Major Upaniṣads2.30
/shlokas/upanishads-2-30read ↗
Sanskrit Corpus
1764 verses · verified Sanskrit text · IAST · English translation
Major Upaniṣads2.31
अथाध्यात्मं यद्देतद्गच्छतीव च मनोऽनेन चैतदुपस्मरत्यभीक्ष्णँ सङ्कल्पः ॥
athādhyātmṃ yaddetadgacchatīva ca mano'nena caitadupasmaratyabhīkṣṇm̐ saṅkalpḥ ||
“Then with respect to the self: as when the mind seems to reach it, and by it one repeatedly remembers and resolves.”
/shlokas/upanishads-2-31read ↗
Major Upaniṣads2.32
तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि हैनँ सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति ॥
taddha tadvanṃ nāma tadvanamityupāsitavyṃ sa ya etadevṃ vedābhi hainm̐ sarvāṇi bhūtāni sṃvāñchanti ||
“It is called Tad-vana (the adorable); as Tad-vana it is to be worshipped. Who knows it thus is loved by all beings.”
/shlokas/upanishads-2-32read ↗
Major Upaniṣads2.33
उपनिषदं भो ब्रूहीत्युक्ता त उपनिषद्ब्राह्मीं वाव त उपनिषदमब्रूमेति ॥
upaniṣadṃ bho brūhītyuktā ta upaniṣadbrāhmīṃ vāva ta upaniṣadamabrūmeti ||
“'Tell me the Upaniṣad, sir.' 'The Upaniṣad has been told thee; the Upaniṣad concerning Brahman has indeed been told thee.'”
/shlokas/upanishads-2-33read ↗
Major Upaniṣads2.34
तस्यै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम् ॥
tasyai tapo damḥ karmeti pratiṣṭhā vedāḥ sarvāṅgāni satyamāyatanam ||
“Austerity, restraint, and rites are its foundation; the Vedas are all its limbs; truth is its abode.”
/shlokas/upanishads-2-34read ↗
Major Upaniṣads2.35
यो वा एतामेवं वेदापहत्य पाप्मानमनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति प्रतितिष्ठति ॥
yo vā etāmevṃ vedāpahatya pāpmānamanante svarge loke jyeye pratitiṣṭhati pratitiṣṭhati ||
“Who knows it thus, striking off evil, stands firm in the endless, unconquerable world of heaven — stands firm.”
/shlokas/upanishads-2-35read ↗
Major Upaniṣads3.1
ॐ उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ । तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस ॥
ॐ uśan ha vai vājaśravasḥ sarvavedasṃ dadau | tasya ha naciketā nāma putra āsa ||
“Om. Desiring, Vājaśravas gave away all his wealth; he had a son named Naciketas.”
/shlokas/upanishads-3-1read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.1
भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत्प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति । तँ होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद्ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
bhr̥gurvai vāruṇiḥ | varuṇṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tasmā etatprovāca | annṃ prāṇṃ cakṣuḥ śrotrṃ mano vācamiti | tm̐ hovāca | yato vā imāni bhūtāni jāyante | yena jātāni jīvanti | yatprayantyabhisṃviśanti | tadvijijñāsasva | tadbrahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā ||
“Bhṛgu, son of Varuṇa, approached his father Varuṇa: 'Teach me Brahman, sir.' He told him: food, breath, eye, ear, mind, speech — then said: 'That from which beings are born, by which they live, into which they merge — seek to know that; that is Brahman.' He practised fervour.”
/shlokas/taittiriya-3-1read ↗
Major Upaniṣads3.2
तँ ह कुमारँ सन्तं दक्षिणासु नीयमानासु श्रद्धाविवेश सोऽमन्यत ॥
tm̐ ha kumārm̐ santṃ dakṣiṇāsu nīyamānāsu śraddhāviveśa so'manyata ||
“Faith entered the boy as the sacrificial fees were being led away, and he thought to himself.”
/shlokas/upanishads-3-2read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.2
अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
annṃ brahmeti vyajānāt | annāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | annena jātāni jīvanti | annṃ prayantyabhisṃviśantīti | tadvijñāya | punareva varuṇṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tm̐ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā ||
“He knew food as Brahman — for from food beings are born, by food they live, into food they merge. Knowing this, he returned to his father, who sent him back: 'Seek Brahman through fervour; fervour is Brahman.' He practised fervour.”
/shlokas/taittiriya-3-2read ↗
Major Upaniṣads3.3
पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः । अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत् ॥
pītodakā jagdhatr̥ṇā dugdhadohā nirindriyāḥ | anandā nāma te lokāstān sa gacchati tā dadat ||
“'Cows that have drunk water, eaten grass, been milked dry, strengthless — joyless are the worlds he reaches who gives such.'”
/shlokas/upanishads-3-3read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.3
प्राणो ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
prāṇo brahmeti vyajānāt | prāṇāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | prāṇena jātāni jīvanti | prāṇṃ prayantyabhisṃviśantīti | tadvijñāya punareva varuṇṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tm̐ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā ||
“He knew breath as Brahman — for from breath beings are born, by breath they live, into breath they merge. Knowing this, he returned to his father, who sent him back: 'Seek Brahman through fervour; fervour is Brahman.' He practised fervour.”
/shlokas/taittiriya-3-3read ↗
Major Upaniṣads3.4
स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति । द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति ॥
sa hovāca pitarṃ tata kasmai māṃ dāsyasīti | dvitīyṃ tr̥tīyṃ tm̐ hovāca mr̥tyave tvā dadāmīti ||
“He said to his father, 'Father, to whom wilt thou give me?' A second and third time; to him he said, 'To Death I give thee.'”
/shlokas/upanishads-3-4read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.4
मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
mano brahmeti vyajānāt | manaso hyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | manasā jātāni jīvanti | manḥ prayantyabhisṃviśantīti | tadvijñāya | punareva varuṇṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tm̐ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā ||
“He knew mind as Brahman — for from mind beings are born, by mind they live, into mind they merge. Knowing this, he returned to his father, who sent him back: 'Seek Brahman through fervour; fervour is Brahman.' He practised fervour.”
/shlokas/taittiriya-3-4read ↗
Major Upaniṣads3.5
बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः । किँ स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति ॥
bahūnāmemi prathamo bahūnāmemi madhyamḥ | kim̐ svidyamasya kartavyṃ yanmayā'dya kariṣyati ||
“'Among many I go as first, among many as middle; what task of Yama's will my father accomplish through me today?'”
/shlokas/upanishads-3-5read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.5
विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा ॥
vijñānṃ brahmeti vyajānāt | vijñānāddhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | vijñānena jātāni jīvanti | vijñānṃ prayantyabhisṃviśantīti | tadvijñāya punareva varuṇṃ pitaramupasasāra | adhīhi bhagavo brahmeti | tm̐ hovāca | tapasā brahma vijijñāsasva | tapo brahmeti | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā ||
“He knew knowledge as Brahman — for from knowledge beings are born, by knowledge they live, into knowledge they merge. Knowing this, he returned to his father, who sent him back: 'Seek Brahman through fervour; fervour is Brahman.' He practised fervour.”
/shlokas/taittiriya-3-5read ↗
Major Upaniṣads3.6
अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे । सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः ॥
anupaśya yathā pūrve pratipaśya tathā'pare | sasyamiva martyḥ pacyate sasyamivājāyate punḥ ||
“'Look back at the ancients, look at those to come: as grain a mortal ripens, as grain he is born again.'”
/shlokas/upanishads-3-6read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.6
आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन्प्रतिष्ठिता । स य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या ॥
ānando brahmeti vyajānāt | ānandādhyeva khalvimāni bhūtāni jāyante | ānandena jātāni jīvanti | ānandṃ prayantyabhisṃviśantīti | saiṣā bhārgavī vāruṇī vidyā | parame vyomanpratiṣṭhitā | sa ya evṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena mahān kīrtyā ||
“He knew bliss as Brahman — for from bliss beings are born, by bliss they live, into bliss they merge. This is Bhṛgu's lore from Varuṇa, founded in the highest sky. Who knows this stands firm, rich in food and eating, great in offspring, cattle, lustre and fame.”
/shlokas/taittiriya-3-6read ↗
Major Upaniṣads3.7
वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् । तस्यैताँ शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम् ॥
vaiśvānarḥ praviśatyatithirbrāhmaṇo gr̥hān | tasyaitām̐ śāntiṃ kurvanti hara vaivasvatodakam ||
“'Fire itself, a Brahmin guest, enters houses; for him they make this peace-offering — fetch water, O Vaivasvata.'”
/shlokas/upanishads-3-7read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.7
अन्नं न निन्द्यात् । तद्व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या ॥
annṃ na nindyāt | tadvratam | prāṇo vā annam | śarīramannādam | prāṇe śarīrṃ pratiṣṭhitam | śarīre prāṇḥ pratiṣṭhitḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam | sa ya etadannamanne pratiṣṭhitṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena mahān kīrtyā ||
“'One must not revile food' — that is the vow. Breath is food, the body the eater; each rests on the other, so food rests on food. Who knows food thus founded on food stands firm, rich in food and eating, great in offspring, cattle, lustre and fame.”
/shlokas/taittiriya-3-7read ↗
Major Upaniṣads3.8
आशाप्रतीक्षे संगतँ सूनृतां चेष्टापूर्ते पुत्रपशूँश्च सर्वान् । एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे ॥
āśāpratīkṣe sṃgatm̐ sūnr̥tāṃ ceṣṭāpūrte putrapaśūm̐śca sarvān | etadvr̥ṅkte puruṣasyālpamedhaso yasyānaśnanvasati brāhmaṇo gr̥he ||
“'Hope, waiting, union, loving speech, rites and charity, sons and cattle — all these a man of little wit forfeits, in whose house a Brahmin dwells unfed.'”
/shlokas/upanishads-3-8read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.8
अन्नं न परिचक्षीत । तद्व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या ॥
annṃ na paricakṣīta | tadvratam | āpo vā annam | jyotirannādam | apsu jyotiḥ pratiṣṭhitam | jyotiṣyāpḥ pratiṣṭhitāḥ | tadetadannamanne pratiṣṭhitam | sa ya etadannamanne pratiṣṭhitṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena mahān kīrtyā ||
“'One must not abandon food' — that is the vow. Waters are food, light the eater; each rests on the other, so food rests on food. Who knows food thus founded on food stands firm, rich in food and eating, great in offspring, cattle, lustre and fame.”
/shlokas/taittiriya-3-8read ↗
Major Upaniṣads3.9
तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मेऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः । नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तु तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व ॥
tisro rātrīryadavātsīrgr̥he me'naśnan brahmannatithirnamasyḥ | namaste'stu brahman svasti me'stu tasmātprati trīnvarānvr̥ṇīṣva ||
“'Since thou, a worshipful guest, hast dwelt three nights unfed in my house — homage to thee, Brahmin; welfare to me; therefore choose three boons in return.'”
/shlokas/upanishads-3-9read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.9
अन्नं बहु कुर्वीत । तद्व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या ॥
annṃ bahu kurvīta | tadvratam | pr̥thivī vā annam | ākāśo'nnādḥ | pr̥thivyāmākāśḥ pratiṣṭhitḥ | ākāśe pr̥thivī pratiṣṭhitā | tadetadannamanne pratiṣṭhitam | sa ya etadannamanne pratiṣṭhitṃ veda pratitiṣṭhati | annavānannādo bhavati | mahānbhavati prajayā paśubhirbrahmavarcasena mahān kīrtyā ||
“'One must multiply food' — that is the vow. Earth is food, sky the eater; each rests on the other, so food rests on food. Who knows food thus founded on food stands firm, rich in food and eating, great in offspring, cattle, lustre and fame.”
/shlokas/taittiriya-3-9read ↗
Major Upaniṣads3.10
शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद् वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो । त्वत्प्रसृष्टं माऽभिवदेत्प्रतीत एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥
śāntasṃkalpḥ sumanā yathā syād vītamanyurgautamo mā'bhi mr̥tyo | tvatprasr̥ṣṭṃ mā'bhivadetpratīta etat trayāṇāṃ prathamṃ varṃ vr̥ṇe ||
“'That Gautama be calm-minded, cheerful toward me, his anger gone, O Death, and greet me when dismissed by thee — this I choose as first of the three boons.'”
/shlokas/upanishads-3-10read ↗
Taittirīya Upaniṣad3.10
न कञ्चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद्व्रतम् । तस्माद्यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते । एतद्वै मुखतोऽन्नँराद्धम् । मुखतोऽस्मा अन्नं राध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नँराद्धम् । मध्यतोऽस्मा अन्नं राध्यते । एदद्वा अन्ततोऽन्नँराद्धम् । अन्ततोऽस्मा अन्नं राध्यते ॥ य एवं वेद । क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । तृप्तिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति ॥ यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे । तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान् भवति । तन्मह इत्युपासीत । महान्भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान्भवति ॥ तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान्भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत । पर्येणं म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । परि येऽप्रिया भ्रातृव्याः । स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः ॥ स य एवंवित् । अस्माल्लोकात्प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रम्य । इमाँल्लोकन्कामान्नी कामरूप्यनुसञ्चरन् । एतत् साम गायन्नास्ते । हा ३ वु हा ३ वु हा ३ वु ॥ अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादो३ऽहमन्नादो३ऽअहमन्नादः । अहँश्लोककृदहँश्लोककृदहँश्लोककृत् । अहमस्मि प्रथमजा ऋता३स्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना३भायि । यो मा ददाति स इदेव मा३ऽऽवाः । अहमन्नमन्नमदन्तमा३द्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवा३म् । सुवर्न ज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥
na kañcana vasatau pratyācakṣīta | tadvratam | tasmādyayā kayā ca vidhayā bahvannṃ prāpnuyāt | arādhyasmā annamityācakṣate | etadvai mukhato'nnm̐rāddham | mukhato'smā annṃ rādhyate | etadvai madhyato'nnm̐rāddham | madhyato'smā annṃ rādhyate | edadvā antato'nnm̐rāddham | antato'smā annṃ rādhyate || ya evṃ veda | kṣema iti vāci | yogakṣema iti prāṇāpānayoḥ | karmeti hastayoḥ | gatiriti pādayoḥ | vimuktiriti pāyau | iti mānuṣīḥ samājñāḥ | atha daivīḥ | tr̥ptiriti vr̥ṣṭau | balamiti vidyuti || yaśa iti paśuṣu | jyotiriti nakṣatreṣu | prajātiramr̥tamānanda ityupasthe | sarvamityākāśe | tatpratiṣṭhetyupāsīta | pratiṣṭhāvān bhavati | tanmaha ityupāsīta | mahānbhavati | tanmana ityupāsīta | mānavānbhavati || tannama ityupāsīta | namyante'smai kāmāḥ | tadbrahmetyupāsīta | brahmavānbhavati | tadbrahmaṇḥ parimara ityupāsīta | paryeṇṃ mriyante dviṣantḥ sapatnāḥ | pari ye'priyā bhrātr̥vyāḥ | sa yaścāyṃ puruṣe | yaścāsāvāditye | sa ekḥ || sa ya evṃvit | asmāllokātpretya | etamannamayamātmānamupasaṅkramya | etṃ prāṇamayamātmānamupasaṅkramya | etṃ manomayamātmānamupasaṅkramya | etṃ vijñānamayamātmānamupasaṅkramya | etamānandamayamātmānamupasaṅkramya | imām̐llokankāmānnī kāmarūpyanusañcaran | etat sāma gāyannāste | hā 3 vu hā 3 vu hā 3 vu || ahamannamahamannamahamannam | ahamannādo3'hamannādo3'ahamannādḥ | ahm̐ślokakr̥dahm̐ślokakr̥dahm̐ślokakr̥t | ahamasmi prathamajā r̥tā3sya | pūrvṃ devebhyo'mr̥tasya nā3bhāyi | yo mā dadāti sa ideva mā3''vāḥ | ahamannamannamadantamā3dmi | ahṃ viśvṃ bhuvanamabhyabhavā3m | suvarna jyotīḥ | ya evṃ veda | ityupaniṣat ||
“'Turn none away from lodging; gather much food, for food prepared is praised.' As given in youth, middle and old age, so food comes back. Worship Brahman as shelter in speech, welfare in breaths, work in hands, motion in feet, release below, and among gods as contentment in rain, strength in lightning, fame in cattle, light in stars, progeny in the organ, all in space — and as the consumer round whom foes perish. He who is in man and in the sun is one. The knower traverses all selves, singing the chant 'hāvu', declaring 'I am food, I am the eater, I am the first-born of truth, the golden light' — this is the Upaniṣad.”
/shlokas/taittiriya-3-10read ↗
Major Upaniṣads3.11
यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः । सुखँ रात्रीः शयिता वीतमन्युः त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम् ॥
yathā purastād bhavitā pratīta auddālakirāruṇirmatprasr̥ṣṭḥ | sukhm̐ rātrīḥ śayitā vītamanyuḥ tvāṃ dadr̥śivānmr̥tyumukhāt pramuktam ||
“'As before, recognized, shall Auddālaki Āruṇi be when dismissed by me; sleeping happily through nights, his anger gone, seeing thee freed from Death's jaws.'”
/shlokas/upanishads-3-11read ↗
Major Upaniṣads3.12
स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति न तत्र त्वं न जरया बिभेति । उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासे शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥
svarge loke na bhayṃ kiṃcanāsti na tatra tvṃ na jarayā bibheti | ubhe tīrtvā'śanāyāpipāse śokātigo modate svargaloke ||
“'In heaven there is no fear at all; there thou art not, nor does one fear old age; crossing hunger and thirst, beyond sorrow, one rejoices in heaven.'”
/shlokas/upanishads-3-12read ↗
Major Upaniṣads3.13
स त्वमग्निँ स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो प्रब्रूहि त्वँ श्रद्दधानाय मह्यम् । स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥
sa tvamagnim̐ svargyamadhyeṣi mr̥tyo prabrūhi tvm̐ śraddadhānāya mahyam | svargalokā amr̥tatvṃ bhajanta etad dvitīyena vr̥ṇe vareṇa ||
“'That heavenly fire, O Death, thou knowest — tell it to me, the faithful; heaven-dwellers enjoy immortality. This I choose as second boon.'”
/shlokas/upanishads-3-13read ↗
Major Upaniṣads3.14
प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् । अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥
pra te bravīmi tadu me nibodha svargyamagniṃ naciketḥ prajānan | anantalokāptimatho pratiṣṭhāṃ viddhi tvametṃ nihitṃ guhāyām ||
“'I tell it thee — mark it, Naciketas, understanding the heavenly fire: know it as the attaining of the infinite world and its ground, hidden in the cave.'”
/shlokas/upanishads-3-14read ↗
Major Upaniṣads3.15
लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै या इष्टका यावतीर्वा यथा वा । स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तं अथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥
lokādimagniṃ tamuvāca tasmai yā iṣṭakā yāvatīrvā yathā vā | sa cāpi tatpratyavadadyathoktṃ athāsya mr̥tyuḥ punarevāha tuṣṭḥ ||
“He told him of that fire's origin — its bricks, their number and order; and he too repeated it as told. Then Death, pleased, spoke again.”
/shlokas/upanishads-3-15read ↗
Major Upaniṣads3.16
तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा वरं तवेहाद्य ददामि भूयः । तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निः सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥
tamabravīt prīyamāṇo mahātmā varṃ tavehādya dadāmi bhūyḥ | tavaiva nāmnā bhavitā'yamagniḥ sr̥ṅkāṃ cemāmanekarūpāṃ gr̥hāṇa ||
“Pleased, the great one said: 'I grant thee here today a further boon: this fire shall bear thy name; take too this many-formed chain.'”
/shlokas/upanishads-3-16read ↗
Major Upaniṣads3.17
त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू । ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा निचाय्येमाँ शान्तिमत्यन्तमेति ॥
triṇāciketastribhiretya sandhiṃ trikarmakr̥ttarati janmamr̥tyū | brahmajajñṃ devamīḍyṃ viditvā nicāyyemām̐ śāntimatyantameti ||
“'The thrice-performer, united with the three, doing the three rites, crosses birth and death; knowing and beholding the god born of Brahman, worthy of praise, he reaches utter peace.'”
/shlokas/upanishads-3-17read ↗
Major Upaniṣads3.18
त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा य एवं विद्वाँश्चिनुते नाचिकेतम् । स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥
triṇāciketastrayametadviditvā ya evṃ vidvām̐ścinute nāciketam | sa mr̥tyupāśān puratḥ praṇodya śokātigo modate svargaloke ||
“'Knowing this triad, the wise thrice-performer who builds the Nāciketa fire casts off death's nooses ahead and, beyond sorrow, rejoices in heaven.'”
/shlokas/upanishads-3-18read ↗
Major Upaniṣads3.19
एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण । एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासः तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥
eṣa te'gnirnaciketḥ svargyo yamavr̥ṇīthā dvitīyena vareṇa | etamagniṃ tavaiva pravakṣyanti janāsḥ tr̥tīyṃ varṃ naciketo vr̥ṇīṣva ||
“'This is thy heavenly fire, Naciketas, chosen by thy second boon; men shall call this fire thine. Choose now thy third boon.'”
/shlokas/upanishads-3-19read ↗
Major Upaniṣads3.20
येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्येऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके । एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं वराणामेष वरस्तृतीयः ॥
yeyṃ prete vicikitsā manuṣye'stītyeke nāyamastīti caike | etadvidyāmanuśiṣṭastvayā'hṃ varāṇāmeṣa varastr̥tīyḥ ||
“'This doubt over a dead man — some say he is, some he is not — taught by thee I would know it. This is the third of the boons.'”
/shlokas/upanishads-3-20read ↗
Major Upaniṣads3.21
देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः । अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥
devairatrāpi vicikitsitṃ purā na hi suvijñeyamaṇureṣa dharmḥ | anyṃ varṃ naciketo vr̥ṇīṣva mā moparotsīrati mā sr̥jainam ||
“'Even gods of old doubted here; it is not easily known, this subtle law. Choose another boon, Naciketas; press me not; release me from this.'”
/shlokas/upanishads-3-21read ↗
Major Upaniṣads3.22
देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ । वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥
devairatrāpi vicikitsitṃ kila tvṃ ca mr̥tyo yanna sujñeyamāttha | vaktā cāsya tvādr̥ganyo na labhyo nānyo varastulya etasya kaścit ||
“'Even gods, thou sayest, O Death, doubted here, and thou callest it hard to know; no speaker like thee can be found, no boon equals this.'”
/shlokas/upanishads-3-22read ↗
Major Upaniṣads3.23
शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्वा बहून्पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् । भूमेर्महदायतनं वृणीष्व स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥
śatāyuṣḥ putrapautrānvr̥ṇīṣvā bahūnpaśūn hastihiraṇyamaśvān | bhūmermahadāyatanṃ vr̥ṇīṣva svayṃ ca jīva śarado yāvadicchasi ||
“'Choose sons and grandsons of hundred years, herds, elephants, gold, horses; choose a vast abode on earth, and live thyself as many years as thou wilt.'”
/shlokas/upanishads-3-23read ↗
Major Upaniṣads3.24
एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च । महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥
etattulyṃ yadi manyase varṃ vr̥ṇīṣva vittṃ cirajīvikāṃ ca | mahābhūmau naciketastvamedhi kāmānāṃ tvā kāmabhājṃ karomi ||
“'If thou deemest this an equal boon, choose wealth and long life; rule thou over the wide earth, Naciketas; I make thee enjoyer of desires.'”
/shlokas/upanishads-3-24read ↗
Major Upaniṣads3.25
ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके सर्वान् कामाँश्छन्दतः प्रार्थयस्व । इमा रामाः सरथाः सतूर्या न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः । आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः ॥
ye ye kāmā durlabhā martyaloke sarvān kāmām̐śchandatḥ prārthayasva | imā rāmāḥ sarathāḥ satūryā na hīdr̥śā lambhanīyā manuṣyaiḥ | ābhirmatprattābhiḥ paricārayasva naciketo maraṇṃ mā'nuprākṣīḥ ||
“'Whatever desires are hard in mortal world, pray for all at will — these nymphs with chariots and music, unattainable by men; be served by them, my gift. Ask not of dying, Naciketas.'”
/shlokas/upanishads-3-25read ↗
Major Upaniṣads3.26
श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत् सर्वेंद्रियाणां जरयन्ति तेजः । अपि सर्वं जीवितमल्पमेव तवैव वाहास्तव नृत्यगीते ॥
śvobhāvā martyasya yadantakaitat sarveṃdriyāṇāṃ jarayanti tejḥ | api sarvṃ jīvitamalpameva tavaiva vāhāstava nr̥tyagīte ||
“'Fleeting is a mortal's morrow, O Ender — these wear out all the senses' vigour; all life is brief; keep thy chariots, thy dance and song.'”
/shlokas/upanishads-3-26read ↗
Major Upaniṣads3.27
न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा । जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं वरस्तु मे वरणीयः स एव ॥
na vittena tarpaṇīyo manuṣyo lapsyāmahe vittamadrākṣma cettvā | jīviṣyāmo yāvadīśiṣyasi tvṃ varastu me varaṇīyḥ sa eva ||
“'No man is sated by wealth; we shall get wealth, having seen thee; we shall live while thou rulest. But that boon alone is worthy of choice.'”
/shlokas/upanishads-3-27read ↗
Major Upaniṣads3.28
अजीर्यताममृतानामुपेत्य जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् । अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान् अतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥
ajīryatāmamr̥tānāmupetya jīryanmartyḥ kvadhḥsthḥ prajānan | abhidhyāyan varṇaratipramodān atidīrghe jīvite ko rameta ||
“'To the ageless immortals come, what decaying mortal below, knowing, brooding on beauty's joys, could delight in long life?'”
/shlokas/upanishads-3-28read ↗
Major Upaniṣads3.29
यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् । योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥
yasminnidṃ vicikitsanti mr̥tyo yatsāmparāye mahati brūhi nastat | yo'yṃ varo gūḍhamanupraviṣṭo nānyṃ tasmānnaciketā vr̥ṇīte ||
“'Tell us, O Death, what men doubt in the great hereafter; this hidden boon Naciketas chooses none other than.'”
/shlokas/upanishads-3-29read ↗
Major Upaniṣads3.30
अन्यच्छ्रेयोऽन्यदुतैव प्रेयस्ते उभे नानार्थे पुरुषँ सिनीतः । तयोः श्रेय आददानस्य साधु भवति हीयतेऽर्थाद्य उ प्रेयो वृणीते ॥
anyacchreyo'nyadutaiva preyaste ubhe nānārthe puruṣm̐ sinītḥ | tayoḥ śreya ādadānasya sādhu bhavati hīyate'rthādya u preyo vr̥ṇīte ||
“'Apart is the good, apart indeed is the dear; both bind a man to different ends. Who takes the good fares well; who chooses the dear falls from the goal.'”
/shlokas/upanishads-3-30read ↗
Major Upaniṣads3.31
श्रेयश्च प्रेयश्च मनुष्यमेतः तौ सम्परीत्य विविनक्ति धीरः । श्रेयो हि धीरोऽभि प्रेयसो वृणीते प्रेयो मन्दो योगक्षेमाद्वृणीते ॥
śreyaśca preyaśca manuṣyametḥ tau samparītya vivinakti dhīrḥ | śreyo hi dhīro'bhi preyaso vr̥ṇīte preyo mando yogakṣemādvr̥ṇīte ||
“'Good and dear approach a man; pondering, the wise parts them. The wise prefers the good to the dear; the dull chooses the dear for gain and comfort.'”
/shlokas/upanishads-3-31read ↗
Major Upaniṣads3.32
स त्वं प्रियान्प्रियरूपांश्च कामान् अभिध्यायन्नचिकेतोऽत्यस्राक्षीः । नैतां सृङ्कां वित्तमयीमवाप्तो यस्यां मज्जन्ति बहवो मनुष्याः ॥
sa tvṃ priyānpriyarūpāṃśca kāmān abhidhyāyannaciketo'tyasrākṣīḥ | naitāṃ sr̥ṅkāṃ vittamayīmavāpto yasyāṃ majjanti bahavo manuṣyāḥ ||
“'Thou, Naciketas, pondering dear and dear-seeming desires, hast renounced them; thou hast not taken the wealthy chain wherein many men sink.'”
/shlokas/upanishads-3-32read ↗
Major Upaniṣads3.33
दूरमेते विपरीते विषूची अविद्या या च विद्येति ज्ञाता । विद्याभीप्सिनं नचिकेतसं मन्ये न त्वा कामा बहवोऽलोलुपन्त ॥
dūramete viparīte viṣūcī avidyā yā ca vidyeti jñātā | vidyābhīpsinṃ naciketasṃ manye na tvā kāmā bahavo'lolupanta ||
“'Far apart, opposite courses are ignorance and what is known as knowledge. I deem thee, Naciketas, eager for knowledge; many desires have not shaken thee.'”
/shlokas/upanishads-3-33read ↗
Major Upaniṣads3.34
अविद्यायामन्तरे वर्तमानाः स्वयं धीराः पण्डितंमन्यमानाः । दन्द्रम्यमाणाः परियन्ति मूढा अन्धेनैव नीयमाना यथान्धाः ॥
avidyāyāmantare vartamānāḥ svayṃ dhīrāḥ paṇḍitṃmanyamānāḥ | dandramyamāṇāḥ pariyanti mūḍhā andhenaiva nīyamānā yathāndhāḥ ||
“'Dwelling amid ignorance, deeming themselves wise and learned, fools stagger about stricken, as blind led by the blind.'”
/shlokas/upanishads-3-34read ↗