनीळाः समान्या मरुतः सं मिमिक्षुः । कया मती कुत एतास एतेऽर्चन्ति शुष्मं वृषणो वसूया ॥१॥
कस्य ब्रह्माणि जुजुषुर्युवानः को अध्वरे मरुत आ ववर्त । श्येनाँ इव ध्रजतो अन्तरिक्षे केन महा मनसा रीरमाम ॥२॥
कुतस्त्वमिन्द्र माहिनः सन्नेको यासि सत्पते किं त इत्था । सं पृच्छसे समराणः शुभानैर्वोचेस्तन्नो हरिवो यत्ते अस्मे ॥३॥
ब्रह्माणि मे मतयः शं सुतासः शुष्म इयर्ति प्रभृतो मे अद्रिः । आ शासते प्रति हर्यन्त्युक्थेमा हरी वहतस्ता नो अच्छ ॥४॥
अतो वयमन्तमेभिर्युजानाः स्वक्षत्रेभिस्तन्वः शुम्भमानाः । महोभिरेताँ उप युज्महे न्विन्द्र स्वधामनु हि नो बभूथ ॥५॥
क्व स्या वो मरुतः स्वधासीद्यन्मामेकं समधत्ताहिहत्ये । अहं ह्युग्रस्तविषस्तुविष्मान्विश्वस्य शत्रोरनमं वधस्नैः ॥६॥
भूरि चकर्थ युज्येभिरस्मे समानेभिर्वृषभ पौंस्येभिः । भूरीणि हि कृणवामा शविष्ठेन्द्र क्रत्वा मरुतो यद्वशाम ॥७॥
वधीं वृत्रं मरुत इन्द्रियेण स्वेन भामेन तविषो बभूवान् । अहमेता मनवे विश्वश्चन्द्राः सुगा अपश्चकर वज्रबाहुः ॥८॥
अनुत्तमा ते मघवन्नकिर्नु न त्वावाँ अस्ति देवता विदानः । न जायमानो नशते न जातो यानि करिष्या कृणुहि प्रवृद्ध ॥९॥
एकस्य चिन्मे विभ्वस्त्वोजो या नु दधृष्वान्कृणवै मनीषा । अहं ह्युग्रो मरुतो विदानो यानि च्यवमिन्द्र इदीश एषाम् ॥१०॥
अमन्दन्मा मरुत स्तोमो अत्र यन्मे नरः श्रुत्यं ब्रह्म चक्र । इन्द्राय वृष्णे सुमखाय मह्यं सख्ये सखायस्तन्वे तनूभिः ॥११॥
एवेदेते प्रति मा रोचमाना अनेद्यः श्रव एषो दधानाः । संचक्ष्या मरुतश्चन्द्रवर्णा अच्छान्त मे छदयाथा च नूनम् ॥१२॥
को न्वत्र मरुतो मामहे वः प्र यातन सखीँरच्छा सखायः । मन्मानि चित्रा अपिवातयन्त एषां भूत नवेदा म ऋतानाम् ॥१३॥
आ यद्दुवस्याद्दुवसे न कारुरस्माञ्चक्रे मान्यस्य मेधा । ओ षु वर्त्त मरुतो विप्रमच्छेमा ब्रह्माणि जरिता वो अर्चत् ॥१४॥
एष व स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥१५॥
kayā śubhā savayasaḥ sanīḷāḥ samānyā marutaḥ saṃ mimikṣuḥ । kayā matī kuta etāsa ete'rcanti śuṣmaṃ vṛṣaṇo vasūyā ॥१॥
kasya brahmāṇi jujuṣuryuvānaḥ ko adhvare maruta ā vavarta । śyenām̐ iva dhrajato antarikṣe kena mahā manasā rīramāma ॥२॥
kutastvamindra māhinaḥ sanneko yāsi satpate kiṃ ta itthā । saṃ pṛcchase samarāṇaḥ śubhānairvocestanno harivo yatte asme ॥३॥
brahmāṇi me matayaḥ śaṃ sutāsaḥ śuṣma iyarti prabhṛto me adriḥ । ā śāsate prati haryantyukthemā harī vahatastā no accha ॥४॥
ato vayamantamebhiryujānāḥ svakṣatrebhistanvaḥ śumbhamānāḥ । mahobhiretām̐ upa yujmahe nvindra svadhāmanu hi no babhūtha ॥५॥
kva syā vo marutaḥ svadhāsīdyanmāmekaṃ samadhattāhihatye । ahaṃ hyugrastaviṣastuviṣmānviśvasya śatroranamaṃ vadhasnaiḥ ॥६॥
bhūri cakartha yujyebhirasme samānebhirvṛṣabha pauṃsyebhiḥ । bhūrīṇi hi kṛṇavāmā śaviṣṭhendra kratvā maruto yadvaśāma ॥७॥
vadhīṃ vṛtraṃ maruta indriyeṇa svena bhāmena taviṣo babhūvān । ahametā manave viśvaścandrāḥ sugā apaścakara vajrabāhuḥ ॥८॥
anuttamā te maghavannakirnu na tvāvām̐ asti devatā vidānaḥ । na jāyamāno naśate na jāto yāni kariṣyā kṛṇuhi pravṛddha ॥९॥
ekasya cinme vibhvastvojo yā nu dadhṛṣvānkṛṇavai manīṣā । ahaṃ hyugro maruto vidāno yāni cyavamindra idīśa eṣām ॥१०॥
amandanmā maruta stomo atra yanme naraḥ śrutyaṃ brahma cakra । indrāya vṛṣṇe sumakhāya mahyaṃ sakhye sakhāyastanve tanūbhiḥ ॥११॥
evedete prati mā rocamānā anedyaḥ śrava eṣo dadhānāḥ । saṃcakṣyā marutaścandravarṇā acchānta me chadayāthā ca nūnam ॥१२॥
ko nvatra maruto māmahe vaḥ pra yātana sakhīm̐racchā sakhāyaḥ । manmāni citrā apivātayanta eṣāṃ bhūta navedā ma ṛtānām ॥१३॥
ā yadduvasyādduvase na kārurasmāñcakre mānyasya medhā । o ṣu vartta maruto vipramacchemā brahmāṇi jaritā vo arcat ॥१४॥
eṣa va stomo maruta iyaṃ gīrmāndāryasya mānyasya kāroḥ । eṣā yāsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥१५॥
“Hymn to Indra with the Maruts, asking from what bright beauty and place they have come — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 166
तन्नु वोचाम रभसाय जन्मने पूर्वं महित्वं वृषभस्य केतवे । ऐधेव यामन्मरुतस्तुविष्वणो युधेव शक्रास्तविषाणि कर्तन ॥१॥
नित्यं न सूनुं मधु बिभ्रत उप क्रीळन्ति क्रीळा विदथेषु घृष्वयः । नक्षन्ति रुद्रा अवसा नमस्विनं न मर्धन्ति स्वतवसो हविष्कृतम् ॥२॥
यस्मा ऊमासो अमृता अरासत रायस्पोषं च हविषा ददाशुषे । उक्षन्त्यस्मै मरुतो हिता इव पुरू रजांसि पयसा मयोभुवः ॥३॥
आ ये रजांसि तविषीभिरव्यत प्र व एवासः स्वयतासो अध्रजन् । भयन्ते विश्वा भुवनानि हर्म्या चित्रो वो यामः प्रयतास्वृष्टिषु ॥४॥
यत्त्वेषयामा नदयन्त पर्वतान्दिवो वा पृष्ठं नर्या अचुच्यवुः । विश्वो वो अज्मन्भयते वनस्पती रथीयन्तीव प्र जिहीत ओषधिः ॥५॥
यूयं न उग्रा मरुतः सुचेतुनारिष्टग्रामाः सुमतिं पिपर्तन । यत्रा वो दिद्युद्रदति क्रिविर्दती रिणाति पश्वः सुधितेव बर्हणा ॥६॥
प्र स्कम्भदेष्णा अनवभ्रराधसोऽलातृणासो विदथेषु सुष्टुताः । अर्चन्त्यर्कं मदिरस्य पीतये विदुर्वीरस्य प्रथमानि पौंस्या ॥७॥
शतभुजिभिस्तमभिह्रुतेरघात्पूर्भी रक्षता मरुतो यमावत । जनं यमुग्रास्तवसो विरप्शिनः पाथना शंसात्तनयस्य पुष्टिषु ॥८॥
विश्वानि भद्रा मरुतो रथेषु वो मिथस्पृध्येव तविषाण्याहिता । अंसेष्वा वः प्रपथेषु खादयोऽक्षो वश्चक्रा समया वि वावृते ॥९॥
भूरीणि भद्रा नर्येषु बाहुषु वक्षस्सु रुक्मा रभसासो अञ्जयः । अंसेष्वेताः पविषु क्षुरा अधि वयो न पक्षान्व्यनु श्रियो धिरे ॥१०॥
महान्तो मह्ना विभ्वो विभूतयो दूरेदृशो ये दिव्या इव स्तृभिः । मन्द्राः सुजिह्वाः स्वरितार आसभिः सम्मिश्ला इन्द्रे मरुतः परिष्टुभः ॥११॥
तद्वः सुजाता मरुतो महित्वनं दीर्घं वो दात्रमदितेरिव व्रतम् । इन्द्रश्चन त्यजसा वि ह्रुणाति तज्जनाय यस्मै सुकृते अराध्वम् ॥१२॥
तद्वो जामित्वं मरुतः परे युगे पुरू यच्छंसममृतास आवत । अया धिया मनवे श्रुष्टिमाव्या साकं नरो दंसनैरा चिकित्रिरे ॥१३॥
येन दीर्घं मरुतः शूशवाम युष्माकेन परीणसा तुरासः । आ यत्ततनन्वृजने जनास एभिर्यज्ञेभिस्तदभीष्टिमश्याम् ॥१४॥
एष व स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥१५॥
tannu vocāma rabhasāya janmane pūrvaṃ mahitvaṃ vṛṣabhasya ketave । aidheva yāmanmarutastuviṣvaṇo yudheva śakrāstaviṣāṇi kartana ॥१॥
nityaṃ na sūnuṃ madhu bibhrata upa krīḷanti krīḷā vidatheṣu ghṛṣvayaḥ । nakṣanti rudrā avasā namasvinaṃ na mardhanti svatavaso haviṣkṛtam ॥२॥
yasmā ūmāso amṛtā arāsata rāyaspoṣaṃ ca haviṣā dadāśuṣe । ukṣantyasmai maruto hitā iva purū rajāṃsi payasā mayobhuvaḥ ॥३॥
ā ye rajāṃsi taviṣībhiravyata pra va evāsaḥ svayatāso adhrajan । bhayante viśvā bhuvanāni harmyā citro vo yāmaḥ prayatāsvṛṣṭiṣu ॥४॥
yattveṣayāmā nadayanta parvatāndivo vā pṛṣṭhaṃ naryā acucyavuḥ । viśvo vo ajmanbhayate vanaspatī rathīyantīva pra jihīta oṣadhiḥ ॥५॥
yūyaṃ na ugrā marutaḥ sucetunāriṣṭagrāmāḥ sumatiṃ pipartana । yatrā vo didyudradati krivirdatī riṇāti paśvaḥ sudhiteva barhaṇā ॥६॥
pra skambhadeṣṇā anavabhrarādhaso'lātṛṇāso vidatheṣu suṣṭutāḥ । arcantyarkaṃ madirasya pītaye vidurvīrasya prathamāni pauṃsyā ॥७॥
śatabhujibhistamabhihruteraghātpūrbhī rakṣatā maruto yamāvata । janaṃ yamugrāstavaso virapśinaḥ pāthanā śaṃsāttanayasya puṣṭiṣu ॥८॥
viśvāni bhadrā maruto ratheṣu vo mithaspṛdhyeva taviṣāṇyāhitā । aṃseṣvā vaḥ prapatheṣu khādayo'kṣo vaścakrā samayā vi vāvṛte ॥९॥
bhūrīṇi bhadrā naryeṣu bāhuṣu vakṣassu rukmā rabhasāso añjayaḥ । aṃseṣvetāḥ paviṣu kṣurā adhi vayo na pakṣānvyanu śriyo dhire ॥१०॥
mahānto mahnā vibhvo vibhūtayo dūredṛśo ye divyā iva stṛbhiḥ । mandrāḥ sujihvāḥ svaritāra āsabhiḥ sammiślā indre marutaḥ pariṣṭubhaḥ ॥११॥
tadvaḥ sujātā maruto mahitvanaṃ dīrghaṃ vo dātramaditeriva vratam । indraścana tyajasā vi hruṇāti tajjanāya yasmai sukṛte arādhvam ॥१२॥
tadvo jāmitvaṃ marutaḥ pare yuge purū yacchaṃsamamṛtāsa āvata । ayā dhiyā manave śruṣṭimāvyā sākaṃ naro daṃsanairā cikitrire ॥१३॥
yena dīrghaṃ marutaḥ śūśavāma yuṣmākena parīṇasā turāsaḥ । ā yattatananvṛjane janāsa ebhiryajñebhistadabhīṣṭimaśyām ॥१४॥
eṣa va stomo maruta iyaṃ gīrmāndāryasya mānyasya kāroḥ । eṣā yāsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥१५॥
“Hymn to the Maruts, who publish their primeval might with fire upon their way — 15 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 167
सहस्रं त इन्द्रोतयो नः सहस्रमिषो हरिवो गूर्ततमाः । सहस्रं रायो मादयध्यै सहस्रिण उप नो यन्तु वाजाः ॥१॥
आ नोऽवोभिर्मरुतो यान्त्वच्छा ज्येष्ठेभिर्वा बृहद्दिवैः सुमायाः । अध यदेषां नियुतः परमाः समुद्रस्य चिद्धनयन्त पारे ॥२॥
मिम्यक्ष येषु सुधिता घृताची हिरण्यनिर्णिगुपरा न ऋष्टिः । गुहा चरन्ती मनुषो न योषा सभावती विदथ्येव सं वाक् ॥३॥
परा शुभ्रा अयासो यव्या साधारण्येव मरुतो मिमिक्षुः । न रोदसी अप नुदन्त घोरा जुषन्त वृधं सख्याय देवाः ॥४॥
जोषद्यदीमसुर्या सचध्यै विषितस्तुका रोदसी नृमणाः । आ सूर्येव विधतो रथं गात्त्वेषप्रतीका नभसो नेत्या ॥५॥
आस्थापयन्त युवतिं युवानः शुभे निमिश्लां विदथेषु पज्राम् । अर्को यद्वो मरुतो हविष्मान्गायद्गाथं सुतसोमो दुवस्यन् ॥६॥
प्र तं विवक्मि वक्म्यो य एषां मरुतां महिमा सत्यो अस्ति । सचा यदीं वृषमणा अहंयु स्थिरा चिज्जनीर्वहते सुभागाः ॥७॥
पान्ति मित्रावरुणाववद्याच्चयत ईमर्यमो अप्रशस्तान् । उत च्यवन्ते अच्युता ध्रुवाणि वावृध ईं मरुतो दातिवारः ॥८॥
नही नु वो मरुतो अन्त्यस्मे आरात्ताच्चिच्छवसो अन्तमापुः । ते धृष्णुना शवसा शूशुवांसोऽर्णो न द्वेषो धृषता परि ष्ठुः ॥९॥
वयमद्येन्द्रस्य प्रेष्ठा वयं श्वो वोचेमहि समर्ये । वयं पुरा महि च नो अनु द्यून्तन्न ऋभुक्षा नरामनु ष्यात् ॥१०॥
एष व स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥११॥
sahasraṃ ta indrotayo naḥ sahasramiṣo harivo gūrtatamāḥ । sahasraṃ rāyo mādayadhyai sahasriṇa upa no yantu vājāḥ ॥१॥
ā no'vobhirmaruto yāntvacchā jyeṣṭhebhirvā bṛhaddivaiḥ sumāyāḥ । adha yadeṣāṃ niyutaḥ paramāḥ samudrasya ciddhanayanta pāre ॥२॥
mimyakṣa yeṣu sudhitā ghṛtācī hiraṇyanirṇiguparā na ṛṣṭiḥ । guhā carantī manuṣo na yoṣā sabhāvatī vidathyeva saṃ vāk ॥३॥
parā śubhrā ayāso yavyā sādhāraṇyeva maruto mimikṣuḥ । na rodasī apa nudanta ghorā juṣanta vṛdhaṃ sakhyāya devāḥ ॥४॥
joṣadyadīmasuryā sacadhyai viṣitastukā rodasī nṛmaṇāḥ । ā sūryeva vidhato rathaṃ gāttveṣapratīkā nabhaso netyā ॥५॥
āsthāpayanta yuvatiṃ yuvānaḥ śubhe nimiślāṃ vidatheṣu pajrām । arko yadvo maruto haviṣmāngāyadgāthaṃ sutasomo duvasyan ॥६॥
pra taṃ vivakmi vakmyo ya eṣāṃ marutāṃ mahimā satyo asti । sacā yadīṃ vṛṣamaṇā ahaṃyu sthirā cijjanīrvahate subhāgāḥ ॥७॥
pānti mitrāvaruṇāvavadyāccayata īmaryamo apraśastān । uta cyavante acyutā dhruvāṇi vāvṛdha īṃ maruto dātivāraḥ ॥८॥
nahī nu vo maruto antyasme ārāttāccicchavaso antamāpuḥ । te dhṛṣṇunā śavasā śūśuvāṃso'rṇo na dveṣo dhṛṣatā pari ṣṭhuḥ ॥९॥
vayamadyendrasya preṣṭhā vayaṃ śvo vocemahi samarye । vayaṃ purā mahi ca no anu dyūntanna ṛbhukṣā narāmanu ṣyāt ॥१०॥
eṣa va stomo maruta iyaṃ gīrmāndāryasya mānyasya kāroḥ । eṣā yāsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥११॥
“Hymn to Indra and the Maruts, whose thousand helps and refreshments are near — 11 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 168
यज्ञायज्ञा वः समना तुतुर्वणिर्धियंधियं वो देवया उ दधिध्वे । आ वोऽर्वाचः सुविताय रोदस्योर्महे ववृत्यामवसे सुवृक्तिभिः ॥१॥
वव्रासो न ये स्वजाः स्वतवस इषं स्वरभिजायन्त धूतयः । सहस्रियासो अपां नोर्मय आसा गावो वन्द्यासो नोक्षणः ॥२॥
सोमासो न ये सुतास्तृप्तांशवो हृत्सु पीतासो दुवसो नासते । ऐषामंसेषु रम्भिणीव रारभे हस्तेषु खादिश्च कृतिश्च सं दधे ॥३॥
अव स्वयुक्ता दिव आ वृथा ययुरमर्त्याः कशया चोदत त्मना । अरेणवस्तुविजाता अचुच्यवुर्दृळ्हानि चिन्मरुतो भ्राजदृष्टयः ॥४॥
को वोऽन्तर्मरुत ऋष्टिविद्युतो रेजति त्मना हन्वेव जिह्वया । धन्वच्युत इषां न यामनि पुरुप्रैषा अहन्यो नैतशः ॥५॥
क्व स्विदस्य रजसो महस्परं क्वावरं मरुतो यस्मिन्नायय । यच्च्यावयथ विथुरेव संहितं व्यद्रिणा पतथ त्वेषमर्णवम् ॥६॥
सातिर्न वोऽमवती स्वर्वती त्वेषा विपाका मरुतः पिपिष्वती । भद्रा वो रातिः पृणतो न दक्षिणा पृथुज्रयी असुर्येव जञ्जती ॥७॥
प्रति ष्टोभन्ति सिन्धवः पविभ्यो यदभ्रियां वाचमुदीरयन्ति । अव स्मयन्त विद्युतः पृथिव्यां यदी घृतं मरुतः प्रुष्णुवन्ति ॥८॥
असूत पृश्निर्महते रणाय त्वेषमयासां मरुतामनीकम् । ते सप्सरासोऽजनयन्ताभ्वमादित्स्वधामिषिरां पर्यपश्यन् ॥९॥
एष व स्तोमो मरुत इयं गीर्मान्दार्यस्य मान्यस्य कारोः । एषा यासीष्ट तन्वे वयां विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥१०॥
yajñāyajñā vaḥ samanā tuturvaṇirdhiyaṃdhiyaṃ vo devayā u dadhidhve । ā vo'rvācaḥ suvitāya rodasyormahe vavṛtyāmavase suvṛktibhiḥ ॥१॥
vavrāso na ye svajāḥ svatavasa iṣaṃ svarabhijāyanta dhūtayaḥ । sahasriyāso apāṃ normaya āsā gāvo vandyāso nokṣaṇaḥ ॥२॥
somāso na ye sutāstṛptāṃśavo hṛtsu pītāso duvaso nāsate । aiṣāmaṃseṣu rambhiṇīva rārabhe hasteṣu khādiśca kṛtiśca saṃ dadhe ॥३॥
ava svayuktā diva ā vṛthā yayuramartyāḥ kaśayā codata tmanā । areṇavastuvijātā acucyavurdṛḷhāni cinmaruto bhrājadṛṣṭayaḥ ॥४॥
ko vo'ntarmaruta ṛṣṭividyuto rejati tmanā hanveva jihvayā । dhanvacyuta iṣāṃ na yāmani purupraiṣā ahanyo naitaśaḥ ॥५॥
kva svidasya rajaso mahasparaṃ kvāvaraṃ maruto yasminnāyaya । yaccyāvayatha vithureva saṃhitaṃ vyadriṇā patatha tveṣamarṇavam ॥६॥
sātirna vo'mavatī svarvatī tveṣā vipākā marutaḥ pipiṣvatī । bhadrā vo rātiḥ pṛṇato na dakṣiṇā pṛthujrayī asuryeva jañjatī ॥७॥
prati ṣṭobhanti sindhavaḥ pavibhyo yadabhriyāṃ vācamudīrayanti । ava smayanta vidyutaḥ pṛthivyāṃ yadī ghṛtaṃ marutaḥ pruṣṇuvanti ॥८॥
asūta pṛśnirmahate raṇāya tveṣamayāsāṃ marutāmanīkam । te sapsarāso'janayantābhvamāditsvadhāmiṣirāṃ paryapaśyan ॥९॥
eṣa va stomo maruta iyaṃ gīrmāndāryasya mānyasya kāroḥ । eṣā yāsīṣṭa tanve vayāṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥१०॥
“Hymn to the Maruts, who welcome every song of him who serves the gods — 10 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 169
महश्चित्त्वमिन्द्र यत एतान्महश्चिदसि त्यजसो वरूता । स नो वेधो मरुतां चिकित्वान्सुम्ना वनुष्व तव हि प्रेष्ठा ॥१॥
अयुज्रन्त इन्द्र विश्वकृष्टीर्विदानासो निष्षिधो मर्त्यत्रा । मरुतां पृत्सुतिर्हासमाना स्वर्मीळ्हस्य प्रधनस्य सातौ ॥२॥
अम्यक्सा त इन्द्र ऋष्टिरस्मे सनेम्यभ्वं मरुतो जुनन्ति । अग्निश्चिद्धि ष्मातसे शुशुक्वानापो न द्वीपं दधति प्रयांसि ॥३॥
त्वं तू न इन्द्र तं रयिं दा ओजिष्ठया दक्षिणयेव रातिम् । स्तुतश्च यास्ते चकनन्त वायो स्तनं न मध्वः पीपयन्त वाजैः ॥४॥
त्वे राय इन्द्र तोशतमाः प्रणेतारः कस्य चिदृतायोः । ते षु णो मरुतो मृळयन्तु ये स्मा पुरा गातूयन्तीव देवाः ॥५॥
प्रति प्र याहीन्द्र मीळ्हुषो नॄन्महः पार्थिवे सदने यतस्व । अध यदेषां पृथुबुध्नास एतास्तीर्थे नार्यः पौंस्यानि तस्थुः ॥६॥
प्रति घोराणामेतानामयासां मरुतां शृण्व आयतामुपब्दिः । ये मर्त्यं पृतनायन्तमूमैरृणावानं न पतयन्त सर्गैः ॥७॥
त्वं मानेभ्य इन्द्र विश्वजन्या रदा मरुद्भिः शुरुधो गोअग्राः । स्तवानेभि स्तवसे देव देवैर्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥८॥
mahaścittvamindra yata etānmahaścidasi tyajaso varūtā । sa no vedho marutāṃ cikitvānsumnā vanuṣva tava hi preṣṭhā ॥१॥
ayujranta indra viśvakṛṣṭīrvidānāso niṣṣidho martyatrā । marutāṃ pṛtsutirhāsamānā svarmīḷhasya pradhanasya sātau ॥२॥
amyaksā ta indra ṛṣṭirasme sanemyabhvaṃ maruto junanti । agniściddhi ṣmātase śuśukvānāpo na dvīpaṃ dadhati prayāṃsi ॥३॥
tvaṃ tū na indra taṃ rayiṃ dā ojiṣṭhayā dakṣiṇayeva rātim । stutaśca yāste cakananta vāyo stanaṃ na madhvaḥ pīpayanta vājaiḥ ॥४॥
tve rāya indra tośatamāḥ praṇetāraḥ kasya cidṛtāyoḥ । te ṣu ṇo maruto mṛḷayantu ye smā purā gātūyantīva devāḥ ॥५॥
prati pra yāhīndra mīḷhuṣo nṝnmahaḥ pārthive sadane yatasva । adha yadeṣāṃ pṛthubudhnāsa etāstīrthe nāryaḥ pauṃsyāni tasthuḥ ॥६॥
prati ghorāṇāmetānāmayāsāṃ marutāṃ śṛṇva āyatāmupabdiḥ । ye martyaṃ pṛtanāyantamūmairṛṇāvānaṃ na patayanta sargaiḥ ॥७॥
tvaṃ mānebhya indra viśvajanyā radā marudbhiḥ śurudho goagrāḥ । stavānebhi stavase deva devairvidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum ॥८॥
“Hymn to Indra, asked to protect the approaching worshippers from great treachery — 8 verses. (after R.T.H. Griffith)”
ṚgvedaM1 · Sūkta 170
न नूनमस्ति नो श्वः कस्तद्वेद यदद्भुतम् । अन्यस्य चित्तमभि संचरेण्यमुताधीतं वि नश्यति ॥१॥
किं न इन्द्र जिघांससि भ्रातरो मरुतस्तव । तेभिः कल्पस्व साधुया मा नः समरणे वधीः ॥२॥
किं नो भ्रातरगस्त्य सखा सन्नति मन्यसे । विद्मा हि ते यथा मनोऽस्मभ्यमिन्न दित्ससि ॥३॥
अरं कृण्वन्तु वेदिं समग्निमिन्धतां पुरः । तत्रामृतस्य चेतनं यज्ञं ते तनवावहै ॥४॥
त्वमीशिषे वसुपते वसूनां त्वं मित्राणां मित्रपते धेष्ठः । इन्द्र त्वं मरुद्भिः सं वदस्वाध प्राशान ऋतुथा हवींषि ॥५॥
na nūnamasti no śvaḥ kastadveda yadadbhutam । anyasya cittamabhi saṃcareṇyamutādhītaṃ vi naśyati ॥१॥
kiṃ na indra jighāṃsasi bhrātaro marutastava । tebhiḥ kalpasva sādhuyā mā naḥ samaraṇe vadhīḥ ॥२॥
kiṃ no bhrātaragastya sakhā sannati manyase । vidmā hi te yathā mano'smabhyaminna ditsasi ॥३॥
araṃ kṛṇvantu vediṃ samagnimindhatāṃ puraḥ । tatrāmṛtasya cetanaṃ yajñaṃ te tanavāvahai ॥४॥
tvamīśiṣe vasupate vasūnāṃ tvaṃ mitrāṇāṃ mitrapate dheṣṭhaḥ । indra tvaṃ marudbhiḥ saṃ vadasvādha prāśāna ṛtuthā havīṃṣi ॥५॥
“Hymn to Indra, on the mystery of to-day and to-morrow — 5 verses. (after R.T.H. Griffith)”